Cáilíocht uisce

Eolas

Ó fhoinsí éagsúla ar nós lochanna, aibhneacha, sruthán, fuarán agus tollpholl a thagann uisce óil. Ag brath ar chaighdeán na foinse, is nach mór cinnte go gcaithfear cóireáil de shaghas éigin a dhéanamh ar an uisce d'fhonn go mbeidh sé sábháilte le hól. Caithfidh gach soláthar uisce a úsáidtear do thomhaltas daonna caighdeáin faoi leith atá leagtha síos ag an AE a shásamh. Caithfidh siad a bheith saor ó mhiocrorgánaigh, seadáin agus ó aon substaint a d’fhéadfadh sláinte an phobail a chur i mbaol má aimsítear líon nó tiúchan dhóthanach díobh.

Tosca a dhéanann difear do cháilíocht uisce

Tá go leor rudaí ann a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do chaighdeán na bhfoinsí uisce. Mar shampla, má bhíonn mórán báistí ann, d’fhéadfadh sé go gcuirfí mílí ar na haibhneacha agus na srutháin nuair a bhíonn tuile ann. Mura bhfuil mórán báistí ann, d’fhéadfadh na foinsí úd troimiú ar fad. I measc na dtosca eile tá saghas na hithreach atá i gceantar; aon mhéadú ar fhorbairt chónaithe nó talmhaíochta; cliseadh an chórais chóireála uisce; briseadh cumhachta; easpa scagadh cuí nó easpa fearais dífhabhtaithe nó salachar sna píopaí dáileacháin. Uaireanta, is féidir a dheimhniú go bhfuil droch-chaighdeán ar an uisce mar gheall go bhfuil an fhoinse atá aige mífheiliúnach.

Tá tuilleadh faisnéise ar fáil maidir le truailliú uisce ar láithreán gréasáin ENFO.

Truaillitheoirí coitianta uisce

Is iad na galair thógálacha, a bhfuil baictéir, víris agus seadáin mar chúis leo, an priacal slainte is coitinata agus is fairsinge a bhaineann le huisce inólta. Dá mbainfi úsáid as a leithéid d’uisce lena ól, le bia a réiteach nó dá dtiocfadh duine i dteagmháil leis le linn nite nó folctha, d'fhéadfaidís a bheith thíos le hionfhabhtú. D'fhéadfadh athrú ar dhath, ar bhlas nó ar bholadh uisce a thabhairt le fios go bhfuil fadhb leis.

Truailliú luaidhe: Anuas air sin, d’fhéadfadh luaidhe a bheith in uisce óil, de bharr gur baineadh leas coiteann as píopaí luaidhe a dhéanaí le 1970 agus d’fhéadfadh uisce bheith á fháil ag roinnt daoine trí sheanphíopaí luaidhe. D’eisigh Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte comhairle (pdf) agus sraith ceisteanna coitianta (pdf) do dhaoine ag a bhfuil píopaí luaidhe go fóill.

Umair sheipteacha: Is féidir le sileadh ó umair sheipteacha nó ó chórais eile chóireála fuíolluisce tí uisce óil a éilliú. Baineann baol faoi leith leis na hábhair shalaithe seo do leanaí, daoine breacaosta, mná torracha agus do dhaoine a baineadh dá gcóras imdhíonachta.

Foráiltear san Acht um Sheirbhísí Uisce (Leasú) 2012 (pdf) do chlárú, imscrúdú agus d’fheabhsú (nuair is gá) an uile chórais chóireála fuíolluisce tí, lena n-áirítear umair sheipteacha. Ceanglaíonn sé ar shealbhóirí tí na córais sin a chlárú lena n-údarás áitiúil agus táille a íoc, gach 5 bliana sa chás is dóichí. Is é an táille chlárúcháin €5 suas go 28 Meán Fómhair 2012 agus €50 i ndiaidh sin. Is 1 Feabhra 2013 an dáta deiridh do chlárúcháin. Forbróidh an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) plean náisiúnta imscrúdaithe, a gcuirfear tús leis in 2013. D’fhoilsigh an GCC sraith Ceisteanna Coitianta ar an reachtaíocht nua.

