Seirbhísí meabhairshláinte

Réamhrá

Is é an dochtúir teaghlaigh an chéad duine a ndéantar teagmháil leis maidir le hábhair imní meabhairshláinte de ghnáth. Téann go leor daoine chuig a ndochtúir teaghlaigh (LG) nuair a bhíonn fadhbanna meabhairshláinte orthu, ar nós dúlagair nó imní. I gcásanna áirithe, féadfaidh an LG a chinneadh chun an duine a atreorú chuig gairmí meabhairshláinte, ar nós síciatraí, síceolaí cliniciúil nó comhairleoir andúile. I gcás éigeandála, nuair nach bhfuil do GP ar fáil, is féidir leat teagmháil a dhéanamh le seirbhísí LG lasmuigh d’uaireanta oibre nó rochtain a fháil ar na seirbhísí meabhairshláinte trí d’aonad áitiúil meabhairshláinte nó trí d’ospidéal áitiúil.

Tá athrú suntasach tagtha ar an tseirbhís mheabhairshláinte le tuairim is fiche bliain anuas. Is éard a d’eascair as seo ná gur forbraíodh cúram níos fearr agus seirbhís níos tacúla do dhaoine aonair ar a bhfuil meabhairghalar. Sa bhliain 2006, chuir an Sainghrúpa ar Bheartas Meabhairshláinte an tuarascáil Fís don Athrú le chéile chun creat beartais deich mbliana a sholáthar don Rialtas.

Seirbhísí Sláinte ag d’Oifig Sláinte Áitiúil

Soláthraíonn Feidhmeanancht na Seirbhíse Sláinte (FSS) réimse de sheirbhísí pobalbhunaithe meabhairshláinte. Is é a bhíonn san fhoireann mheabhairshláinte de ghnáth ná síciatraí comhairleach, cláraitheoir sa tsíciatracht agus altraí. In go leor ceantar, tá seirbhísí comhairleoir andúile, síceolaí, oibrí shóisialta agus teiripeoir saothair ar fáil.

Nuair a atreoraítear thú chuig síciatraí

Is gnách go mbíonn coinne othair sheachtraigh ann laistigh de chúpla seachtain tar éis go n-atreoraítear an t-othar nó, i gcás éigeandála, féadtar coinne láithreach a shocrú. Buailfidh an síciatraí leat chun d’fhadhbanna meabhairshláinte a phlé agus chun na roghanna cóireála atá ar fáil a mhíniú duit. D’fhéadfadh cúrsa cógais a bheith i gceist chomh maith.

Roghanna cóireála

Áirítear iad seo a leanas le roghanna cóireála: cúram othair sheachtraigh, clinicí othair sheachtraigh, (cliaint a n-atreoraíonn LGanna iad), ospidéil lae, ionaid lae, cuairteanna baile ón bhfoireann mheabhairshláinte, atreorú chuig seirbhísí síceolaíochta cliniciúla, atreorú chuig seirbhísí comhairleoireachta andúile, rochtain ar sheirbhísí oibre sóisialta nó ar sheirbhísí teiripe shaothair agus atreorú ar ais chuig do LG le haghaidh cúram leanúnach.

Cuirtear cúram othair chónaithigh ar fáil, ar feadh tréimhse ghairid de ghnáth, nuair a ligtear isteach duine in aonad síciatrach in ospidéal.

Seirbhísí othair sheachtraigh agus seirbhísí pobail

Is é aidhm na seirbhísí othair sheachtraigh agus na seirbhísí pobail ná cóireáil agus tacaíocht a chur ar fáil do dhaoine ina dtithe féin agus ina bpobail féin nuair is féidir. Bíonn dochtúirí teaghlaigh (LGanna) ríthábhachtach maidir le seirbhísí cúram pobail a sholáthar.

Clinic othair sheachtraigh Clinic atá ann seo ar a bhfreastalaíonn daoine go dtabharfar faoi mheasúnú orthu nó coinne athleantach leo nó go ndéanfar bainistiú leanúnach ar a meabhairghalar. I bhformhór na gcásanna, bíonn na saoráidí sin lonnaithe in ionaid sláinte pobail agus bíonn an fhoireann mheabhairshláinte comhdhéanta, de réir mar is gá, de shíciatraí comhairleach, d’altraí síciatracha pobail agus de bhaill eile den fhoireann mheabhairshláinte. Is é an síciatraí comhairleach an duine atá i mbun na foirne síciatraí. Beidh an síciatraí sin freagrach as cóireáil a chur ar an duine, cibé acu má chuirtear an chóireáil sin ar an othar sa phobal nó in ospidéal.

