Na háiseanna do vótálaithe le míchumais

Réamhrá

Tá socruithe éagsúla déanta chun cúnamh a thabhairt dóibh siúd atá faoi mhíchumais áirithe leas a bhaint as a gcearta vótála. Féadfaidh tú:

  • Do vótá a chaitheamh ag ionad vótála eile muna bhfuil rochtain duit i d'ionad áitiúil
  • Cúnamh a fháil chun do vóta a chaitheamh ag an ionad vótála ó chompánach nó ón oifigeach ceannais
  • Do vóta a chaitheamh i reifreann trí úsáid teimpléad de pháipéar ballóide má bhíonn lagú amhairc ort
  • Vótá phoist a chaitheamh
  • Do vóta a chaitheamh in ospidéal, teach altranais no institiúid eile den chineál sin má tá tú i do chónaí ann.

Tá ar a laghad ceann amháin de na háiseanna seo ar fáil duit má tá galar nó míchumas fisiciúil , míchumas amhairc, nó míchumas leitheoireachta nó scríobh ort.

I ndiaidh bhreithiúnas na hArdchúirte an 30 Márta 2017, d'fhéadfaí ullmhúcháin bhreise a dhéanamh chun freastal ar dhaoine a bhfuil lagú amhairc orthu vóta a chaitheamh trí bhallóid rúnda i dtoghcháin agus i reifrinn.

Rialacha

Ag vótáil in ionad vótála eile

Chomh fada agus is féidir, bíonn ionaid vótála lonnaithe i bhfoirgnimh atá rochtain ann do dhaoine faoi mhíchumais. Ní foláir d'ionaid vótála bheith ar an urlár talún i ngach cás. Má tá sé riachtanach agus más féidir, cuirtear fánáin isteach chun rochtain a dhéanamh níos éasca in ionaid vótála.

Má tá fadhb agat dul isteach i d'ionad vótála áitiúil féadfaidh tú iarratas a dhéanamh i scríbhinn go dtí an ceann comhairimh - ar a laghad seachtain roimh lá na vótála - ar chead a fháil chun vótáil in ionad vótála eile sa dáilcheantar céanna. Is é/í an ceann comhairimh an duine atá freagrach as reachtáil an toghcháin i do dháilcheantar. Tabharfaidh sé/sí fógra poiblí faoi na hionaid vótála ina c(h)eantar nach bhfuil rochtain ann do chathaoireacha rothaí. I mBaile Átha Cliath agus Corcaigh, is é Sirriam na Cathrach nó an Chontae an ceann comhairimh, i gcontaetha eile is é Cláraitheoir an Chontae é/í.

Má dhéanann tú iarratas ar chead chun vótáil in ionad vótála eile, ba cheart duit míniú cén fáth nach féidir leat dul isteach i d'ionad áitiúil. Tabharfaidh sé sin deis don cheann comhairimh ionad vótála eile a bhéas oiriúnach a roghnú. Ba cheart duit más féidir, ionad vótála a bheadh bealach isteach ann duit, agus atá oiriúnach, a lua. Seolfaidh an ceann comhairimh údarás i scríbhinn chugat chun vótáil in ionad eile sa dáilcheantar céanna, go hiondúil an t-ionad a lua tú. Ba cheart duit an t-údarás seo a thaispeáint nuair a théann tú chun vótála ag an ionad sin, agus cuimhnigh an gnáthfhianaise a thabhairt leat a chruthaíonn cé thú féin. Nuair atá tú aistrithe chuig ionad vótála eile, ní féidir leat vótáil i d'ionad féin.

Rochtain taobh istigh d'ionaid vótála

De gnáth bíonn botháin eagraithe sa chaoi is go bhféadfadh vótálaithe seasamh iontu chun a bpáipéir bhallóide a mharcáil, ar leac atá ag meánard básta duine. Mar sin, d'fhéadfadh sé go mbeadh na botháin seo mí-oiriúnach do dhaoine níos sine agus do dhaoine faoi mhí-chumas. Ní foláir do chinn chomhairimh bord agus cathaoir a chur ar fáil in ionaid vótála do vótálaithe má fheileann sé sin níos fearr dóibh.

