Gearán a dhéanamh faoi sheirbhís sláinte

Eolas

Déantar cur síos sa cháipéis seo ar an gcóras gearán le haghaidh seirbhísí sláinte poiblí a sholáthraíonn Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) nó a sholáthraítear thar a ceann.

Seirbhísí sláinte príobháideacha

I dtaobh seirbhísí sláinte príobháideacha, tabhairt cuairt ar healthcomplaints.ie, a sholáthraíonn faisnéis ar ghearáin a dhéanamh faoi sheirbhísí sláinte príobháideacha agus poiblí.

Seirbhísí sláinte poiblí

Tá córas reachtúil gearán ar fáil d’aon duine atá ar lorg nó ag fáil seirbhísí sláinte poiblí nó seirbhísí sóisialta pearsanta agus ar mian leis/léi gearán a dhéanamh faoi Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte. Clúdaítear i gcóras na ngearán na soláthraithe seirbhíse a bhfuil conarthaí acu le FSS agus a chuireann seirbhísí sláinte nó sóisialta pearsanta ar fáil thar ceann FSS. Tá an dlí lena rialaítear córas na ngearán leagtha amach i Cuid 9 Acht Sláinte 2004.

Cad faoi is féidir leat gearán a dhéanamh?

Is féidir leat gearán a dhéanamh faoi ghníomh ar bith de chuid FSS nó soláthraithe seirbhíse maidir leis an méid seo a leanas:

  • Má cheapann tú nár cleachtas riaracháin é atá cothrom ná iontaofa agus
  • Má dhéantar dochar duit dá réir, nó do dhuine éigin a bhfuil tú ag déanamh gearáin ar a s(h)on.

Cad is cleachtas riaracháin cothrom nó iontaofa ann?

Is éard atá i gceist le cleachtas riaracháin ná an bealach ina ndéantar cinntí agus an chaoi a ndéantar seirbhísí a oibriú. Ní mheastar cleachtas riaracháin a bheith cothrom ná iontaofa de réir chóras na ngearán sna cásanna seo a leanas:

  • Déantar é gan údarás cuí
  • Déantar é de bhun bunús neamhábhartha
  • Déantar é de thoradh faillí nó míchúraim
  • Déantar é bunaithe ar fhaisnéis atá mícheart nó neamhiomlán
  • Tá leithcheal míchuí i gceist leis
  • Déantar é bunaithe ar chleachtas riaracháin atá neamh-inmhianaithe, nó
  • Ar ábhar ar bith eile, atá contráilte do riarachán cothrom ná iontaofa.

Cé atá in ann gearán a dhéanamh?

Mura bhfuil tú in ann gearán a dhéanamh ar do shon féin de dheasca aoise, tinnis nó míchumais, is féidir le duine eile gearán a dhéanamh ar do shon. Áirítear i measc na ndaoine sin:

  • Garghaol nó cúramóir
  • Duine ar bith atá ceaptha de réir an dlí nó de réir na gcúirteanna chun do chuid gnóthaí a riar. (San áireamh leis seo bheadh Coiste Coimircí Cúirte nó duine atá ceaptha faoi Chumhacht Bhuan Aturnae. Níl sé iomlán soiléir áfach ós rud é go dtugtar cumhachtaí sainiúla, seachas cumhachtaí ginearálta dóibh sa dlí a bhaineann le Coistí agus le hAturnaetha)
  • Ionadaí dlí
  • Duine ar bith eile atá ceadaithe agat, nó
  • Duine ar bith eile atá ceaptha, de réir mar atá leagtha amach sna Rialacháin.

An féidir gearán a dhéanamh thar ceann duine nach maireann?

Is féidir. I gcásanna dá leithéid is féidir le garghaol nó le cúramóir an gearán a dhéanamh. Is ionann garghaol is tuismitheoir, caomhnóir, mac, iníon, céile nó páirtí comhchónaithe. Ní mór don ghearán a bheith déanta, áfach, laistigh de 12 mhí ó dháta an ghnímh atá mar ábhar an ghearáin nó ón dáta a thagann an gníomh chun feasa an duine atá i gceist. D’fhéadfadh oifigeach gearán an teorainn ama a shíneadh má tá imthosca speisialta i gceist.

Cad iad na gearáin nach bhfuil clúdaithe?