Cóireáil uisce

Ní mór cóireáil a dhéanamh ar fhormhór na soláthairtí uisce d’fhonn go gcomhlíonfaidh siad na caighdeáin chuí atá leagtha síos ag an AE. Cé go mbíonn ardchaighdeán screamhuisce ann go minic agus nach mbíonn ag teastáil uaidh ach aimridiú réamh-aireach, don chuid is mó, bíonn eisíontais sna huiscí dromchla nach mór i gcónaí. Ní mór iad seo a bhaint le próiseas cuí cóireála. Má bhíonn blas neamhghnách nó míthaitneamhach ar do chuid uisce, d’fhéadfadh gurb é an clóirín a cuireadh leis le linn an phróisis chóireála atá ina chúis leis seo. Cé gur dócha nach dtaitneoidh an blas leat, níl an clóirín dainséarach.

Córais phríomhphíopaí poiblí

Taispeánann tuarascálacha ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil faoin uisce óil go bhfuil caighdeán an uisce sa chóras príomhphíopaí poiblí réasúnta ard. Gabhann uisce ó phríomhphíopaí poiblí trí phróiseas casta cóireála sula gcuirtear ar fáil é don tomhaltóir. Déantar samplaí a ghlacadh céim ar chéim le linn an phróisis chóireála agus déantar uisce sconna a thástáil go rialta agus ar bhonn laethúil lena chinntiú go gcomhlíonann sé caighdeáin an AE. Tá an t-údarás áitiúil freagrach as an gcóireáil seo mar aon leis an gcóras dáileacháin uisce a chothabháil.

Grúpscéimeanna poiblí uisce

Tá Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) fostaithe ag an údarás áitiúil le tástáil a dhéanamh sna grúpscéimeanna poiblí uisce uair sa bhliain. Seoltar na torthaí chuig rúnaí na grúpscéime. Más ann d’fhadhb leis an soláthar, ba cheart don rúnaí na tomhaltóirí uile ar an scéim a chur ar an eolas leis an réamhchúram riachtanach a ghlacadh, ar nós an t-uisce a bheiriú, go dtí go bhfuil réiteach ar an bhfadhb.

Grúpscéimeanna príobháideacha uisce

Déanann FSS an caighdeán uisce i ngrúpscéimeanna uisce agus toibreacha príobháideacha a thástáil ar son an údaráis áitiúil faoi dhó sa bhliain. Ba cheart don údarás áitiúil grúpscéimeanna príobháideacha a dhéanann freastal ar níos lú ná 50 duine a chur ar an eolas má thiteann a gcaighdeán uisce faoi bhun chaighdeáin uisce óil an AE. Ní mór don údarás áitiúil ionadaithe na scéime a chur ar an eolas faoi na bearta is gá dul ina mbun d’fhonn go gcomhlíonfaidh an soláthar uisce an caighdeán a cheanglaítear. Más ann do bhagairt shoiléir do shláinte dhaonna ó sholáthar éillithe, ba cheart don údarás áitiúil iad siúd atá freagrach as an soláthar a chur ar an eolas faoi na bearta ar cheart dóibh glacadh le húsáideoirí an uisce a chosaint. Mura gcomhlíonann an t-uisce i ngrúpscéim phríobháideach caighdeáin an AE, ní mór don ghrúpa clár gníomhaíochta a chur faoi bhráid an údaráis áitiúil le sonraí faoin gcóireáil a bheartaítear.

Tá sé de chuspóir ag an gClár Uisce Tuaithe – féach thíos – caighdeán an uisce i ngrúpscéimeanna a fheabhsú.

