Struchtúir atá faoi chosaint

Réamhrá

Is ionann agus struchtúr atá faoi chosaint aon struchtúr a mheasann údarás pleanála a bheith ina ábhar sainspéise ó thaobh ailtireachta, staire, seandálaíochta, ealaíne, cultúir, eolaíochta, sóisialta nó teicneolaíochta de. Más úinéir nó áititheoir struchtúir atá faoi chosaint thú, tá dualgas de réir an dlí ort gan é a éirí i mbaol trí dhochar nó fhaillí. Cuireann an doiciméid seo síos ar an chosaint atá tugtha do na struchtúir seo faoi Chuid IV den Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000.

Ní mór don struchtúr bheith liostaithe ar Thaifead na Struchtúr atá faoi Chosaint (RPS) chun cáiliú ar stádas cosanta faoin Acht. Tá dualgas ar gach údarás RPS a choinneáil mar chuid dena bplean forbartha. Ní mór don RPS gach struchtúr a mheasann údarás pleanála a bheith ina ábhar sainspéise atá ina limistéar feidhmiúcháin aige, a chur san áireamh. Agus iad á gcur in áireamh RPS aithnítear tábhachtach na struchtúr seo, cosnaítear go dlíthiúil ó dhochar iad agus rialaítear agus bainistítear gach athrú don struchtúr sa todhchaí trí fhorbairt chóras rialacháin (mar shampla, cead pleanála) nó trí eisiúint dearbhaithe faoi Alt 57 den Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000.

Má tá struchtúr cuimsithe ar RPS, tá cosaint ar thaobh istigh an struchtúir don talún atá ina chúirtealáiste agus do struchtúr ar bith eile ar an talamh sin agus dona dtaobh istigh. Ciallaíonn cúirtealáiste talamh agus foirgnimh atá díreach timpeall ar struchtúr atá (nó a bhí) mar chuid den struchtúr é féin. Baineann an dualgas seo le gach daingneán agus sainghné atá mar chuid de thaobh istigh agus taobh amuigh den struchtúr atá faoi chosaint nó struchtúr ar bith ar an talamh atá ceangailte leis. Is féidir cur isteach ar dheontas (pdf) le haghaidh obair phráinneach ar struchtúr atá faoi chosaint.

Is féidir leis an údarás pleanála struchtúir a chur lena RPS nó a bhaint óna RPS nuair a dhéanann sé athbhreithniú ar a bplean forbartha nó ag am ar bith eile. Tá trí chéim ann chun struchtúr a chur leis an RPS:

  • Aitheantas
  • Measúnacht
  • Fógra

Chun struchtúir le cur faoi chosaint a aithint

Is féidir leis an údarás pleanála líon foinsí a úsáid chun cuidiú leis struchtúir a aithint le haghaidh cosanta. Áirítear iad seo mar a leanas:

  • Is féidir le húdarás pleanála suirbhé a dhéanamh ar an limistéar feidhmiúcháin aige le fáil amach má tá struchtúir ann a chaithfear chur leis an RPS.
  • Tiomsaíonn Fardal Náisiúnta na hOidhreachta Ailtireachta (FNOA) taifid d’oidhreacht ailtireacht na hÉireann. Soláthraíonn siad sonraí ar suirbhéanna ar a limistéar feidhmiúcháin do húdaráis áitiúla. Is féidir leis an Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta úsáid a bhaint as suirbhéanna de chuid FNOA chun moltaí a dhéanamh ar struchtúir le chur leis an RPS. Is leis an údarás pleanála an cinneadh chun struchtúir mholta a chur leis an RPS.
  • Is féidir leis an Aire Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta moltaí a dhéanamh d’údarás áitiúil chun struchtúir aonair a chur leis an RPS.
  • Is féidir le duine ar bith scríobh chuig údarás áitiúil chun struchtúr a mholadh le haghaidh cosanta ach is le baill thofa an údaráis áitiúil amháin an cinneadh chun iad a chur leis an RPS.

Chun struchtúir le cur faoi chosaint a mheas

Déanann údarás pleanála cinneadh chun struchtúr a chur le Thaifead Struchtúr atá faoi Chosaint (RPS) trí shaintréithe atá ina ábhar sainspéise a aithint faoi na ceannteidil a leanas: ailtireacht, staire, seandálaíochta ealaín, cultúir, eolaíocht, teicneolaíocht agus sóisialta. Ba cheart go mbeadh an córas measúnachta neamhchlaonta agus réadach.

Chun breis ar Thaifead na Struchtúr atá faoi Chosaint a chur in iúl

Má chinneann an t-údarás áitiúil struchtúr le cur leis an RPS a mheas, ní mór dó próiseas a leanúint mar atá leagtha síos san Acht 2000. Ní mór dó cur in iúl don úinéir agus don áititheoir gur ‘struchtúr molta le cur faoi chosaint’ é an struchtúr. Ciallaíonn seo gurb ionann an cosaint atá ag an struchtúr agus atá ag struchtúr ar RPS cheana féin go dtí go ndéanfar cinneadh deireanach an údaráis áitiúil.

