Coimircithe Cúirte

Réamhrá

Is féidir duine faoi 18 mbliana déag d’aois a thabhairt faoi Choimircíocht mar mhionaoiseach ar chúiseanna seachas éagumas meabhrach.

Is san Acht um Chinnteoireacht Chuidithe (Cumas) 2015 a sholáthraítear creatlach reachtúil do dhaoine a dteastaíonn cúnamh uathu chun cinntí a cheapadh faoina leas agus faoina maoin agus a gcuid gnóthaí. Foráiltear san Acht do dhaoine a tugadh faoi Choimircíocht chun a gcumas a mheasúnú agus a thugtar faoin gcreatlach reachtúil nua seo ina ionad sin – níl na codanna sin den Acht tar éis teacht i bhfeidhm go fóill.

Rialacha

Coimircíocht mar Mhionúr

Nuair a bhronntar damáistí ar dhuine faoi bhun ocht mbliana déag d'aois, íoctar an t-airgead don chúirt agus déantar infheistiú leis ar son an duine óig go dtí go mbeidh sé/sí ocht mbliana déag d'aois. Ní Coimircithe Cúirte iad na daoine seo. Ach, má bhíonn riachtanais speisialta tithíochta nó aire speisialta ag teastáil ón mionúr áfach, déantar Coimircí Cúirte de/di.

Má cheannaítear teach do mhionúr, bíonn sé cláraithe in ainm an mhionúir. Nuair a bhíonn an mionúr ocht mbliana déag d'aois agus más rud é go bhfuil sé/sí i mbun a c(h)uid achmainní intinne ar fad, is féidir leis/léi iarraidh ar an ArdChúirt aon mhaoin atá ann ar a s(h)on a íoc leis/léi.

Éagmais Intinne

Sula ndéantar Coimircí Cúirte d'éinne, caithfidh an chúirt a bheith sásta go bhfuil an duine sin lagintinneach agus nach féidir leis/léi a c(h)uid cúrsaí féin a riaradh. I gcásanna áirithe, d'fhéadfadh duine a bheith tógtha i gcoimircíocht chun coimirce a thabhairt dó/dí. Go hiondúil, tarlaíonn sé seo nuair a bhíonn míchumas intinne ar dhuine agus ní nuair a bhíonn galar síciatrach air/uirthi.

An Chaoi a nDéantar Coimircí Cúirte de Dhuine

Má smaoiníonn tú gurb ann d’fhorais chun duine éigin a thabhairt ina gCoimircí Cúirte ba cheart duit teagmháil a dhéanamh le haturnae chun na céimeanna éigeantacha a ghlacadh. Mar mhalairt rogha, mura mian leat bheith bainteach leis an iarratas tú féin, ba chóir duit scríobh chuig Cláraitheoir na gCoimircithe Cúirte agus iarraidh orthusan chun na céimeanna éigeantacha a ghlacadh. Ní mór faisnéis a sholáthar i gceachtar den dá chás faoina riocht sláinte, a neasghaolta, a sócmhainní agus a gcuid ioncaim.

Má thugtar tú mar Choimircí Cúirte, is féidir leis an gCúirt Coiste a cheapadh chun plé le do ghnóthaí pearsanta. Is ionann an Coiste agus an duine/na daoine dá dtugtar an coimircí faoina gcúram.

Caithfear an t-iarratas a chur in iúl don Choimircí Cúirte molta roimh ré.

Tá sé de cheart ag Coimircí Cúirte molta dul in aghaidh an iarratais ach scríobh, trí mheán dlíodóra de ghnáth (ach níl dlíodóir riachtanach), chuig Cláraitheoir na gCoimircí Cúirte.

Ag Soláthrú do Chleithiúnaithe

Tá dualgas de réir dlí ar Choimircí Cúirte a bhfuil cleithiúnaithe aige/aici sóláthrú dóibh. Eagróidh Oifig na gCoimircithe Cúirte liúntas cothaithe dóibh de réir na riachtanas a bheidh acu agus de réir achmhainní an Choimircí Chúirte.

Íocaíocht agus Faoiseamh ar Cháin Ioncaim

Tá na dualgais chéanna ar Choimircithe Cúirte maidir le cáin ioncaim agus atá ar gach duine eile, ach bíonn an faisnéis ioncaim sínithe ag an gCoiste ar son an Choimircí Chúirte. Má bhíonn cuntasóir fostaithe ag an gCoimircí Cúirte sula ndéantar Coimircí Cúirte de/di, síneann an cuntasóir an faisnéis ioncaim ar a s(h)on. An príomhfhaoiseamh cánach atá ar fáil ná faoiseamh a thugann an Príomhchigire Cánach faoi Roinn 189 den Acht um Cháin Chomhdhlúite 1997 agus costais leighis.

Maoin an Choimircí Chúirte

Tar éis d’Uachtarán na hArd-Chúirte ordú a cheapadh chun duine éigin a thabhairt faoi Choimircíocht is amhlaidh a cheapann siad coiste chun feidhmiú thar ceann an Choimircí agus chun treoracha a thabhairt chun sócmhainní an Choimircí a thabhairt faoi riail na cúirte agus iad a chur ar fáil do chothabháil agus do leas an Choimircí féin.