Ní féidir leat gearán a dhéanamh faoin méid seo a leanas:

  • Ábhar atá, nó a bhí mar ábhar imeachtaí dlíthiúla os comhair cúirte nó binse
  • Ábhar a bhaineann go hiomlán le breithiúnas cliniciúil (cinneadh míochaine) ag duine atá ag feidhmiú thar ceann FSS nó soláthraí seirbhíse
  • Gníomh arna ghlacadh ag FSS nó ag soláthraí seirbhíse de bhun comhairle duine éigin a d’úsáid a bhreithiúnas cliniciúil
  • Ábhar maidir le hearcú, ceapachán nó téarmaí agus coinníollacha fostaithe nó comhairleoirí FSS nó soláthraí seirbhíse
  • Ábhar a bhaineann le hAchtanna Leasa Shóisialaigh, mar shampla An Scéim Liúntais Leasa Fhorlíontaigh. (Téitear i ngleic leo trí Oifig Achomhairc Leasa Shóisialaigh)
  • Ábhar a bhaineann le clárú breitheanna, bainiseacha agus básanna a d’fhéadfadh a bheith mar ábhar achomhairc (Alt 60 den Acht um Chlárú Sibhialta)
  • Ábhar a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh d’fhiosrúchán atá á dhéanamh ag na Gardaí
  • Ábhar atá curtha faoi bhráid nós imeachta reachtúil eile um ghearáin. (Ní chuireann sé seo bac ar oifigeach gearán dul i ngleic le gearán atá curtha faoi bhráid an Ombudsman nó an Ombudsman do Leanaí).

Rialacha

Conas mar a oibríonn nós imeachta gearán FSS?

Tabharfar fógra don oifigeach gearán faoi gach gearán ó bhéal nach rabhthas in ann a réiteach ag an gcéad phointe teagmhála. Gheobhaidh an t-oifigeach gearán cóip de gach gearán scríofa freisin. Ag brath ar chineál an ghearáin, féadfaidh an t-oifigeach gearán, le toiliú na ndaoine lena mbaineann, breithniú a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil réiteach neamhfhoirmiúil oiriúnach don chás. Mar chuid den réiteach neamhfhoirmiúil, féadfaidh an t-oifigeach gearán cruinniú a eagrú idir na páirtithe lena mbaineann nó leas a bhaint as seirbhísí idirghabhála. Mura bhfuil réiteach neamhfhoirmiúil oiriúnach don chás, nó mura n-éiríonn le réiteach neamhfhoirmiúil, tionscnóidh an t-oifigeach gearán imscrúdú foirmiúil ar an ngearán. Déileálann oifigigh ghearán leis an ngearán agus déanann siad moladh ina dhiaidh sin.

Ansin is féidir leat athbhreithniú ar an moladh sin a lorg agus déanfar athbhreithniú inmheánach. (Féach ar ‘Conas iarratas a dhéanamh’ thíos le fáil amach conas gearán a dhéanamh).

Tabharfar admháil maidir le gach gearán scríofa laistigh de chúig lá oibre agus déanfar an gearán a fhiosrú laistigh de 30 lá oibre. Gheobhaidh tú freagra scríofa maidir le do ghearán. Cuirfear ar an eolas tú maidir le do cheart athbhreithniú inmheánach a fháil agus maidir le do cheart dul i muinín an Ombudsman.

Is féidir le soláthraithe seirbhíse a nósanna imeachta féin a chur i bhfeidhm trí chomhaontú le FSS. Is coinníoll é sa chomhaontú idir FSS agus soláthraithe seirbhíse go gcomhlíonfaidh soláthraithe seirbhíse nós imeachta gearán FSS, nó go ndéanfaidh siad a nósanna imeachta gearán féin a bhunú. Is coinníoll é fosta go gcomhoibreoidh an soláthraí seirbhíse le FSS maidir le hathbhreithniú ar bith ar mholadh an oifigigh ghearán i ndiaidh an fhiosrúcháin ar ghearán i gcoinne an tsoláthraí seirbhíse.

An gá d’oifigigh gearán fiosrúchán iomlán a dhéanamh ar gach gearán?

Ní gá. Is féidir le hoifigigh gearán stop a chur le fiosrúchán ar ghearán ar chúiseanna éagsúla. Mar shampla, más neafaiseach nó cráiteach an gearán. Ní gá d’oifigigh gearán fiosrúchán a dhéanamh ar ghearáin nach gclúdaítear mar chuid den scéim.

Cad iad na moltaí is féidir le hoifigeach gearán a dhéanamh?

Ní féidir le hoifigeach gearán moladh a dhéanamh a chuirfeadh iallach ar FSS athrú ábhartha a chur lena plean seirbhíse atá faofa. (Léiríonn pleananna seirbhíse faofa cineál agus méid na seirbhísí sóisialta sláinte agus pearsanta atá le soláthar ag FSS, léiríonn siad an caiteachas caipitil atá beartaithe le haghaidh seirbhísí, srl)

Ní féidir le hoifigigh gearán moltaí a dhéanamh a chruthódh iallach athrú a dhéanamh ar shocruithe conarthacha atá ag FSS le soláthraí seirbhíse.

