Ag ligean seomra i do theach amach ar cíos

Réamhrá

Más rud é go ligeann tú seomra (nó seomraí) i do theach amach do thionóntaí príobháideacha, beidh an t-ioncam cíosa a thuillfidh tú díolmhaithe ó cháin ioncaim fad nach bhfuil an t-ioncam sin os cionn €12,000 i mbliain chánach. Tugtar faoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos air sin. Féadfaidh aonad féinchuimsitheach, ar nós árasán íoslaigh nó garáiste athchóirithe atá ceangailte le do theach, cáiliú don fhaoiseamh seo.

Ag brath ar a gcúinsí, is féidir go mbeidh do thionónta(í) i dteideal Forlíonadh Cíosa a éileamh. Beidh ort cuid d’fhoirm iarratais an tionónta a chomhlánú agus d’uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí (PSP) a chur ar fáil. I limistéar ina bhfuil an Íocaíocht Cúnaimh Tithíochta (ÍCT) i bhfeidhm, b’fhéidir go gcáileoidh do thionónta don íocaíocht seo ina ionad sin – is féidir níos mó a léamh faoi seo in ‘Íocaíocht Cúnaimh Tithíochta’ thíos.

Is féidir go mbeidh do thionónta(í) i dteideal faoiseamh cánach a éileamh ar chíos atá íoctha – féach sonraí anseo.

Léigh tuilleadh faoi fhaoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos sa bhileog ó na Coimisinéirí Ioncaim Treoir ar Ioncam ó Chíos (IT 70) agus sa nóta mionsonraithe seo (pdf).

An reachtaíocht maidir le tionóntachtaí cónaithe

Aonaid fhhéinchuimsitheacha

Má tá aonad féinchuimsitheach ligthe ar cíos agat i do theach, ar nós garáiste athchóirithe atá ceangailte le do theach nó árasán íoslaigh, baineann na cearta agus dualgais faoin reachtaíocht um thionóntachtaí cónaithe leat. Mar shampla, tá dualgas ort chun clárú mar thiarna talún leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (an BTCP), leabhar cíosa a sholáthar don tionónta agus a chinntiú go gcomhlíonann an chóiríocht na híoschaighdeáin fhisiciúla.

Foráiltear sa reachtaíocht um thionóntachtaí cónaithe do dhaingne tionachta do thionóntaí. Tá na forálacha seo in Cuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaithe, 2004. Má bhí an t-árasán féinchuimsitheach mar chuid den phríomhtheach i dtosach báire, féadfaidh tú a roghnú chun diúltú do na forálacha seo. Tá an rogha seo ar fáil faoi Alt 25 den Acht. Caithfidh tú fógra i scríbhinn a thabhairt don tionónta, roimh thús na tionóntachta, más mian leat an rogha seo a ghlacadh.

Seomraí nach bhfuil féinchuimsitheach

Mura bhfuil an chuid de do theach a ligeann tú ar cíos féinchuimsitheach, níl tú cumhdaithe ag an reachtaíocht tiarnaí talún agus tionóntaí, mar sin, ní bhaineann na cearta agus dualgas faoin reachtaíocht sin leat. Mar shampla, níl oibleagáid ort clárú mar thiarna talún leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (PRTB), leabhar cíosa a chur ar fáil don tionónta ná a chinntiú go gcomhlíonann an chóiríocht aon íoschaighdeáin fhisiciúla.

Fágann sé sin freisin gurb é comhaontú ceadúnaí, agus nach comhaontú tionóntachta, atá ag tionóntaí príobháideacha a chónaíonn i do theach, agus is amhlaidh nach gá duit ach fógra réasúnta amháin a thabhairt dóibh sa chás go roghnaíonn tú an comhaontú a fhoirceannadh. Mar sin féin, is féidir le tionóntaí díospóidí a chur faoi bhráid Chúirt na nÉileamh Beag.

Is féidir le do thionóntaí tuilleadh faisnéise faoi na cearta atá acu a fháil inár gcáipéis Cónaí sa chóiríocht chéanna le do thiarna talún. Is féidir leo teagmháil a dhéanamh le Threshold freisin – féach 'Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas' thíos.