Ospidéal lae: Saoráid lae ar féidir le daoine a bhfuil meabhairghalar orthu freastal uirthi óna dteach nó óna suíomh cúraim le haghaidh measúnú, cóireála nó cúram altranais is ea seo. Is gnách go gcaitear leis mar rogha eile do dhuine a dteastódh cead isteach go hospidéal uaidh/uaithi ina mhalairt scéil. Tá sé dírithe ar dhaoine atá breoite i dtaobh cúrsaí meabhrach de ach ar féidir cúram a thabhairt dóibh ina dtithe, ar feadh tréimhse ama, gan cead isteach go hospidéal a bheith ag teastáil uathu. Is gnách go ndéanfaidh an síciatraí comhairleach a dhéileálann leis an duine sa chlinic othair sheachtraigh cóireáil a chur ar an duine san ospidéal lae, chomh maith leis sin.

Ionad lae: Suíomh pobail ar féidir le daoine freastal go deonach air óna dteach nó óna suíomh cúraim chun tacaíocht leanúnach a fháil is ea seo. Is é a bhíonn i bhfoireann an aonaid ná altraí síciatracha agus, uaireanta, teiripeoirí saothair. Is é an aidhm atá leis ná timpeallacht chairdiúil agus thacúil a chur ar fáil, áit a gcuirtear gníomhaíochtaí in oiriúint do riachtanais gach duine. Ní rud as an ngnáth é daoine áirithe a bheith ag freastal ar ionad lae ar feadh tréimhse fhada ama. I gcás daoine eile, ní theastaíonn uathu ach tréimhse ghairid chóireála.

Ceardlann dhídeanach: Saoráid phobail ina n-oibríonn daoine a bhfuil meabhairghalar orthu i réimsí atá oiriúnach dá gcuid scileanna agus riachtanas, agus iad ag fáil tacaíochta agus treorach ó bhaill foirne oilte, is ea seo.

Seirbhísí lasmuigh d’uaireanta oibre

Má theastaíonn cabhair uait i gcaitheamh an tráthnóna nó ag an deireadh seachtaine nuair nach bhfuil do LG ar fáil, féadfaidh tú teagmháil a dhéanamh le seirbhís lasmuigh d’uaireanta oibre do LG áitiúil.

I gcás éigeandála nó géarchéime, féadfaidh tú teagmháil a dhéanamh leis na seirbhísí éigeandálacuairt a thabhairt ar rannóg éigeandála d’ospidéil.

Cead isteach go hospidéal

I gcás fhormhór na ndaoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte orthu, cuirtear cóir leighis orthu gan orthu dul chuig an ospidéal nó téann siad chuig an ospidéal le haghaidh cóireála dá rogha féin. Sa chás go ligtear isteach thú de do rogha féin, tugtar othar deonach ort.

Uaireanta, is gá duine a ligean isteach le haghaidh cóireáil mheabhairshláinte agus cúram meabhairshláinte in aghaidh a dtola. Tugtar ‘ligean isteach neamhdheonach’ air seo. Ní ligfear isteach thú in aghaidh do thola ach amháin i gcásanna ina meastar go gcomhlíonann tú na coinníollacha le haghaidh ligean isteach neamhdheonach. Is ionann na coinníollacha sin agus na rialacha a leagtar amach sa dlí chun a chinntiú nach ligfear isteach go neamhdheonach thú ach amháin i gcásanna ina bhfuil géarghá leis.

Chun teacht ar bhreis faisnéise, féach ár gcáipéis ar chead isteach chuig ospidéal síciatrach.

Seirbhísí othair chónaithigh

Is é atá i gceist le seirbhísí othair chónaithigh ná cúram leighis agus altranais a chuirtear ar fáil i saoráid mheabhairshláinte, arb ospidéal a bhíonn i gceist i mórán cásanna. Ar aon dul le beartas Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), tá na hospidéil mhóra shíciatracha, dá dtagraítear mar institiúidí de ghnáth, á gcur in ionad faoi láthair ag aonaid bheaga shíciatracha atá nasctha le hospidéil ghinearálta.

Barda iontrála géarmhíochaine: Limistéar den ospidéal ina dtugtar cúram d’othair ar a ligean isteach chun an fhadhb atá acu a chóireáil agus a mheasúnú is ea seo. Tar éis iad a chóireáil, scaoiltear formhór mór na n-othar saor agus cuirtear cúram leantach ar fáil i gclinic othar seachtrach nó in ospidéal lae. De réir na riachtanas atá acu, áfach, déantar othair áirithe a aistriú ó aonad iontrála chuig barda cúraim leanúnaigh, chuig barda athshlánúcháin nó chuig barda cúraim do dhaoine scothaosta.

