Saoráil Faisnéise in Eirinn

Eolas

Leag an tAcht um Shaoráil Faisnéise, 1997 (SF) arna leasú ag an Acht um Shaoráil Faisnéise (Leasú), 2003 an dualgas ar ranna rialtais, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), údaráis áitiúla agus réimse comhlachtaí poiblí eile chun faisnéis a fhoilsiú faoina ngníomhaíochtaí agus chun an fhaisnéis a bhí á coimeád acu, faisnéis phearsanta san áireamh, a chur ar fáil do shaoránaigh.

An 14 Deireadh Fómhair 2014, tháinig an tAcht um Shaoráil Faisnéise, 2014 i bhfeidhm agus rinne sé Achtanna 1997 agus 2003 a aisghairm. Thug an tAcht nua líon athruithe isteach ar an scéim um Shaoráil Faisnéise agus leathnaigh sé an réimse comhlachtaí lena mbaineann an reachtaíocht um shaoráil faisnéise go dtí gach comhlacht poiblí, mura bhfuil siad díolmhaithe go sonrach. Ceadaíonn an tAcht, chomh maith, go bhforordaíonn (nó go n-ainmníonn) an Rialtas comhlachtaí eile a fhaigheann cistí suntasacha poiblí, ionas go mbaineann an reachtaíocht leo chomh maith.

Leanann an tseanreachtaíocht a bheith i gceist go fóill le haon iarratas ar shaoráil faisnéise a rinneadh sular tháinig an reachtaíocht nua i bhfeidhm. Anuas air sin, beidh an tseanreachtaíocht fós i bhfeidhm i dtaobh aon athbhreithnithe nó achomhairc a dhéanfar ina dhiaidh seo.

Rialacha

Forálann an tAcht um Shaoráil Faisnéise, 2014, do na cearta reachtúla a leanas:

  • Ceart dlíthiúil do gach duine chun rochtain a fháil ar fhaisnéis atá á coimeád ag comhlachtaí poiblí lena mbaineann an reachtaíocht um shaoráil faisnéise
  • Ceart dlíthiúil do gach duine go gceartaítear faisnéis oifigiúil a bhaineann leis/léi féin sa chás go bhfuil sí neamhiomlán, mícheart nó míthreorach
  • Ceart dlíthiúil chun cúiseanna a fháil a bhí le cinntí a d’imir tionchar ar dhuine.

Scéim foilsithe

Ceanglaítear in Alt 8 den Acht ar chomhlachtaí um Shaoráil Faisnéise chun scéim foilseacháin a ullmhú chun faisnéis a fhoilsiú ag an gcomhlacht i gcomhlíonadh scéim foilsithe samhla agus treoirlínte. Déanann seo foráil d’fhaisnéis a fhoilsiú ar láithreán gréasáin chomhlacht um Shaoráil Faisnéise lasmuigh de Shaoráil Faisnéise. Ceanglaítear an méid a leanas ar chomhlacht um Shaoráil Faisnéise:

  • Faisnéis a fhoilsiú chun cabhrú le baill an phobail leis an tuiscint atá acu ar an gcomhlacht agus ar fheidhmeanna an chomhlachta
  • An fhaisnéis atá acu a fhoilsiú atá grúpáilte faoi na teidil faisnéise a leagtar amach sa scéim foilsithe samhla
  • Na nósanna imeachta a mhíniú chun rochtain a fháil ar fhaisnéis nó lena dheimhniú cén fhaisnéis atá á coimeád ag an gcomhlacht

Tháinig an ceanglas chun scéim foilsithe comhlacht um shaoráil faisnéise i bhfeidhm an 14 Aibreán 2016.

Iarratais ar fhaisnéis

Féadfaidh tú iarraidh ar na taifid a leanas:

  • Aon taifid a bhaineann leat féin go pearsanta, pé uair a cruthaíodh iad
  • Gach taifead eile a cruthaíodh i ndiaidh dáta áirithe

    - An 21 Deireadh Fómhair 1998 i dtaobh FSS agus údaráis áitiúla

    - An 21 Aibreán 1998 i dtaobh comhlachtaí poiblí a bhí cuimsithe ag an tseanreachtaíocht um shaoráil faisnéise

    - An 21 Aibreán 2008 i dtaobh comhlachtaí poiblí nach raibh cuimsithe faoin tseanreachtaíocht um shaoráil faisnéise

    - dáta an ordaithe forordaithe (nó dáta sonraithe) le haghaidh comhlachtaí forordaithe

Féadfaidh cáipéis pháipéir nó faisnéis a choimeádtar ar ríomhaire bheith i gceist le taifead. Áirítear leis seo, mar shampla, asphriontaí, léarscáileanna, pleananna, micreascannáin, ábhar closamhairc, dioscaí agus téipeanna.