Comhaontas le do thionónta

Sula shocraíonn tú seomra i do theach a ligean ar cíos, moltar go mór duit roinnt bunrialacha a chomhaontú leis an tionónta agus iad sin a chur i scríbhinn ina dhiaidh. Má dhéanann tú agus do thionónta cóip den chomhaontú sin a shíniú agus a choinneáil, beidh an bheirt agaibh araon tagairt dá théarmaí i gcás mearbhaill nó easaontais. D’fhéadfadh siad seo a leanas bheith i gceist leis na bunrialacha sin:

  • Cá fhad a mhairfidh an tionóntacht?
  • Cé mhéad fógra a bheidh ort nó ar do thionónta a thabhairt sa chás go roghnaíonn duine agaibh deireadh a chur leis an tionóntacht?
  • Cé mhéad airgid a íocfaidh an tionónta mar chíos agus cé chomh minic a íocfaidh sé/sí é sin (mar shampla, seachtainiúil, míosúil)?
  • Conas a íocfar an cíos sin (airgead tirim, seic, buanordú etc.)?
  • Cén uair a dhéanfar athbhreithniú ar an gcíos agus cé mhéad fógra a thabharfaidh tú don tionónta roimh an athbhreithniú ar an gcíos?
  • Conas a dhéanfar billí fóntais (leictreachas, gás, guthán, teilifís, muirir uisce agus bhruscair) a roinnt idir tú féin agus an tionónta?
  • An bhfuil cead ag an tionónta cuairteoirí a choimeád thar oíche?
  • An bhfuil aon teorainneacha ann maidir le leibhéil torainn?

Rialacha

Ní mór do do theach bheith lonnaithe sa Stát agus ní mór duit a bheith i do chónaí ann mar d'aon áit chónaithe amháin le linn bhliain an mheasúnaithe. Ciallaíon sé seo gur é d'áit chónaithe ar feadh an chuid is mó den bhliain agus gur ansin a aimseofar tú sa bhaile de ghnáth. Ní gá gur leat féin an teach - d'fhéadfá bheith id thionónta agus seomra a fholigean amach ar cíos. (I gcás mar seo, bheadh ort seiceáil le do thiarna talún féin go gceadófar leat an seomra a fholigean - féach ár ndoiciméad ar chearta agus oibleagáidí na dtionóntaí.)

Baineann an faoiseamh seo le tionóntachtaí cónaitheacha amháin. Ní bhaineann sé le cóiríochtaí do chuairteoirí gearrthéarmacha. Is gá go mbeadh an seomra á úsáid ar bhonn fadtéarmach, mar shampla, mac léinn atá ann ar feadh na bliana acadúla, seachas cuairteoir ar feadh seachtaine.

Ón bhliain chánach 2015 amach, ní fhéadfadh an cíos iomlán (ollchíos) a fhaigheann tú, ina gcuimsítear suimeanna a íocann an tionónta le haghaidh bia, níocháin éadaí nó earraí agus seirbhísí den chineál céanna, bheith níos airde ná €12,000 sa bhliain chánach (1 Eanáir go 31 Nollaig) – féach ‘Eisiamh ó fhaoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos’ thíos.

Ní féidir leat speansais a bhaint as d’ioncam cíosa agus faoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos á éileamh agat. Ag brath ar do chúinsí, áfach, d’fhéadfadh gurbh fhearr duit diúltú don fhaoiseamh i mbliain ar leith d’fhonn speansais a fhritháireamh in aghaidh an ioncaim chíosa agus leas a bhaint as liúntais chaithimh agus chuimilte – féach Conas iarratas a dhéanamh thíos.

Má cháilíonn tú d’fhaoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos, ní bheidh an t-ioncam a gheobhaidh tú ón seomra a ligean ar cíos faoi dhliteanas i leith ÁSPC, an Mhuirir Shóisialta Uilíoch ná cáin ioncaim.

Ní bheidh aon tionchar ag faoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos ar an bhfaoiseamh cánach ar ús morgáiste a fhaigheann tú ná ar an díolúine atá agat ó Cháin Ghnóthachan Caipitiúil (CGC) má dhíolann tú do theach.

Eisiaimh ó fhaoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos

Ní cháileoidh tú don fhaoiseamh:

  • Sa chás go bhfuil d’ollioncam ó chíos agus ó sheirbhísí gaolmhara os cionn €12,000 (nó €10,000 sa bhliain 2014 agus roimhe sin). Sa chás sin, caithfidh na Coimisinéirí Ioncaim leis an ioncam cíosa a fhaigheann tú tar éis speansais inlamhála a bhaint mar chuid de d’ioncam iomlán chun críocha cánach agus ba cheart an t-ioncam sin a chur ar áireamh i do thuairisceán cánach.
  • Sa chás go bhfuil seomra i do theach á ligean ar cíos agat do do mhac nó do d’iníon (ach níl aon teorainn ina leith sin i gcás baill eile teaghlaigh)
  • Sa chás go bhfuil tú i d’fhostaí nó i do shealbhóir oifige le cuideachta agus go n-íocann an chuideachta sin leat as ligean do chliaint seomra i do theach a úsáid ó am go ham
  • Tá an seomra curtha ar cíos agat le cuairteoirí gearrthéarmacha

Tionchar ioncaim cíosa ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Má tá tú ag fáil íocaíocht cúnaimh shóisialta atá tástáilte de réir acmhainne ón Roinn Coimirce Sóisialaí, déanfar aon ioncam cíosa atá agat a mheasúnú mar acmhainn agus is féidir go mbeidh tionchar aige ar d’íocaíocht.

