Uachtarán a gharim agus a chur as oifig

Réamhrá

Uachtarán a ghairm

Rachaidh an té a bhuaigh toghchán an uachtaráin i gcúram oifige leis an dearbhú seo a leanas a dhéanamh go poiblí mar atá leagtha síos i mBunreacht na hÉireann.

"I láthair Dia na nUilechumhacht, táimse, á ghealladh agus á dhearbhú go sollúnta is go fírinneach bheith i mo thaca agus i mo dhídin do Bhunreacht na hÉireann, agus a dlíthe a chaomhnú, mo dhualgais a chomhlíonadh go dílis coinsiasach de réir an Bhunreacht is an dlí, agus mo lándícheall a dhéanamh ar son leasa is fónaimh mhuintir na hÉireann. Dia do mo stiúradh agus do mo chumhdach."

Déantar an tUachtarán a ghairm i Halla Naomh Phádraig, Caisleán Átha Cliath agus déanann sé/sí an dearbhú i láthair baill Tithe an Oireachtais, Breithimh na Cúirte Uachtaraí, na Cúirte Achomhairc agus na hArdchúirte agus pearsana poiblí eile.

Uachtarán a chur as oifig

Tá 2 chás gur féidir Uachtarán a chur as oifig. Má dhéanann 5 nó níos mó breitheamh den Chúirt Uachtarach cinneadh go bhfuil an tUachtarán ar míthreoir go buan, tiocfaidh deireadh lena t(h)éarma oifige.

Is féidir le ceachtar de Thithe an Oireachtais an tUachtarán a tháinseamh as ucht "mí-iompair a luafar". D'fhéadfadh sé go mbeadh coir choiriúil nó míúsáid cumhachtaí an Uachtaráin i gceist leis an mí-iompair luaite.

Rialacha

Táinseamh

Ní mór do, ar a laghad, 30 comhalta de cheachtar de Thithe an Oireachtais rún a shíniú go ndéanfaí an tUachtarán a tháinseamh leis an rún sin a mholadh. Ansin, le glacadh leis an rún, ní mór go mbeadh tacaíocht dhá thrian, ar a laghad, de chomhaltaí uilig an tí sin ag an rún.

Ní mór ansin don Teach eile scrúdú a dhéanamh ar an gcúiseamh go bhfuil an tUachtarán ciontach as mí-iompair luaite. Is féidir le coiste nó binse fiosruithe an chúis a scrúdú. Tá sé de cheart ag an Uachtarán a bheith i láthair agus an chúis dhá scrúdú.

Ag deireadh an scrúdaithe, ní mór do dhá thrian den Teach a rinne an scrúdú tacú le rún a dhearbhaíonn go bhfuil an tUachtarán ciontach as mí-iompair luaite. Tiocfaidh deireadh ansin le tréimhse oifige an Uachtaráin.

Mar sin leis an Uachtarán a chur as oifig, ní mór do dhá thrian de chomhaltaí uilig Tithe an Oireachtais vóta a chaitheamh i bhfabhar é sin a dhéanamh.

Page edited: 18 May 2016