Rataí

Forálann Alt 27 den Acht um Shaoráil Faisnéise, 2014 do tháillí agus muirir. Ní bhíonn aon táillí i gcás ina mbaineann an t-iarratas le rochtain ar do thaifid phearsanta.

Is iad na táillí reatha d'iarratais neamhphearsanta:

Saghas na hIarrata nó an Iarratais Táille Chaighdeánach* Táille Laghdaithe**
Buniarraidh ar thaifead Saor in aisce (bhíodh an táille €15) Saor in aisce (bhíodh an táille €10)
Athbhreithniú inmheánach: €30 (bhíodh an táille €75) €10 (bhíodh an táille €25)
Athbhreithniú ag an gCoimisinéir Faisnéise €50 (bhíodh an táille €150) €15 (bhíodh an táille €50)
Iarratas ar leasú ina bhfuil an fhaisnéis mhícheart Saor in aisce Saor in aisce
Iarratas ar chúiseanna a bhí le cinneadh a rinne difear do dhuine aonair Saor in aisce Saor in aisce

* Ní ghearrtar aon táillí nuair a dhéanann tú achomharc ar chinneadh chun táillí nó éarlais, nó táille nó éarlais de shuim ar leith a ghearradh, faoi Alt 47 den Acht.

**Bainfidh táillí laghdaithe maidir le sealbhóirí cárta leighis agus le tríú páirtithe a dhéanann cinneadh a achomharc chun a bhfaisnéis a scaoileadh ar fhorais leasa phoiblí.

Muirir ar thaifid a chuardach, a aisghabháil agus a chóipeáil

Féadfaidh an comhlacht muirir a ghearradh as an am a chaitear le taifid a aimsiú agus a aisghabháil, agus as aon chostais chóipeála a thabhaíonn siad fad a sholáthraíonn siad an t-ábhar duit a d’iarr tú. Ní dóchúil go ngearrfar aon mhuirir maidir le taifid phearsanta, seachas sa chás go bhfuil líon mór taifead i gceist.

Más ionann costas cuardaigh, aisghabhála agus cóipeála €100 nó níos lú, ní ghearrtar aon mhuirear. Má sháraíonn an muirear €100, beidh táillí iomlána le híoc. Ní féidir breis agus €500 a ghearradh ort.

Más ionann costas measta cuardaigh, aisghabhála agus cóipeála agus os cionn €700, féadfaidh an comhlacht a dhiúltú chun d’iarratas a phróiseáil, mura ndéanann tú d’iarratas a bheachtú chun an cuardach, aisghabháil agus cóipeáil a thabhairt faoi bhun na teorann seo.

Saghas an Mhuirir Muirear Caighdeánach
Taifid a chuardach agus a aisghabháil €20 in aghaidh na huaire
Fótachóipeáil 4 cent an leathanach
CD-ROM ina bhfuil cóip de na cáipéisí €10
Radagraf (X-ghathú) ina bhfuil cóip de na cáipéisí €6

Conas iarratas a dhéanamh

Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara go dtarlódh nach mbeadh sé riachtanach iarratas a dhéanamh ar fhaisnéis faoin Acht um Shaoráil Faisnéis ar chomhlacht. Tá go leor ábhair ar fáil don phobal cheana féin trí láithreáin ghréasáin, bileoga faisnéise, foilseacháin agus mar fhreagairt d’fhiosrúcháin ó bhéil agus scríofa. Tá mír thiomanta faisnéise ag an gcuid is mó d’eagraíochtaí, atá ar fáil chun cabhrú leat le fiosrúcháin ghinearálta, iarratais ar fhaisnéis agus foilseacháin.