Ní mór don údarás áitiúil cur in iúl do líon comhlachtaí atá forordaithe ag na Rialacháin um Pleanáil agus Forbairt (pdf) faoin bhreis atá á moladh, ina n-airítear an t-Aire Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta, An Chomhairle Oidhreachta, An Chomhairle Ealaíona, Fáilte Ireland agus An Taisce. Is gá sonraí ar na breiseanna don RPS atá á moladh a chur ar taispeáint ar feadh 6 seachtaine (10 seachtaine má tá sé molta le linn plean forbartha a dhéanamh), le linn an ama seo a bhfuil ceart ag duine ar bith, ina n-airítear úinéir nó áititheoir an struchtúir, a gcuid barúlacha ar an mholadh a léiriú don údarás pleanála. Cuirtear na barúlacha seo san áireamh sula gcinneann baill thofa an údaráis más ceart nó mura ceart don struchtúr bheith ina struchtúr faoi chosaint.

Ní mór don cinneadh chun an struchtúr a liostáil sa RPS a dhéanamh laistigh de 2 seachtaine déag ó thréimhse dheireadh na taispeána. Ní mór don údarás pleanála a gcinneadh a chur in iúl d’úinéir agus d’áititheoir an struchtúir laistigh de 2 seachtaine.

Má tá struchtúr le baint on liosta, ní mór don próiseas céanna a líonadh. Ní mór do shonraí an struchtúir atá molta le haghaidh bainte a chur ar taispeáint go poiblí agus caithfear barúlacha nó agóidí ón phobal nó ón úinéir/áititheoir a chur san áireamh ag baill thofa an údaráis áitiúil agus iad ag teacht chun cinnidh.


Tá dualgas de réir an dlí ag úinéirí nó áititheoirí na struchtúr atá faoi chosaint le cinntiú nach n-éiríonn an struchtúr i mbaol de bharr faillí, lobhadh, damáiste, nó dochar. Go ginearálta, má choinnítear struchtúr i gcruth ináitrithe agus má dhéantar gnáthchothabháil air (cosúil le glanadh na ngáitéar, deisiú sclátaí scaoilte, athphéinteáil adhmaid atá taobh amuigh), ní amhlaidh go n-éireoidh sé i mbaol.

Má éiríonn struchtúr atá faoi chosaint i mbaol, is féidir leis an údarás pleanála fógra a sheirbheáil ar an úinéir nó áititheoir, ag éileamh orthu obair a chomhlíonadh a mheatar oiriúnach chun an struchtúr a chosaint. Ní mór don obair bheith déanta laistigh d’ocht seachtaine de dháta an fhógra. Is féidir leis an údarás pleanála fógra a sheirbheáil a éilíonn ' athchóiriú saintréithe’ an struchtúir atá faoi chosaint. Is féidir le baint, athrú, athchur cuid ar bith den struchtúr a léirítear san fhógra a chur san áireamh leis seo.

Tig le húinéirí nó áititheoirí uiríll a dhéanamh don údarás áitiúil faoi théarmaí an fhógra. Tig leo tuilleadh ama nó cúnamh airgeadais a iarraidh chun chomhlíonadh leis an fhógra. I gcuid mhór cásanna, is féidir go bhfuil siad i dteideal deontas caomhnaithe. Cuirfidh an t-údarás áitiúil na huiríll seo san áireamh agus iad ag déanamh a gcinnidh deireanaigh. Is féidir le húinéirí agus áititheoirí achomharc a chur isteach in aghaidh an fhógra don Chúirt Dúiche laistigh de 2 seachtaine óna fhreagra deireanach ón údarás pleanála, mura bhfuil siad sásta go fóill.

Má rinneadh neamhairde d’fhógra le baol a sheachaint ar struchtúr, thig leis an údarás pleanála gníomh forfheidhmiúcháin a dhéanamh. I gcás fógraí i mbaol nó athchóiriú tréithe, is féidir leis an údarás pleanála an obair a dhéanamh é féin agus costais na hoibre a athshlánú ón úinéir nó áititheoir. I gcásanna eisceachtúla, is féidir leis an údarás pleanála an struchtúr atá faoi chosaint a cheannach ón úinéir, idir trí cheannach éigeantach nó trí chomhaontú. Ní dhéanfaí é seo ach dá mheasfadh an t-údarás pleanála gurbh é an t-aon dóigh amháin chun struchtúr atá faoi chosaint a shábháil.

De réir an Acht Pleanála agus Forbartha, gearrtar pionóis ar úinéirí nó áititheoirí struchtúr atá faoi chosaint a chuireann an struchtúr i mbaol nó a theipeann orthu an obair, atá orduithe ag an údarás pleanála, a dhéanamh. Má tá siad ciontach, thig leo bheith faoi dhliteanas pionós suas go €12.7 milliún nó téarma príosúnachta suas go 2 bliana nó an dá rud acu araon.

