Toghchán an Uachtaráin

Eolas

Is iad muintir na hÉireann a thoghann Uachtarán na hÉireann go díreach le haghaidh téarma 7 mbliana. Níl cead acu fónamh ar feadh níos mó ná 2 thréimhse. (I bhfocail eile, ní féidir leo fónamh ar feadh níos mó ná 14 bliana). Is í Mícheál D. Ó hUiginn Uachtarán na hÉireann faoi láthair, agus thosaigh sé a tréimhse mar Uachtarán ar 11 Samhain 2011.

Rialacha

Más saoránach Éireannach thú is féidir vóta a chaitheamh i dtoghcháin Uachtaráin.

Ní mór go mbeadh na hiarrthóirí intofa mar Uachtarán agus ní mór iad a bheith ainmnithe. Leagann Bunreacht na hÉireann síos na riachtanais cháilitheachta. Le bheith intofa mar Uachtarán, ní mór do dhuine a bheith ina s(h)aoránach agus 35 bliana a bheith slán aige/aici.

Féadann 20 ball den Oireachtas ar a laghad tú a ainmniú mar Uachtarán (is é sin an Dáil agus an Seanad nó 4 údarás áitiúil ar a laghad.

Is féidir le Iar Uachtarán nó Uachtarán atá ag éirí as oifig é/í féin a ainmiú le seasamh arís.

Ní mór don toghchán tarlú faoin dáta ar a rachaidh téarma an Uachtaráin reatha in éag, ach ní féidir leis tarlú níos mó ná 60 lá roimhe sin. Má bhristear an tUachtarán as oifig, má éagumasaítear é/í, má éiríonn sé/sí as oifig nó má fhaigheann sé/sí bás; ní mór toghchán a reáchtáil dá bharr sin laistigh de na 60 lá a leanfaidh sin.

Is le ballóid rúnda agus de réir na hionadaíochta cionúire ar mhodh an aonghutha inaistrithe a dhéanfar an vótáil.

Mura bhfuil aon duine ainmhithe don oifig Uachtaráin ach iarratasóir amháin, níl aon ghá lean go ballóid toghcháin. Tharla sé i Samhain 2004 nuair d'oirníodh Máire Mhic Ghiolla Íosa mar Uachtarán le haghaidh téarma eile gan toghchán an Uachtaráin toisc ba í an t-aon iarratasóir.

Is teorainn caiteachais é €750,000 an teorann agus is é €200,000 an méid is féidir an Stát le hiarrthóír a aisíoc.

Page edited: 2 June 2016