Na costaisí a bhaineann le ceannacht tí

Eolas

Tá costais eile a bhaineann le ceannacht tí seachas an morgáiste. Is féidir leo seo a bheith trom go leor, mar sin tá sé tábhachtach iad a bheith curtha san áireamh roimh dhul ar aghaidh le ceannacht tí.

• Éarlais. De ghnáth, bíonn ar cheannaitheoirí ar a laghad 10% den phraghas, nó fiú níos mó, a íoc mar éarlais. Ach is eisceacht é nuair is morgáiste ón údarás áitiúil atá i gceist agus sa chás seo d'fhéadfadh an t-éarlais a bheith chomh híseal le 5% den phraghas nó nuair atá an morgáiste faoin Scéim Chomhúinéireachta íoctar íos-éarlais de €1,270.
• Táillí eagraíocht iasachta. D'fhéadfadh na nithe seo a leanas a bheith san áireamh anseo: táille iarratais; suirbhé an iasachtóra; cuardaithe; costais iasachta morgáiste agus banna slánaithe chun a chinntiú nach mbeidh caillteanas dhá dhéanamh ag an iasachtóir má bhíonn air athsheilbh a thógáil ar a áitreabh.
• Táillí dlí. Níl aon ráta seasta muirear ann le haghaidh táillí dlí in Éirinn. (Faoi Alt 4 den Acht Iomaíochta, 2002, níl aon scálaí táillí ann lena gcuimsítear an tionscal ar fad, .i. níl aon chéatadán nó leibhéal seasta táillí ann). Seachas sin, is féidir le haturnaetha rátaí iomaíocha a thairiscint le haghaidh obair thíolactha (táillí dlí a bhaineann le teach a cheannach) agus comhairlítear duit roinnt meastachán a fháil sula ndéanfaidh tú cinneadh faoi ghnólacht dlí. Féadfaidh aturnaetha táille a ghearradh ort nó céatadán den phraghas ceannaigh. San am a caitheadh, is éard a bhíodh sna táillí ná thart faoi 1.5% den phraghas ceannaigh ach arís, faigh meastacháin eile chun táille an chéatadáin is ísle is féidir a fháil nó an táille seasta is ísle is féidir. Féadfaidh costais eile a bheith ann a bhaineann leis an bpróiseas dlí lena n-áirítear táillí na clárlainne talún agus cuardaigh dlí. Bíonn CBL (ar 21.5%) iníoctha ar na táillí dlí freisin.
• Táille suirbhé an cheannaitheora. Tá sé seo difriúil ón suirbhé a dhéanann eagraíocht iasachtaí. Teastóidh ceann uait má tá sé ar intinn agat áitreabh dara-láimhe a cheannacht. Bíonn difear an-mhór sna costais.
• Stampdhleacht ar ghníomhas morgáiste. Ó 7 Nollaig 2006 chuireadh deireadh le stampdhleacht ar ghníomhas morgáiste. Roimh 7 Nollaig 2006, má bhí do mhorgáiste níos lú ná €254,000 beidh tú díolmhaithe ón dleacht seo. Má bhí do mhorgáiste níos lú ná €254,000, beidh dleacht €1 ar gach méid €1,000 iasachta.
• Cosaint Mhorgáiste. Tá cosaint mhorgáiste deartha le fuílleach do mhorgáiste a íoc má fhaigheann tú bás sula mbíonn an iasacht aisíoctha go hiomlán. De réir an dlí, ní mór d’iasachtóirí a chinntiú go bhfuil cosaint mhorgáiste leordhóthanach agat nuair a fhaigheann tú iasacht le teach a cheannach, ach ní gá gurb iad sin a shocróidh an t-árachas duit. Ní mar a chéile préimheanna chuile chomhlacht ach tagann laghdú orthu i gcónaí thar théarma na hiasachta de réir mar a laghdaítear méid na hiasachta. Ritheann na hÚdaráis Áitiúla plean dá gcuid féin (Plean na nÚdarás Áitiúil um Chosaint Mhorgáiste) agus ní mór don té a fhaigheann iasacht faoi Scéim Iasachta na nÚdarás Áitiúil le Teach a Cheannach árachas a fháil tríd an scéim sin.
• Árachas Baile. Áitíonn formhór na n-iasachtóirí freisin go bhfaigheann tú dóthain árachas baile le do theach a chosaint i gcás tine nó damáiste éigin eile. Ní bhíonn iallach ort árachas a cheannach ó d’iasachtóir.
• Stampdhleacht ar chostas tí. Is cáin é an stampdhleacht a bhíonn le n-íoc de réir luach na ngnóthaí.