Cúnamh le vótáil

Tá an fhreagracht ar an oifigeach ceannais an vóta a thógáil ag an ionad vótála. Is é sin an duine a fhiafraíonn d'ainm agus do sheoladh díot, agus a bhreathnaíonn ar do chárta vótála nuair a shroicheann tú an t-ionad vótála. D'fhéadfadh oifigeach ceannais maoirseacht a bheith ar dualgas chomh maith. Is air/uirthi a bhéas an dualgas súil a choinneáil ar na háiseanna do vótálaithe faoi mhíchumas. Cuirfidh ball ar bith den fhoireann atá ar dualgas glaoch ar an oifigeach ceannais maoirseacht má dhéanann tú iarratas.

Is gníomhaíocht bhunúsach daonlathach í vótáil agus tá rialacha daigne i bhfeidhm chun a bheith cinnte go ndéantar an vótáil i gceart agus go gcoinneofar an bhallóid slán agus faoi rún. Mar shampla, ní féidir, ar chúis ar bith, páipéar ballóide a thógáil amach ón ionad vótála i rith an vótála, agus ceadaítear vótáil le cúnamh i gcúinsí teoranta amháin.

Tá sainmhíniú dlíthiúil i bhfeidhm cé hiad na vótálaithe gur féidir cúnamh a thabhairt dóibh, agus cé hiad na daoine gur féidir leo an cúnamh sin a thabhairt. Ní foláir don oifigeach ceannais cloí leis an dlí. Tá an dlí ann chun a bheith cinnte go mbeidh tú in ann do vóta a chaitheamh, agus chun go mbeidh sé coinnithe faoi rún.

Ag brath ar an gcineál míchumais atá agat, d'fhéadfadh cúnamh a bheith curtha ar fáil duit ar dhá bhealach:

Vótáil le compánach

Má tá tú faoi mhíchumas amhairc nó míchumas fisiciúil a chuireann cosc ort vótáil gan cúnamh, d'fhéadfadh compánach do pháipéar ballóide a mharcáil duit. Chun a bheith ina c(h)ompánach, ní foláir do dhuine 16 bliain ar a laghad a bheith slán acu, gan a bheith ina g(h)níomhaire d'iarrthóir, agus ní fhéadfaidh sé/sí cúnamh a thabhairt do níos mó ná beirt vótálaithe ag toghchán ar leith. Ní fhéadfadh oifigeach ceannais cead a thabhairt do chompánach cúnamh a thabhairt do vótálaí muna bhfuil sé/sí sásta go gcomhlíonann an compánach na coinníollacha seo. Muna bhfuil duine cáilithe chun a bheith ina c(h)ompánach, d'fhéadfá duine eile a bheith agat mar chompánach, nó d'fhéadfá iarraidh ar an oifigeach ceannais cúnamh a thabhairt duit.

Tá sé éasca vótáil le compánach. Téann an compánach leat go dtí an bothán vótála agus marcáileann sé/sí an páipéar ballóide de réir do thola. Ansin cuireann an compánach an páipéar ballóide marcáilte sa bhosca ballóide.

D'fhéadfadh an t-oifigeach ceannais cúnamh a thabhairt duit má tá tú faoi mhíchumas léitheoireachta nó scríobh a chuireann cosc ort vótáil gan cúnamh nó má tá tú faoi mhíchumas amhairc nó fisiciúil agus nach bhfuil cúnamh compánaigh ag teastáil uait.

Sa chás seo, téann an t-oifigeach ceannais agus na gníomhairí pearsanaíochta leat go dtí áit san ionad vótála nach féidir cómhrá i gnáthglóracha a chloisteáil ann. Má tá sé riachtanach, chuirfidh an t-oifigeach ceannais cosc ar bhealach isteach chuig an ionad vótála agus chuirfidh sé gach duine as an ionad chun a bheith cinnte nach féidir le éinne do vóta a chloisteáil. Cruthaíonn agus dearbhaíonn teacht i láthair na ngníomhairí pearsanaíochta go gcloíonn an t-oifigeach ceannais le d'orduithe. Is cosaint í seo duit agus don oifigeach ceannais. Tá dualgas reachtúil ar ghníomhairí pearsanaíochta maraon le gach duine eile a bhfuil baint acu le vótail, rúndacht na ballóide a choinneáil.

