Anseo atá tú: Baile > Tithíocht > Ag ceannach tí > Cabhair maidir le teach a cheannach > Morgáiste a fháil

Morgáiste a fháil

Réamhrá

Is mórcheangaltas airgeadais é teach a cheannach. Murar féidir leat an teach a cheannach thar barr amach, beidh ort morgáiste a fháil, ar iasacht fhadtéarmach é a úsáidtear chun ceannach réadmhaoine a mhaoiniú. Déanfar do theach a urrú i leith na hiasachta, mar sin, mura leanann tú le d’íocaíochtaí a dhéanamh, d’fhéadfá bheith i mbaol do theach a chailleadh.

Is iad na príomhfhoinsí morgáistí iasachtóirí tráchtála, ar nós banc. Murar féidir leat morgáiste a fháil ó iasachtóir tráchtála, b’fhéidir go mbeidh tú incháilithe iasacht a fháil ó údarás áitiúil.

Tugtar cuntas sa cháipéis seo ar shaincheisteanna ar fiú machnamh a dhéanamh orthu nuair a bhíonn tú ag smaoineamh ar mhorgáiste a fháil, iasacht reatha tí a bhreisiú nó aistriú chuig táirge éagsúil morgáiste – ar a dtugtar morgáiste aistrithe. Tá sé dírithe ar dhaoine aonair príobháideacha a bhfuil a dtithe féin á gceannach acu.

Is féidir leat níos mó a léamh inár gcáipéis ar na costais a bhaineann le ceannach tí. Tá treoir áisiúil céim ar chéim maidir le teach a cheannach ar consumerhelp.ie Tabhair faoi deara nach bhfuil faoiseamh i leith ús morgáiste ar fáil a thuilleadh do mhorgáistí nua.

Má tá morgáiste agat cheana féin agus má tá athstruchtúrú á chur ar tairiscint duit mar gheall ar dheacrachtaí íocaíochta, léigh ár gcáipéis ar shocruithe athstruchtúraithe morgáiste.

Cé mhéid is féidir liom a fháil ar iasacht?

Cuireann iasachtóirí tráchtála réimse de rátaí agus táirgí morgáiste ar fáil. Sula ndéanann tú teach a chuardach, ba cheart duit seiceáil a dhéanamh le hiasachtóirí féideartha chun ráiteas a fháil ar cé mhéid atá siad sásta a thabhairt ar iasacht duit. Tugtar faomhadh i bprionsabal air seo. Trí fhaomhadh i bprionsabal a fháil, tabharfar le fios duit cén praghasréimse is féidir leat machnamh a dhéanamh air nuair a bhíonn áit á cuardach agat le ceannach.

Ní chiallaíonn faomhadh i bprionsabal, áfach, gur fhaomh an t-iasachtóir morgáiste agus gur chomhaontaigh sé/sí chun an méid seo a thabhairt ar iasacht duit. Cuimsítear an faomhadh oifigiúil morgáiste i litir thairisceana, nach n-eiseoidh an t-iasachtóir ach go dtí go bhfuil sé/sí go hiomlán sásta le roinnt saincheisteanna, luacháil na maoine atá á ceannach agat san áireamh.

Teorainneacha iasachtaithe

Leag Banc Ceannais na hÉireann teorainneacha ar mhéid na n-iasachtaí tí a thugann iasachtóirí tráchtála a rialaíonn siad. Déantar cur síos ar na teorainneacha nua ar consumerhelp.ie agus i gCeisteanna Coitianta (pdf) an Bhainc Cheannais.

Scóip na dteorainneacha

Baineann na teorainneacha seo le hiasachtaí a fhaomhtar i bprionsabal i ndiaidh gur tháinig Rialacháin (pdf) nua i bhfeidhm an 9 Feabhra 2015. (Ní bheidh iasachtaí a faomhadh i bprionsabal roimh an dáta seo díolmhaithe má thug an t-iasachtóir faoi mheasúnú iomlán creidmheasa lena dtacaíonn faisnéis fhíoraithe airgeadais sular faomhadh iad.)

Tá scaoileadh cothromais agus breisiú ar mhorgáiste reatha araon laistigh de scóip na dteorainneacha.

Ní bhaineann siad le morgáistí aistrithe, nó le hathstruchtúrú morgáistí a bhfuil riaráistí nó réamhriaráistí acu.

Conas mar a oibríonn na teorainneacha

Tá 2 shaghas de theorainn ann – ceann amháin atá bunaithe ar chóimheas na hiasachta i leith phraghas an tí – ar a dtugtar ‘iasacht i gcoinne luacha’ nó IGL – agus tá an ceann eile bunaithe ar chóimheas na hiasachta i leith ionca(i)m an iasachtóra/na n-iasachtóirí – ar a dtugtar ‘iasacht i gcoinne ioncaim’ nó IGI. Go ginearálta, beidh an dá theorainn seo le comhlíonadh go gcomhlíonfaidh an morgáiste riachtanais an Bhainc Cheannais. Cuirfidh na Rialacháin ar chumas iasachtóirí a bheith solúbtha i roinnt cásanna, áfach.