Seo a leanas samplaí den chaoi a bhféadfaí maoin difriúla a láimhseáil:

  • Teach Cónaithe: Nuair a bhíonn sé riachtanach teach a dhíol chun costais a bhaineann le Teach altranais a íoc, nó má bhíonn dainséar ann go ndéanfaí creachadóireacht ar an teach, tabharfaidh an Chúirt cead don choiste an teach a chur ar an margadh.
  • Cuntais bhainc: Go hiondúil, dúntar na cuntais seo agus cuirtear an t-airgead i dtaisce sa chúirt.

Ag ceannach tí

Ní féidir teach a cheannach ar son Coimircí Chúirte mar infheistíocht, mar faoi láthair ní Iontaobhaí Urra Inghlactha é/í.

Is féidir teach a cheannach ar son Coimircí Chúirte más féidir leis an gCoimircí Cúirte cónaí san áit agus go bhfuil a d(h)óthain airgid aige/aici, nó nuair nach bhfuil teach oiriúnach aige/aici cheana féin.

Más rud é go bhfuil an Coimircí Cúirte faoi chúram cónaithe agus go bhfuil teach ag teastáil óna gcleithiúnaithe, is féidir teach a cheannach ar son an Choimircí Chúirte.

Cúraimí Leighis don Choimircí Cúirte

Na blianta ó shin, ba othair in ospidéil nó i dtithe banaltrais a bhí sna Coimircithe Cúirte. Sa lá atá inniu ann, tá alán acu ina gcónaí sa phobal nó i dtithe faoi dhídean. Má bhíonn cóir leighis ag teastáil ó Choimircí Cúirte agus má theastaíonn ón ospidéal go mbeadh foirm sínithe ina leith, ba cheart cead a fháil ó Uachtarán na hArdChúirte. Nuair is cás éigeandála é, b'fhéidir nach féidir é sin a dhéanamh. Sa chás seo, leantar leis na modhanna leighis mar is ghnáth.

Pósadh

Ní féidir le duine atá ina C(h)oimircí Cúirte de bharr éagmais intinne pósadh, ach ní chiallaíonn sé gur pósadh neamhbhailí é pósadh a tharla sular deineadh Coimircí Cúirte den duine pósta.

Ag fágaint an Limistéir Údaráis

Níl cead ag Coimircí Cúirte Éire a fhágáil gan chead ó Uachtarán na hArdChúirte. Go hiondúil, tugtar cead an Stát a fhágaint ag tógaint cúrsaí leighis agus slándála san áireamh.

Ath-thosnú ar a c(h)úrsaí féin a riaradh

Caithfidh Coimircí Cúirte, nó a d(h)líodóir iarratas scríofa a dhéanamh chuig Cláraitheoir na gCoimircithe Cúirte más rud é go dteastaíonn uaidh/uaithi a bheith scaoilte ó choimircíocht. Caithfidh an t-iarratas a bheith bunaithe ar fhianaise leighis ag rá go bhfuil sláinte intinne ag an gCoimircí Cúirte agus gur féidir leis/léi a c(h)uid maoine a riaradh.

Uacht a dhéanamh

Is féidir le Coimircí Cúirte uacht a dhéanamh má:

  • Tá fonn air/uirthi uacht a dhéanamh
  • Tá fianaise leighis ann go bhfuil an duine sin ábalta uacht a dhéanamh
  • Tá dlíodóir an Choimircí Chúirte sásta go bhfuil an Coimircí Cúirte ábalta uacht éifeachtach a dhéanamh.

Nuair a fhaigheann Coimircí Cúirte bás

Nuair a fhaigheann Coimircí Cúirte bás, roinntear an t-eastát de réir uachta an Choimircí Chúirte, nó de réir rialacha sleachta díthiomnacha, tar éis aon fhiacha a íoc agus Deonú Probháide nó Riaracháin a eisiúint.

Rataí

Íoctar táillí iarratais Choimircíochta as eastát an Choimircí Chúirte. Tugann na costais seo táillí na ndlíodóirí, táillí na dtuairiscí leighis agus stampdhleacht san áireamh. Caithfear céatadáin chúirte (gearradh bliantúil ar Ioncam an Choimircí Chúirte) a íoc freisin. Faoi láthair, is é 750 Euro in aghaidh na bliana an t-uasráta atá ag na céatadáin chúirte. Ní bhíonn an t-uasráta seo i bhfeidhm ach nuair nach raibh ioncam 18,750 Euro nó níos mó ag an gCoimircí Cúirte sa bhliain roimhe.

Conas Iarratas a dhéanamh

Teangbháil a dhéanamh le do dhlíodóir nó le hOifig na gCoimircithe Cúirte.

Tá tuilleadh eolais ar fáil i leabhrán na Seirbhíse Cúirteanna ar Oifig na gCoimircithe Cúirte (pdf).

Page edited: 21 March 2017