Má mheasann POF FSS nó an soláthraí seirbhíse go sáraíonn moladh an riail seo, d’fhéadfaidís an moladh a leasú de réir mar is gá, nó d’fhéadfaidís an moladh a dhiúltú agus bearta eile a ghlacadh chun dul i ngleic leis an ngearán.

An ndéantar sonraí na ngearán a bhfaightear a thuairisciú?

Déantar. Tá ar FSS faisnéis a fhoilsiú faoin nós imeachta gearán, mar chuid dá tuarascáil bhliantúil. Ní mór do sholáthraithe seirbhíse FSS a chur ar an eolas maidir le sonraí, líon agus cineál na ngearán a bpléadh leo, trína nósanna imeachta gearán féin.

Gearáin faoin Acht um Míchumas 2005

I measc nithe eile, foráiltear leis an Acht um Míchumas 2005 do mheasúnú a dhéanamh ar riachtanais daoine faoi mhíchumas agus do ráitis seirbhíse a dhréachtú ina dhiaidh sin.

nós imeachta gearán agus achomharc ann freisin faoin Acht um Míchumas 2005, nós imeachta is féidir leat a úsáid mura bhfuil tú sásta le measúnú ar do leanbh, le ráiteas seirbhíse do linbh nó le soláthar seirbhísí gaolmhara.

Conas iarratas a dhéanamh

Má theastaíonn uait gearán a dhéanamh faoi FSS ba cheart duit iarracht a dhéanamh an fhadhb a réiteach go háitiúil i dtús báire. Is ionann sin is a rá gur cheart an gearán a chur faoi bhráid an duine atá i gceannas ar an tseirbhís, mar shampla siúr an bharda i dtaobh gearáin ospidéil, nó an maoirseoir atá i gceannas i dtaobh seirbhísí eile. Tá roinnt comhairle ginearálta ar fáil anseo maidir leis an gcaoi chun gearán ó thomhaltóir a dhéanamh.

Má tá tú fós míshásta, is féidir leat do ghearán a dhéanamh trí mheicníocht fhoirmiúil gearán. Tá roinnt bealaí ann chun gearán a dhéanamh chuig Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, lena n-áirítear tríd an bpost, ar an ngutháin, trí ríomhphost, ar líne, nó trí sheirbhísí abhcóideachta nó inrochtaineachta.

Moltar duit gearán foirmiúil a dhéanamh i scríbhinn, agus an méid sonraí agus is féidir a thabhairt. Tabharfar admháil maidir le gach gearán scríofa laistigh de chúig lá oibre agus déanfar an gearán a fhiosrú laistigh de 30 lá. Má mhaireann an fiosrúchán tréimhse níos faide ná 30 lá, coinneoidh FSS ar an eolas tú maidir le dul chun cinn do ghearán gach 20 lá oibre.

I ndiaidh an fhiosrúcháin, gheobhaidh tú freagra scríofa maidir le do ghearán agus tabharfar comhairle duit faoi do cheart go ndéanfaí athbhreithniú inmheánach ar mholadh an oifigigh ghearán. Cuirfear ar an eolas tú maidir le do cheart gearán a dhéanamh don Ombudsman fosta.

Cad a tharlóidh má théann tú chomh fada agus is féidir leis an bpróiseas gearán?

Má tá tú imithe chomh fada agus is féidir le próiseas gearán na seirbhíse sláinte d’fhéadfá gearán a dhéanamh leis an Ombudsman nó leis an Ombudsman do Leanaí. Measfar gur ionann gníomhartha arna ndéanamh ag soláthraithe seirbhíse faoi réir ag comhaontuithe le FSS is gníomhartha FSS chun críocha na reachtaíochta lena rialaítear gach Ombudsman. Dá réir sin, clúdaítear na soláthraithe seirbhíse seo mar chuid de shainchúram an Ombudsman.

Níl aon mheicníocht ann sa dlí maidir le cur i bhfeidhm moltaí ó oifigeach gearán ná maidir lena dtarlaíonn mura ndéantar an moladh a chur i bhfeidhm.

Tuilleadh eolais

Tá tuilleadh eolais faoin nós imeachta gearán i Do Sheirbhís, Do Bharúil – Beartas Gearán FSS (pdf).

Is í uimhir Shaorghlao 1850 24 1850 nó (041) 685 0300 líne eolais náisiúnta FSS.

Page edited: 25 October 2016