Mar aon leis na teorainneacha a chomhlíonadh, ní mór don iasachtóir measúnú a dhéanamh ar gach iarratas ar iasacht ar bhonn cás ar chás – féach ‘Measúnú ag an iasachtóir’ thíos.

Teorainn iasacht i gcoinne ioncaim (IGI)

Cuirtear teorainn ghinearálta ar gach iasachtú morgáiste nua chun 3.5 uair an ollioncaim bhliantúil a fháil ar iasacht i gcás tithe príomha cónaithe, agus bíonn roinnt scóipe le haghaidh solúbthachta ann. Áirítear leis seo iasachtú le daoine a bhfuil cothromas diúltach acu a bhfuil iarratas á dhéanamh acu ar mhorgáiste le haghaidh maoin nua. Ní bhaineann an teorainn seo le morgáistí ceannach le ligean.

Teorainn iasacht i gcoinne luacha (IGL)

Tá teorainneacha éagsúla ann le haghaidh catagóirí éagsúla ceannaitheora. Arís eile, bíonn roinnt scóipe ag iasachtóirí le bheith solúbtha.

I gcás ceannaitheoirí céaduaire tithe príomha cónaithe, cuirtear teorainn 90% den IGL ar an gcéad €220,000 de luach na maoine cónaithe, mar sin, teastóidh éarlais 10% ó cheannaitheoirí céaduaire chun teach nó árasán a chosnaíonn €220,000 nó níos lú a fháil.

Cuirtear teorainn 80% den IGI ar aon luach breise atá ar an maoin os cionn €220,000, mar sin, teastóidh éarlais 10% ar an gcéad €220,000 agus éarlais 20% ar aon iarmhéid os cionn €220,000 ó cheannaitheoirí céaduaire.

I gcás ceannaitheoirí tí nach ceannaitheoirí céaduaire iad, cuirtear teorainn 80% den IGI ar iasachtú morgáiste nua, gan aird ar phraghas na maoine, mar sin, teastóidh éarlais 20% den phraghas iomlán ceannaigh uathu.

I gcás maoin eile seachas tithe príomha cónaithe, maoin cheannaigh chun ligean san áireamh, cuirtear teorainn 70% den IGI i bhfeidhm.

Ní bhaineann na teorainneacha IGI le hiasachtóirí a bhfuil cothromas diúltach acu a bhfuil iarratas á dhéanamh acu ar mhorgáiste le haghaidh maoin nua. Féadfaidh iasachtóirí a roghnú fós féin chun caighdeáin iasachtaithe níos déine a chur i bhfeidhm, áfach, bunaithe ar an measúnú a dhéanann siad ar gach cás.

Achoimre ar theorannacha IGI

Saghas an cheannaitheora Praghas an tí Teorainn uasta an mhorgáiste Íosmhéid na héarlaise
Céaduaire A mhéid le €220,000 agus an tsuim sin san áireamh 90% de phraghas an tí 10% de phraghas an tí
Céaduaire Os cionn €220,000 90% den chéad €220,000

móide 80% den bharrachas os cionn €220,000

10% den chéad €220,000

móide 20% den bharrachas os cionn €220,000

Ceannaitheoirí nach ceannaitheoirí céaduaire iad Aon suim 80% de phraghas an tí 20% de phraghas an tí
Cothromas diúltach ag an iasachtaí ar mhorgáiste reatha Aon suim Ní bhaineann na teorainneacha seo ach d’fhéadfadh teorainneacha féin an iasachtóra bheith níos déine
Morgáiste ceannaigh le ligean Aon suim 70% de phraghas an tí 30% de phraghas an tí

Measúnú a dhéanamh ar thairiscint mhorgáiste

Ní mór do d’iasachtóir a gcinneadh iasachtaithe a bhunú ar mheasúnú mionsonraithe a dhéanamh ar do chuid cúinsí. Anuas air sin, tá sé an-tábhachtach go mbíonn tú sásta go bhfuil an morgáiste inacmhainne duit i dtaobh do dhearcaidh féin agus go bhfuil sé inbhuanaithe – ba cheart go mbeifeá in ann leanúint leis na haisíocaíochtaí a dhéanamh thar shaolré an mhorgáiste.

Tá fáil ar fhaisnéis ar na saghsanna éagsúla de mhorgáistí ar consumerhelp.ie, mar aon le sraith d’áireamháin mhorgáiste ar féidir leat úsáid a bhaint astu chun d’aisíocaíochtaí míosúla a dheimhniú agus chun an tionchar a imreoidh athrú ráta a dheimhniú.

Ba cheart duit d’ioncam agus do chaiteachas a dheimhniú agus measúnú a dhéanamh ar conas is dóchúil go dtiocfaidh athrú orthu le himeacht ama, ag brath ar do chás fostaíochta, cás do theaghlaigh agus an chéim atá bainte amach agat i do shaol. Féadfaidh tú na háireamháin bhuiséadta seo a úsáid mar phointe tosaigh.