Fiafróidh an t-oifigeach ceannais díot cé hiad na hiarrthoirí a bhfuil tú ag iarraidh vótáil ar a son, agus marcáilfidh sé/sí an paipéar ballóide de réir d'orduithe. Má tá sé riachtanach, léifidh an t-oifigeach ceannais na sonraí faoi gach iarrthóir os ard duit, agus fiafróidh sé/sí díot cén t-iarrthóir a bhfuil tú ag iarraidh do chéad rogha a thabhairt dó/di. Déanfaidh sé/sí an rud céanna i dtaobh do dara rogha agus mar sin de. Nuair a bheidh an paipéar ballóide marcáilte de réir d'orduithe, chuirfidh an t-oifigeach ceannais sa bhosca ballóide é.

Cuireann an dlí cosc ar leith ar oifigeach ceannais glacadh le orduithe scríofa ó vótálaí. D'fhéadfadh sé nach toil an vótálaí iad ar chor ar bith - d'fhéadfadh sé gur scríobh duine éigin eile iad.

Má tá cúnamh uait ón oifigeach ceannais, ba cheart duit dul, más féidir, chuig an ionad vótála tamall maith roimh dó dúnadh san oíche. D'fhéadfadh sé tamall a thógáil chun cúnamh a thabhairt do vótálaí agus mar sin tugann an dlí cead d'oifigeach ceannais iarratas vótálaí ar chúnamh a dhiúltú i rith an dá uair dheiridh den vótáil (sé sin an t-am is gnóthaí) más amhlaidh a cheapann sé go gcuirfeadh an cúnamh moill nó cosc ar dhaoine eile. Bíonn drogall ar oifigigh cheannais úsáid a bhaint as an gcumhacht sin agus ba cheart nach mbeadh sé riachtanach má chomhoibríonn tú go ciallmhar. Ní bhaineann an cosc seo le vótáil le compánach - sé sin is féidir leat vótáil le cúnamh compánaigh am ar bith i rith na n-uaireanta vótála.

Teimpléad de Pháipéar Ballóide a úsáidUsing a ballot paper template

Tugadh isteach rialachas i nDeireadh Fómhair 2016 a raibh foráil iontu do theimpléad de pháipéar ballóide, a ligeann do dhaoine a bhfuil lagamharc orthu vóta a chaitheamh go neamhspleách i reifreann. Tá an rogha seo ar fáil duit mura mhiste leat cabhair a fháil ó chara ná ó oifigeach ceannais do pháipéar a mharcáil i reifreann. Féadfaidh tú iarraidh go mbeidh an páipéar curtha isteach nó ceangailte le teimpléad a ligfidh duit cearnóga an pháipéir bhallóide ar a mharcáileann tú do vóta a aithint.

Vótáil tríd an bpost

Ma tá tú faoi mhíchumas fisiciúil nó má tá galar ort a chuireann cosc ort dul chuig an ionad vótála agus má tá tú i do chónaí sa bhaile, féadfaidh tú vótáil tríd an bpost má dhéanann tú iarratas chun a bheith ar an liosta vótálaithe poist, atá curtha le chéile gach bliain mar chuid den clár vótálaithe. Ní foláir duit iarratas a dhéanamh roimh 25ú Samhain chun a bheith curtha ar an liosta vótálaithe poist.

Féadfaidh tú iarratas a dhéanamh chuig do chomhairle chontae nó do bhardas cathrach chun a bheith curtha ar an liosta vótálaithe poist. Is féidir foirm iarratais a fháil ach glaoch fóin a chur ar an gcomhairle chontae nó bardas cathrach agus tá siad ar fáil chomh maith in oifigí poist, oifigí údaráis áitiúla, leabharlanna poiblí agus stáisiúin Ghardaí. De gnáth seoltar foirm iarratais tríd an bpost chuig gach duine atá ar an liosta vótálaithe poist don bhliain reatha. Tá áit ar an bhfoirm do theastas dochtúra atá ag teastáil de ghnáth don chéad iarratas amháin.

Nuair a tharlaíonn toghchán nó reifreann, seolfar cáipéisí vótála chugat, páipéar ballóide, admháil don phaipéar ballóide, clúdach le haghaidh an pháipéir bhallóide mharcáilte, agus clúdach níos mó chun na cáipéisí vótála a sheoladh ar ais chuig an gceann comhairimh. Nuair atá an páipéar ballóide marcáilte agat, ba cheart duit é a chur sa chlúdach ar a bhfuil "clúdach don pháipéar ballóide" agus é a shéalú. Ba cheart duit an clúdach seo, agus an admháil líonta don pháipéar ballóide araon, a chur sa chlúdach mór le seoladh an chinn chomhairimh, é a shéalú agus a chur sa phost láithreach. Ní foláir an páipéar ballóide a chur sa phost. Ní feidir é a thabhairt don cheann comhairimh.