Mar sin féin, ní dhéanfar ioncam cíosa a mheasúnú mar acmhainn:

agus

  • Bheifeá i do chónaí i d'aonar mura mbeadh seomra á ligean ar cíos agat.

Íocaíocht Cúnaimh Tithíochta

Má tá iarratas á dhéanamh ag do thionónta ar an Íocaíocht Cúnaimh Tithíochta (ÍCT), beidh ort faisnéis áirithe a sholáthar don údarás áitiúil, a riarann an ÍCT agus a íocfaidh thú go díreach. Áirítear leis an bhfaisnéis seo:

  • Méid an chíosa mhíosúil
  • Do shonraí íocaíochta cuntas bainc
  • Ceangaltas maidir le comhlíonadh na maoine na gcaighdeán le haghaidh cóiríochta ar cíos
  • Ceangaltas maidir le do chomhlíonadh cánach

Déanfaidh an t-údarás áitiúil cigireacht ar an maoin laistigh de 8 mí tar éis go n-íoctar an chéad íocaíocht ÍCT, lena chinntiú go gcomhlíonann sí na híoschaighdeáin fhisiciúla le haghaidh cóiríochta ar cíos.

Tugtar 5 mhí duit chun deimhniú imréitigh cánach a sholáthar don údarás áitiúil.

Is féidir níos mó a léamh inár gcáipéis ar an ÍCT agus sa leabhrán faisnéise do thiarnaí talún (pdf).

Rátaí

Tá ioncam ó sheomra a ligean ar cíos i do theach (agus ó sheirbhísí gaolmhara) díolmhaithe ó cháin, suas le huasteorainn €12,000 (nó €10,000 sa bhliain 2014 agus roimhe sin). Sa chás go bhfuil níos mó ná duine amháin i dteideal tairbhe a bhaint as an gcíos sin (mar shampla, tusa agus do chéile), roinnfear an teorainn seo i measc na ndaoine lena mbaineann.

Conas iarratas a dhéanamh

Má dhéanann tú tuairisceán cánach bliantúil, ba cheart duit d’ioncam cíosa a thaifeadadh le haghaidh faoisimh i leith seomra a ligean a chíos sa rannán ‘Ioncam díolmhaithe’ ar d’fhoirm tuairisceán cánach ag deireadh na bliana cánach agus an fhoirm chomhlánaithe a sheoladh ar ais chuig an oifig cánach áitiúil. Is féidir leis an oifig cánach freagra a thabhairt duit ar aon cheisteanna atá agat agus cabhróidh sí leat má bhíonn aon deacracht agat an fhoirm a chomhlánú.

Más rud é nach ndéanann tú tuairisceán cánach bliantúil agus go bhfuil d’ioncam ó chíos agus ó sheirbhísí gaolmhara faoi bhun na teorann díolúine, ní bheidh ort faoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos a éileamh toisc go gcuirfear é i bhfeidhm go huathoibríoch.

Más mian leat diúltú don fhaoiseamh i leith seomra a ligean ar cíos i mbliain chánach ar leith, ní mór duit fógra a thabhairt do na Coimisinéirí Ioncaim ar dháta comhdaithe an tuairisceáin nó roimhe don bhliain chánach sin. Má dhéanann tú tuairisceán cánach bliantúil, is féidir leat diúltú don fhaoiseamh trí mharc a chur sa bhosca cuí sa rannán ‘Ioncam Díolmhaithe’ ar an tuairisceán – nó is féidir leat scríobh chuig do limistéar cánach chun fógra a thabhairt dó nach mian leat an faoiseamh a fháil don bhliain sin. Léigh tuilleadh faoi sin anseo.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Bain úsáid as aimsitheoir teagmhála na gCoimisinéirí Ioncaim chun d’oifig cánach a aimsiú.

Threshold

21 Bóthar na gCloch
Baile Átha Cliath 7
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:1800 454 454
Facs:(01) 677 2407
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advice@threshold.ie

Threshold

22 Meall Theas
Corcaigh
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine: 9 rn go 1 in agus 2 in go 5 in
Teil:(021) 427 8848
Facs:(021) 480 5111
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicecork@threshold.ie

Threshold

5 Cnoc na Radharc
Gaillimh
Éire
H91 HC1H

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:(091) 563 080
Facs:(091) 569 273
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicegalway@threshold.ie

Threshold

26 Sráid Chaitríona
Luimneach
Éire

Teil:(061) 405 400
Facs:(061) 400 009
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: limerick@threshold.ie

Page edited: 1 December 2016