Toibreacha príobháideacha

Má thagann do sholáthar uisce chugat ó thobar príobháideach a dhéanann soláthar ar do theach féin amháín, is tusa atá freagrach as monatóireacht a dhéanamh ar do sholáthar féin. Féadfaidh tú é sin a dhéanamh trí theagmháil a dhéanamh leis an Rannóg um Shláinte Comhshaoil de d’Oifig Sláinte Áitiúil, a dhéanfaidh na socruithe chun tabhairt faoi thástáil. Ní mholtar duit féin sampla uisce a ghlacadh mar caithfidh an fearas a bheith steiriúil. Más iad an Oifig Sláinte Áitiúil atá i mbun tástála ar d’uisce, caithfidh tú féin íoc as costais na tástála. Má tá do sholáthar truaillithe, caithfidh tú aon chóireáil a theastaíonn a eagrú agus a íoc.

Uisce i mbuidéal

Tá dhá phríomhchineál uisce i mbuidéal: fíoruisce agus uisce mianraí. Bailítear fíoruisce go díreach ón bhfuarán as a n-eascraíonn sé ón talamh agus ní mór é a chur i mbuidéal ag an bhfoinse. Caithfidh sé caighdeán áirithe sláinteachais a chomhlíonadh, ach féadfar é a chóireáil chun teorainneacha truaillithe an AE a chomhlíonadh. Is uisce é uisce mianraí a eascraíonn ó áit faoin talamh agus a shníonn thar charraigeacha sula mbailítear é. Éagsúil le fíoruisce, ní féidir uisce mianraí nádúrtha a chóireáil ach amháin chun greanchloch agus salachar a bhaint amach as. Beidh cion dhifriúil de mhianraí sna brandaí difriúla d’uisce mianraí ag brath ar a bhfoinsí.

De réir Rialachán um Uisce Mianraí Nádúrtha, Fíoruisce agus Uisce Óil, 1999, déantar an chion mhicribhitheolaíoch atá ag uisce i mbuidéal a rialú. Níor mhór go mbeadh sé soiléir ar lipéid bhuidéil uisce mianraí céard go díreach atá san uisce agus cá bhfuarthas an t-uisce. Is cion é uisce a chur ar an margadh mar uisce mianraí nádúrtha mura gcomhlíonann sé forálacha i dTreoir 80/777/CEE ón gComhairle Eorpach. Caithfidh cibé gabhdáin a úsáidtear le haghaidh pacáistiú uisce mianraí nádúrtha a bheith deartha ionas gur féidir iad a shéalú chun aon salú a sheachaint.

Déanann Rannóg Sláinte Comhshaoil FSS tástáil randamach ar uisce i mbuidéal i rith na bliana. Má bhíonn tú buartha faoi cháilíocht an uisce i mbuidéal, féadfaidh tú tástáil shamplach a fháil trí theagmháil a dhéanamh leis an Oifigeach Sláinte Comhshaoil.

Reachtaíocht um chaighdeán uisce

Tugann Rialachán na gComhphobal Eorpach (Uisce Óil), 2007 (pdf) feidhm fhoirmiúil i ndlí na hÉireann do Threoir Uisce Óil an AE, 1988. Déanann na rialacháin seo caighdeáin cháilíochta dhochta a bhunú i leith uisce a úsáidtear le haghaidh tomhaltas daonna. Leagann siad síos na huasrátaí agus na rátaí treoirlíne do na hábhair thruaillithe dhifriúla fhisiceacha, bhaictéareolaíocha agus cheimiceacha. Ní dhéantar monatóireacht ar na paraiméadair seo ar fad ar bhonn rialta. Tá an tástáil ar cháilíocht uisce in Éirinn bunaithe ar ghrúpa idir 8-14 ábhar truaillithe.

Ní dhéantar soláthairtí uisce óil i nÉirinn a thástáil de ghnáth i gcomhair ábhair radaighníomhacha, tuaslagóirí, hidreacarbóin pheitriliam, lotnaidicídí agus cumaisc eile orgánacha.