Cead pleanála

Tá cead pleanála riachtanach chun obair a dhéanamh ar struchtúr atá faoi chosaint a mbeadh éifeacht bunúsach ar a saintréith Ciallaíonn sé go bhfuil cuid mhór cineálacha oibre ann, ar a measfaí forbairt díolúnach i bhfoirgnimh eile, nach mbeadh díolúnach i gcás struchtúr atá faoi chosaint. Is é ag brath ar nádúr an struchtúir agus ar sainghnéithe ar féidir le hobair, ar nós fiú péinteáil an taobh istigh nó athchur fuinneoga, chur isteach ar a charachtar agus cead pleanála a éileamh dá réir.

Mura bhfuil tú cinnte faoin obair lena bhfuil cead pleanála riachtanach ar d’fhoirgneamh féin tig leat iarratas scríofa a chur isteach chuig d’údarás pleanála ar dhearbhú faoi Alt 57 den Acht um Pleanáil agus Forbairt 2000 faoin struchtúr agus a chúirtealáiste (nó talamh atá ceangailte). Luaitear sa dearbhú seo na cineálacha oibre ar féidir a dhéanamh gan chur isteach ar saintréithe an struchtúir. Ní féidir le dearbhú oibreacha a dhíolúnú a mbeadh cead pleanála orthu sa ghnáthchás. Eiseoidh údarás pleanála an dearbhú seo laistigh de 12 seachtaine ón uair a fhaigheann sé an t-iarratas. Ní ghearrtar táille don tseirbhís seo. Tig leat cás a thabhairt do An Bord Pleanála mura n-aontaíonn tú leis an dearbhú a eisíodh duit.

Ní mór duit chur isteach ar chead pleanála sa ghnáth dhóigh má tá obair níos fairsinge pleanáilte. Beidh ort, áfach, tuilleadh sonraí a chur isteach, ar nós líníochtaí, grianghraif, nó ábhar eile atá riachtanach le míniú ar an dóigh a gcuirfeadh na athruithe molta isteach ar charachtar an struchtúir. Ní mór d’fhógraí an nuachtáin agus láithreáin le haghaidh cead pleanála a léiriú gur struchtúr atá faoi chosaint é an struchtúr. Ba cheart duit seiceáil le d’údarás pleanála le fáil amach faoin eolas sa bhreis atá riachtanach agus tú ag cur isteach ar chead pleanála ar struchtúr atá faoi chosaint. Má dhiúltaíonn an t-údarás pleanála cead pleanála, is féidir leat achomharc a chur isteach ar an chinneadh seo chuig An Bord Pleanála.

Tá an iomad foilsiúchán ag an Roinn Ealaíon, Oidhreachta, Gnóthaí Réigiúnacha, Tuaithe agus Gaeltachta mar gheall ar an ábhar seo. Ina measc tá:

  • Sraith bileog le comhairle phraiticiúil ar ábhair cosúil le héifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgintí traidisiúnta (pdf)
  • Sraith treoirlínte faoi Cosaint Oidhreachta Ailtireachta. Is treoirlínte reachtúla iad seo nach mór do na húdaráis phleanála aird a thabhairt orthu ina gcuid oibre ach chomh maith leis sin beidh siad ina gcuidiú le húinéirí struchtúr atá faoi chosaint, lena gcomhairleoirí agus le duine ar bith a bhfuil suim aige san oidhreacht ailtireachta.
  • Sraith treoirlínte faoi chursaí caomhantais, chun cabhrú le hailtirí, tógálaithe agus úinéirí treoirphrionnsabail an chaomhantais agus an athchóirithe a thuiscint

Is féidir cóipeanna a cheannach ón Oifig Dhíolta Foilseacháin Rialtais nó iad a íoslódáil saor in aisce ó shuíomh ghréasáin na Roinne.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Má theastaíonn uait struchtúr a mholadh le haghaidh stádais chosanta nó má tá ceist ar bith agat a bhaineann le do struchtúr atá faoi chosaint, ní mór duit scríobh chuig Oifigeach Caomhantais d’údaráis phleanála nó chuig roinn pleanála d’údaráis áitiúil.

D'fhéadfadh na seoltaí a leanas bheith úsáideach duit:

An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta

23 Sráid Chill Dara
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:+353 (0)1 631 3800
Lóghlao:1890 383 000
Láithreán Gréasáin: http://www.ahg.gov.ie/
R-phost: customer.service@ahg.gov.ie

An Chomhairle Oidhreachta

Áras na hOidhreachta
Lána an Teampaill
Cill Chainnigh
Éire

Teil:(056) 777 0777
Facs:(056) 777 0788
Láithreán Gréasáin: http://www.heritagecouncil.ie
R-phost: mail@heritagecouncil.ie


Page edited: 13 July 2016