Barda cúraim leanúnaigh: Saoráid d’othair chónaitheacha í seo ina gcuirtear cúram ar fáil d’othair ar gnách go mbíonn meabhairghalar buan fadtéarmach orthu. Scaoilfear le céatadán beag díobh chuig saoráid eile ar nós aonad cónaithe ina dhiaidh sin. Is féidir an t-aonad sin a úsáid mar limistéar faoisimh do na hothair sin sa phobal a bhfuil gá acu leis.

Barda athshlánúcháin: Saoráid othair chónaithigh ina gcuirtear béim an chúraim ar thuilleadh scileanna a chur ar othair a bhfuil scileanna ghnáthmhaireachtála acu is ea seo. Déantar é sin ar mhaithe le feabhas a chur ar cháilíocht a mbeatha agus cabhrú leo méid áirithe neamhspleáchais a athghnóthú, rud a chuirfidh ar a gcumas cónaí ina dteach nó i saoráid chónaithe.

Aonad cúraim speisialta nó barda slán: Uaireanta, bíonn gá le cúram agus le cóireáil a chur ar fáil d’othar i dtimpeallacht shlán shrianta de bharr chineál a meabhairghalair. Déantar é sin in aonad beag laistigh de shuíomh ospidéil ina mbíonn foireann altraí ardoilte síciatracha de ghnáth. Bíonn an t-aonad faoi ghlas agus bíonn an timpeallacht slán. D’fhéadfadh go mbeadh gá le cead isteach a thabhairt d’othair go haonad slán sa chás go bhfuil iompar suaite ar bun acu mar gheall ar an meabhairghalar atá orthu, iompar nach féidir a chóireáil.

Aonad cúraim do dhaoine scothaosta: Sainaonad ina gcuirtear cúram agus cóireáil 24 uair ar othair, iad siúd os cionn 60 bliain d’aois de ghnáth, a bhfuil meabhairghalar orthu nó a bhfuil fadhbanna gaolmhara acu is ea seo. Tá an timpeallacht deartha chun freastal ar riachtanais daoine scothaosta.

Teiripe shaothair: Saoráid othair chónaithigh ina ndéanann baill foirne oilte measúnú ar scileanna ar leith is ea seo. Leagtar béim ann ar scileanna sóisialta a fheabhsú agus ar aird a thabhairt ar scileanna riachtanacha eile.

Aonaid chónaithe

Teach grúpa ardtacaíochta: Teach cónaithe do dhaoine nach gá dóibh bheith in ospidéal is ea seo. Is féidir leis na daoine sin cónaí sa phobal ach teastaíonn cúram agus tacaíocht altranais 24 uair uathu ar chúiseanna éagsúla. Is féidir le daoine áirithe tréimhse ama a chaitheamh in áit chónaithe ardtacaíochta agus bogadh isteach in áit chónaithe meántacaíochta nó ísealtacaíochta ina dhiaidh sin.

Teach grúpa meántacaíochta: Teach cónaithe do dhaoine atá measartha neamhspleách i bhformhór na ngnéithe dá scileanna gnáthmhaireachtála is ea seo. Teastaíonn roinnt cúnaimh nó tacaíochta uathu i ngnéithe áirithe, mar shampla, airgeadas a bhainistiú nó scileanna cócaireachta. Ar an gcúis sin, ní bhíonn altra nó baill foirne cúraim oilte i láthair sa teach ach amháin le linn an lae de ghnáth.

Teach grúpa ísealtacaíochta: Tá na haonaid chónaithe seo deartha do dhaoine atá neamhspleách i bhformhór na ngnéithe dá scileanna gnáthmhaireachtála, nó i ngach ceann díobh. Is é lucht bainistíochta an ospidéil a dhéanann comhordú ar chothabháil agus ar bhainistiú iomlán an tí ghrúpa. Is féidir leis na cónaitheoirí sin teacht ar altra síciatrach pobail nó ar mhaoirseoir, duine a thabharfaidh aird dóibh nuair is gá.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Tá fáil ar bhreis faisnéise ar sheirbhísí meabhairshláinte agus ar roghanna cóireála ó do dhochtúir teaghlaigh (LG), d’Oifig Sláinte Áitiúil agus an Coimisiún Meabhair-Shláinte.

Féadfaidh tú teacht ar sheirbhísí meabhairshláinte áitiúla ar yourmentalhealth.ie.

Page edited: 20 December 2016