B’fhéidir gur mian leat comhairle airgeadais a lorg. Mínítear ar consumerhelp.ie na saghsanna éagsúla de chomhairleoir atá ar fáil. Liostaítear na ceisteanna is fiú a chur agus na céimeanna atá le glacadh nuair a bhíonn géarshiopadóireacht á déanamh agat chun comhairle airgeadais a fháil.

Ceangaltas tromchúiseach agus fadtéarmach is ea iasacht mhorgáiste. Beidh ort do chuid taighde a dhéanamh agus roinnt ceisteanna a chur faoin iasacht agus impleachtaí na hiasachta san fhadtéarma, ar nós na n-impleachtaí a leanas:

  • Conas mar atá an ráta úis (an Ráta Céatadánach Bliantúil) i gcomparáid le cinn eile sa mhargadh?
  • Taighde a dhéanamh ar bheartas agus cuntas teiste an iasachtóra ar rátaí úis a athrú. D’fhéadfadh fiú athrú beag ar rátaí úis tionchar mór a imirt ar chostas foriomlán do mhorgáiste. Féadfaidh tú an t-áireamhán ráta morgáiste seo a úsáid chun measúnú a dhéanamh ar an tionchar seo.
  • An bhfuil sé inacmhainne dom leanúint leis na híocaíochtaí míosúla a dhéanamh má thagann laghdú ar m’ioncam nó má mhéadaítear m’íocaíochtaí amach? Is gá duit measúnú a dhéanamh ar do dhliteanas leantach chun aisíocaíochtaí a dhéanamh mar gheall go n-athraíonn cúinsí le himeacht ama.
  • Má ghlacaim le tairiscint tosaigh, an éireoidh liom nuair a bheidh an tréimhse ‘thosaigh’ thart? Arís eile, is gá duit d’acmhainn a ríomh chun aisíocaíocht a dhéanamh – i gcaitheamh théarma iomlán an mhorgáiste, seachas na chéad chúpla bliain.
  • Cén t-árachas a theastaíonn uaim ar an morgáiste? Is féidir leat tuilleadh a léamh faoi chosaint árachais ar mhorgáistí.

Measúnú ag an iasachtóir

Anuas ar theorainneacha nua iasachtaithe an Bhainc Cheannais, ceanglaíonn a gCód um Chosaint Tomhaltóirí 2012 ar gach iasachtóir rialáilte chun measúnú críochnúil a dhéanamh ar do chúinsí pearsanta agus ar do chás airgeadais sula gcomhaontaíonn siad chun morgáiste a sholáthar.

Ní mór don iasachtóir tabhairt faoi mheasúnuithe mionsionraithe ar inacmhainneacht an táirge atá a chur ar fáil agus ar oiriúnacht an táirge duit. Nuair a chuirtear morgáiste ar tairiscint duit, ní mór don iasachtóir ráiteas scríofa a thabhairt duit ina leagtar amach na cúiseanna a meastar go bhfuil an táirge atá á chur ar tairiscint duit oiriúnach do do chuid riachtanas, cuspóirí agus cúinsí.

An morgáiste a íoc

A luaithe a ghlac tú an morgáiste amach, tugann tú gealltanas chun na tráthchodanna míosúla a íoc, faoi mar a ndéantar comhaontú air sa chonradh le d’iasachtóir. Ba cheart duit an comhfhreagras agus an cháipéisíocht go léir ó d’iasachtóir a choimeád in áit shábháilte, mar aon le cáipéisí a bhaineann le hárachas ar do mhorgáiste, do theach agus d’inneachar.

Tá sé rí-thábhachtach leanúint le d’aisíocaíochtaí morgáiste a dhéanamh. Mura ndéanann tú sin, déanfar difear do do rátáil chreidmheasa agus beidh do theach i mbaol.

Fadhbanna leis an morgáiste a íoc

Má bhíonn fadhbanna agat le d’airgeadas a bhainistiú, tá roinnt rudaí ann is féidir leat a dhéanamh. Féadfaidh an tSeirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid (an SBCA) cabhrú leat chun athbhreithniú a dhéanamh ar d’ioncam agus d’íocaíochtaí amach, agus chun buiséad a dhéanamh agus chun déileáil le d’fhiachais go ginearálta.

Fiú murar theip ort íocaíocht mhorgáiste a dhéanamh go dtí seo, tá tú faoi chosaint Chód Iompair um Riaráistí Morgáiste an Bhainc Cheannais má dhéanann tú teagmháil le d’iasachtóir agus má chuireann tú ar an eolas iad go bhfuil fadhb agat.

Chun plé a dhéanamh orthu seo agus ar roghanna eile, féadfaidh tú glao ar an Líne Chabhrach um Fhaisnéis ar Riaráistí Morgáiste, a oibríonn an SBCA.

Tá fáil ar thuilleadh faisnéise ar keepingyourhome.ie.

Page edited: 18 August 2015

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire du