Anseo atá tú: Baile > Tithíocht > Cailliúint do thí > Ógánaigh gan dídean

Print Page Send to a Friend

Ógánaigh gan dídean

Eolas

Bíonn ógánaigh gan dídean ar iliomad cúiseanna. Is annamh go bhfágann duine an baile mar thoradh ar aon eachtra shingil amháin. Is cosúil, áfach, go dtarlaíonn easpa dídine mar thoradh ar shraith eachtraí agus go méadaítear iarmhairtí na n-eachtraí aonair mar a mhéadaítear líon na n-eachtraí. Tá mórán cúiseanna éagsúla le heaspa dídine ógánach in Éirinn. I measc na gcúiseanna, mar shampla, bheadh coimhlint chlainne, foréigean teaghlaigh, andúil, cúiseanna meabhairshláinte nó aosánaigh ag fágáil cúram cónaitheach nó cúram altramais. Daoine óga eile a bheadh i mbaol easpa dídine is ea iad siúd a bheadh ag fágáil príosúin agus ionad choinneáil ógánaigh.

Tá líon na n-ógánach gan dídean níos airde i gceantair uirbeacha de réir staitisticí. Is féidir le heaspa dídine ógánach tarlú in áit ar bith agus do dhuine ar bith cuma cén cineál cúlra atá acu. Léirítear na tacaí atá ar fáil d'aosánaigh gan dídean in Éirinn (agus dóibh sin a sholáthraíonn seirbhísí dóibh) san fhaisnéis seo a leanas. Tugtar imlíne den bheartas náisiúnta i leith ógánach gan dídean chomh maith.

Cad é easpa dídine na hóige?

Cé go bhfuil easpa dídine na hóige cosúil le heaspa dídine aosach ní hionann an dá rud. Go bunúsach, tá siad difriúil ar an ábhar go bhfuil dualgas faoi leith ar Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte i leith chúram leanaí ina limistéar féin, dualgas atá leagtha síos sa dlí. Leagann an tAcht um Chúram Leanaí 1991 dualgas dleathach ar FSS i leith chúram agus leas na leanaí nach féidir leo fanacht sa bhaile a thuilleadh. Is éard is easpa dídine na hóige ann de réir shainmhíniú na Straitéise um Easpa Dídine Ógánach ná duine óg ar bith (faoi bhun 18 mbliana d'aois de ghnáth) :

  • a chodlaíonn ar na sráideanna
  • a chodlaíonn in áit ar bith nach bhfuil oiriúnach do chóiríocht oíche (páirceanna, foirgnimh nach bhfuil in úsáid, urláir shiopaí, scáthláin bhus, rl.)
  • a chodlaíonn i gcóiríocht shealadach (brúnna, foscadáin, lóistín leaba agus bricfeasta)
  • Ag fanacht thar-oíche le cairde, gaolta, rl. (ar bhonn páirtaimseartha fiú) agus nach féidir leo filleadh abhaile.

Difríocht eile idir easpa dídine aosach agus easpa dídine na hóige ná go mbíonn bunáit nó áit ag a bhféadfaí filleadh ag formhór na n-ógánach in Éirinn. Fiú murar féidir le hógánaigh fanacht sa bhaile d'fhéadfadh go mbeadh dualgas ar na Limistéir FSS agus ar thuismitheoir(í)/caomhnóir(í) i leith chúram na n-ógánach sin i gcónaí. Bíonn aosánaigh gan dídean os cionn 18 mbliana d'aois agus níl dualgas dlithiúil ar eagraíocht nó ar fhoras ar bith seirbhísí ar leith a sholáthar dóibh de bharr go bhfuilid gan dídean.

Beartas náisiúnta i leith ógánach gan dídean

D'fhoilsigh an Rialtas an Straitéis um Easpa Dídine Ógánach i nDeireadh Fómhair na bliana 2001. Leagtar amach aidhmeanna éagsúla sa Straitéis seo agus tugtar faoi easpa dídine ógánach a laghdú/ a dhíothú in Éirinn. Is ar Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) atá an príomhdhulagas i leith fheidhmiú na Straitéise agus chuir chuile limistéar pleananna straitéiseacha a mhaireann dhá bhliain faoi bhráid na Roinne Sláinte ag léiriú mar a bhainfear amach na haidhmeanna éagsúla sin. Glacadh leis na pleananna sin sa bhliain 2002 agus tá siad á gcur i bhfeidhm i ngach limistéar faoi láthair. Is iad Coiste Monatóireachta na Straitéise um Easpa Dídine Ógánach, faoi chathaoirleacht an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige atá ag déanamh comhordaithe agus monatóireachta ar fheidhmiú na Straitéise.

Dualgas i leith ógánach gan dídean

Luíonn an cúram do leanaí agus ógánaigh gan dídean (suas go dtí aois 18) go príomha le gach Oifig Sláinte Áitiúil Feidhmeannachta na Seirbhíse Sláinte (FSS). Nuair a aithnítear leanaí a bheith 'i mbaol', tá ceart ag Limistéir FSS idirghabháil a dhéanamh, nuair nach bhfuil sé sábháilte don bpáiste níos mó, fanacht nó filleadh ar an mbaile. I gcásanna mar seo, d'fhéadfaí na leanaí a leagan faoi chúram altramais nó chúram cónaithe. Soláthraítear cóiríocht do leanaí gan dídean, nach síltear a bheith i mbaol seachas seo, faoi Alt 5 den Acht um Chúram Leanaí 1991.