Ag vótail in ospidéil agus tithe altranais

Má tá tú i do chónaí in ospidéal, teach altranais nó sa bhaile agus má tá tú faoi mhíchumas fisiciúil nó má tá galar ort a chuireann cosc ort dul chuig an ionad vótála, féadfaidh tú vótáil san ospidéal/teach altranais, agus araile, má dhéanann tú iarratas chun a bheith ar an liosta vótálaithe speisialta a chuirtear le chéile gach bliain mar chuid de clár na vótálaithe.

Féadfaidh tú iarratas a dhéanamh chun a bheith ar an liosta de vótálaithe speisialta roimh 25ú Samhain gach bliain chuig do chomhairle chontae nó bardas cathrach chun a bheith curtha ar liosta na vótálaithe speisialta. Is féidir foirm iarratais a fháil ach glaoch fóin a chur ar an gcomhairle contae nó bardas cathrach agus tá siad ar fáil chomh maith in oifigí poist, oifigí údaráis áitiúla, leabharlanna poiblí agus stáisiúin Ghardaí. De gnáth seoltar foirm iarratais tríd an bpost chuig gach duine atá ar liosta na vótálaithe poist don bhliain reatha. Tá áit ar an bhfoirm do theastas dochtúra atá ag teastáil de ghnáth don chéad iarratas amháin.

Nuair a thárlaíonn toghchán nó reifreann, cuirfear eolas chugat faoin lá agus faoin am a cheaptar go mbeidh oifigeach ceannais speisialta ag teacht chugat san ospidéal, teach altranais agus araile chun go mbeidh tú in ann vótáil. Beidh fianaise ag an oifigeach ceannais a chruthaíonn cé hé féin, agus barántas coinne, agus taispeánfaidh sé/sí duit iad nuair a thagann sé/sí. Beidh an t-oifigeach ceannais á thionlacan ag Garda Síochána. Beidh air siúd na páipéir bhallóide a chosaint (sa chaoi chéanna agus a ndéantar san ionad vótála) agus beidh sé/sí ina f(h)inné neamhspleách a dhearbhaíonn go gcaitear an vóta i gceart.

Ní bheidh éinne ach amháin an t-oifigeach ceannais agus an Garda i láthair nuair a chaitheann tú do vóta. Tabharfaidh an t-oifigeach ceannais dearbhú aitheantais duit, agus fianóidh sé/sí duit é. Ansin marcáileann tú an páipéar ballóide faoi rún, cuireann tú é sa chlúdach speisialta a chuirtear ar fáil, dúnann tú an clúdach agus tugann tú don oifigeach ceannais é.

Má tá cúnamh ag teastáil uait chun do vóta a chaitheamh, tabharfaidh an t-oifigeach ceannais duit é sa chaoi chéanna agus a ndéantar é san ionad vótála.

Forlíontaí do liostaí poist agus liostaí speisialta vótálaithe

D'fhéadfaidh vótálaithe atá cáilithe do na liostaí poist nó liostaí speisialta vótálaithe ach nach bhfuil ainmnithe orthu, iarratas a dhéanamh chun a bheith san áireamh san fhorlíonadh cuí do na liostaí seo, a fhoilsítear roimh gach toghchán agus reifreann.

Seo a leanas na dátaí deireanacha a ghlacfaidh na húdaráis chláir le hiarratas chun a bheith curtha ar an bhforlíonadh:

  • 2 lá tar éis an dáta lánscor na Dála i gcás olltoghcháin
  • 2 lá tar éis dáta an ordaithe ag ceapadh lá na vótála i gcás fothoghchán Dála
  • 22 lá (seachas Dé Domhnaigh agus laethanta saoire poiblí) roimh an lá vótaíochta le haghaidh toghchán nó reifreann eile

Tá foirmeacha iarratais ar fáil ó d'údarás áitiúil.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Rannóg Toghchórais

An Roinn Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil
Teach an Chustaim
Baile Átha Cliath 1
D01 W6X0
Éire

Teil:(01) 888 2000
Lóghlao:1890 20 20 21
Láithreán Gréasáin: http://www.housing.gov.ie/local-government/voting/voting
R-phost: qcsofficer@housing.gov.ie

Page edited: 12 October 2017