Mura bhfuil fáil gan stró ar an bhfaisnéis a theastaíonn uait, ní mór duit d’iarratas a dhéanamh i scríbhinn chuig Aonad um Shaoráil Faisnéise an chomhlachta agus ba cheart do dtagródh d’iarratas don Acht um Shaoráil Faisnéise. Mura luaitear an tAcht i d’iarratas ar fhaisnéis, déileálfar le d’iarratas mar ghnáthiarratas ar fhaisnéis. Má theastaíonn faisnéis i bhfoirm ar leith (mar shampla, fótachóip nó diosca ríomhaire), ba cheart seo a shonrú san iarratas.

Déan iarracht bheith chomh sonrach agus is féidir leat lena chur ar chumas na heagraíochta an fhaisnéis a theastaíonn uait a shainaithint. Sa chás gur féidir, déan iarracht an tréimhse ama a thabhairt le fios ar mian leat taifid a rochtain di (mar shampla, taifid a cruthaíodh idir Bealtaine 2012 agus Nollaig 2012).

Is féidir teacht ar bhreis faisnéise faoi iarratas a dhéanamh faoin Acht um Shaoráil Faisnéise ar láithreán gréasáin um shaoráil faisnéise na Roinne Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe.

Faoin Acht, ní mór iarratas ar thaifid a aithint laistigh de 2 sheachtain agus, i dtromlach na gcásanna, ní mór freagairt dó laistigh de 4 seachtaine. Má tá baint ag tríú páirt, d’fhéadfadh sé 3 seachtaine breise a ghlacadh sula n-eiseofar freagairt.

Nósanna imeachta athbhreithnithe um shaoráil faisnéise

Mura bhfuil tú sásta le freagairt an chomhlachta d’aon ghné de d’iarratas ar fhaisnéis (mar shampla, diúltú faisnéise, foirm rochtana, muirir), féadfaidh tú a lorg go ndéanfar athscrúdú ar an gcinneadh. Anuas air sin, mura bhfuair tú freagairt laistigh de 4 seachtaine tar éis d’iarratas tosaigh a dhéanamh (meastar gurb ionann seo agus diúltú d’iarratais), féadfaidh tú a lorg go ndéanfar athscrúdú ar an gcinneadh.

Tugann comhlachtaí níos sinsearaí foirne laistigh den chomhlacht faoin athbhreithniú inmheánach ar chinneadh um shaoráil faisnéise agus ní mór an t-athbhreithniú seo a dhéanamh laistigh de 3 seachtaine. Ba cheart iarratas ar athbhreithniú a dhéanamh ar chinneadh a sheoladh chuig Aonad um Shaoráil Faisnéise an chomhlachta atá i gceist.

Achomhairc um Shaoráil Faisnéise

Mura bhfuil tú sásta go fóill leis an gcinneadh, tá an ceart agat an cinneadh a achomharc leis an gCoimisinéir Faisnéise. Imscrúdaíonn an Coimisinéir Faisnéise gearáin i leith neamhchomhlíonta na reachtaíochta um shaoráil faisnéise agus cuireann sé/sí cultúr um shaoráil faisnéise chun cinn sa tseirbhís phoiblí.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Ba cheart iarratais um shaoráil faisnéise a sheoladh chuig Aonad um Shaoráil Faisnéise an chomhlachta a choimeádann na taifid.

Tá fáil ar fhaisnéis ar an Acht um Shaoráil Faisnéise ó:

Láraonad Beartas Saorála Faisnéise

An Roinn Caiteachais Phoiblí agus Athchóirithe
7-9 Rae Mhuirfean
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:+353 (0)1 631 8258
Facs:+353 (0)1 604 5750
Láithreán Gréasáin: http://foi.gov.ie/
R-phost: cpu@per.gov.ie


Ba cheart iarratas ar athbhreithniú a dhéanamh ar chinneadh a sheoladh chuig Aonad um Shaoráil Faisnéise an chomhlachta a rinne an cinneadh.

Ba cheart achomhairc bhreise a sheoladh chuig:

Oifig an Choimisinéara Faisnéise

18 Sráid Líosain Íochtarach
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:+353 (0)1 639 5689
Lóghlao:1890 253 238
Facs:+353 (0)1 639 5674
Láithreán Gréasáin: http://www.oic.gov.ie
R-phost: info@oic.gov.ie

Page edited: 21 October 2016