D'fhéadfadh ógánaigh áirithe atá ag fágáil chúraim cónaithe, chúraim altramais, phríosúin, nó sheirbhísí choinneála ógánach a bheith i mbaol easpa dídine na hóige. Cibé ar bith, oibríonn limistéir FSS chun an baol seo a mhaolú trí thacaí iarchúraim a bhunú do leanaí atá ag fágáil chúraim. Tagann mórán leanaí agus ógánaigh i dteagmháil le seirbhísí easpa dídine trí ghníomhaireachtaí dheonacha, trí oibrithe sóisialta nó na Gardaí. Tá mórán eagraíochtaí ag obair go háirithe le daoine gan dídean agus le hógánaigh gan dídean. Is féidir le gníomhaireachtaí béilí, comhairle, tacaíocht, agus brú nó cóiríocht eile a sholáthar chomh maith le seirbhísí sláinte agus oideachais.

Atreoraítear náisiúnaigh eachtracha faoi 18 mbliana d'aois gan tionlacan, a thagann ar bhád farantóireachta nó eitleán gan a gclann, ag an FSS de ghnáth. D'fhéadfadh FSS cinneadh a dhéanamh ansin gur chóir iarratas ar dhearbhú mar theifeach a dhéanamh ar son an ógánaigh. Déanfaidh FSS socruithe sonracha, i gcomhar le hOifig an Choimisinéara um Iarratais do Dhídeanaithe do phróiseáil iarratais mar iad. Tá FSS freagrach as cúram ginearálta agus folláine an ógánaigh agus soláthrófar cúnamh dóibh. Léigh níos mó faoi theacht go hÉirinn mar theifeach nó mar iarrthóir tearmainn anseo.

Ról na nGardaí

Tagann mórán ógánaigh atá as baile (.i. tá baile acu ach nach féidir leo cónaí nó filleadh ann) faoi aird na nGardaí áitiúla. Go minic, tarlaíonn seo toisc go dtagann na Gardaí trasna ar ógánaigh ina gcodladh ar na sráideanna nó in áiteanna eile nach bhfuil deartha ná oiriúnach d'úsáid san oíche. I gcásanna mar seo, an cleachtas is comónta ná go ndéanfadh na Gardaí teagmháil leis an oibrí sóisialta ar dualgas don Limistéar FSS ionas gur féidir cóiríocht éigeandála a shocrú. Ina dhiaidh seo, déanann FSS measúnú ar riachtanais gearr-, meán- agus fadtéarmacha an linbh agus más gá, cuirtear plean cúraim oiriúnach in áit. B'fhéidir go mbainfeadh sé seo leis an leanbh a fhilleadh abhaile nó a leagan i gcúram/gcóiríocht malartach, mar atá oiriúnach.

Seirbhísí easpa dídine eile

Is féidir leis a bheith deacair fios a bheith agat cén duine nó cén áit is fearr le cabhair a lorg uathu más ógánach tú gan dídean. Chomh maith, is féidir leis na seirbhísí a sholáthraíonn limistéir chúraim pobail Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), athrú go mór. Dáiríre, is cosúla go dtarraingeofar aird na seirbhísí easpa dídine ar óganach gan dídean trí bhealaí difriúla. B'fhéidir go gcuimseoidís seo eagraíochtaí dheonacha agus phobail, na Gardaí, oibrithe sóisialta, cairde agus clann, agus seirbhísí leasa shóisialaigh.


Rialacha

Má tá tú faoi 18 mbliana d'aois, tá dualgas ar do Limistéar FSS cúram agus cosaint fhónta a sholáthar duit. Má tá tú os cionn 18 mbliana d'aois agus tar éis chúram cónaithe a fhágáil, beidh do sheirbhís iarchúraim úsáideach mar fhoinse faisnéise, comhairle agus tacaíochta.

Freagracht i leith mhí-úsáid leanaí a thuairisciú

Níor chóir breathnú ar aon chuid den eolas thuas mar mhaolú nó ionadú ar fhreagracht reachtúil an FSS maidir le cúram agus cosaint na n-ógánach faoin Acht um Chúram Leanaí 1991, agus ba chóir do bhaill fhoirne uilig a bheith ar an airdeall maidir lena gcuid freagrachtaí mí-úsáid leanaí a thuairisciú mar atá sonraithe i 'Children First - National Guidelines for the Protection and Welfare of Children' (pdf).

Más ógánach tú faoi 18 mbliana d'aois, atá i mbaol easpa dídine nó gan dídean, nó má tá aithne agat ar duine ar bith atá i mbaol easpa dídine nó gan dídean, déan teagmháil leis d'Oifig Sláinte Áitiúil FSS. Tá baill fhoirne cáilithe ag an FSS, oilte i ndéileáil leis na cúrsaí seo, atá ábalta comhairle, faisnéis agus tacaíocht a sholáthar.

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 2 March 2011

Teanga

English | Polsku

Ábhar Gaolmhar

  • Daoine Gan Dídean
    Tá comhairle ar fáil sa cháipéis seo ar ba cheart duit a dhéanamh má tá tú gan dídean nó baol ann go mbeidh tú gan dídean.
  • Leanaí i gcúram
    Is é an tAcht um Chúram Leanaí 1991 an phríomhreachtaíocht chun beartas chúram leanaí a rialú, rud a thug athruithe ollmhóra isteach maidir le leanaí i gcúram. Cúram leanaí Leas leanaí Cúram altrama
  • Roghanna tithíochta do dhaoine gan dídean
    Faisnéis maidir le roghanna tithíochta agus tacaíochtaí do dhaoine gan dídean.

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.