Más faoi bhun chaighdeáin an AE an caighdeán uisce i ngúpscéim phríobháideach uisce a dhéanann freastal ar 50 duine nó níos mó, ní mór don údarás áitiúil ionadaithe an ghrúpa a chur ar an eolas laistigh de 14 lá i ndiaidh dóibh torthaí tástála ar chaighdeán an uisce. Déanfar fógra a sheirbheáil ansin ar ionadaithe an ghrúpa clár gníomhaíochta a ullmhú a dhéanfaidh caighdeán an tsoláthair a ardú chuig an gcaighdeán riachtanach a luaithe agus is féidir.

Caithfear an clár seo a ullmhú i gcomhairle leis an údarás áitiúil agus caithfidh sé réiteach le cibé plean straitéiseach uisce tuaithe atá i bhfeidhm sa cheantar sin. Is féidir leat comhairle a fhail, freisin, ar an doiciméad seo ó Chónaidhm Náisiúnta na nGrúpscéimeanna Uisce. Ní mór d’ionadaithe na grúpscéime clár a chur faoi bhráid an údaráis áitiúil taobh istigh de dhá mhí i ndiaidh dóibh an fógra a fháil. Ba cheart go mbeadh an fhaisnéis a leanas sa chlár:

  • Tuairisc ar na saincheisteanna cáilíochta a bheidh le réiteach
  • Sonraí faoi na hathruithe a mholtar leis an soláthar uisce a ardú chuig caighdeáin uisce óil
  • Cibé acu an mbeidh nó nach mbeidh deontas caipitil faoin Scéim Uisce Tuaithe ag teastáil
  • Amchlár chun caighdeáin uisce óil a bhaint amach
  • Sonraí na n-athruithe bainistíochta nó oibriúcháin a rinneadh, má rinneadh, d'fhonn go gcomhlíonfadh an scéim caighdeáin uisce óil.

Mura bhfuil clár curtha ar fáil laistigh de 2 mhí, beidh an té ar a ndearnadh an fógra a sheirbheáil ciontach i gcion faoi Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Uisce Óil), 2007. D’fhéadfadh seisean/sise bheith freagrach as fíneáil nach mó ná €5,000 nó as pianbhreith phríosúnachta nach faide ná trí mhí ar ciontú achomair sa Chúirt Dúiche. Má shocraíonn an chúirt, d’fhéadfaí fíneáil agus pianbhreith phríosúnachta a ghearradh.

Caithfidh na scéimeanna uisce uile, idir phoiblí agus phríobháideacha, na caighdeáin chailíochta uile i dtaobh sláinte phoiblí a shásamh go hiomlán roimh an spriocdháta deiridh an 31 Nollaig 2003. Ba é an spriocdháta leis na caighdeáin i dtaobh na leibhéal brómáite agus tríhalaimeatáin atá san uisce an 31 Nollaig 2008, ach tá a fhad leis an 31 Nollaig 2013 ann leis na caighdeáin i dtaobh na leibhéal luaidhe san uisce a shásamh.

Feidhm na n-údarás áitiúil

Tá na húdaráis áitiúla freagrach as na córais phríomhphíopaí poiblí a chothabháil agus caighdeáin an uisce atá á dháileadh acu a chinntiú. Tá na húdaráis áitiúla freagrach, freisin, as caighdeán uisce san earnáil ghrúpscéime uisce. Déanann siad foireann a fhostú ón FSS chun an tsampláil riachtanach ar sholáthairtí uisce a dhéanamh. Má bhíonn soláthar uisce dainséarach don tsláinte dhaonna, caithfidh an t-údarás áitiúil a chinntiú go gcuirfear teorainn le húsáid an tsoláthair uisce sin agus go gcuirfear in iúl don phobal na dainséir a bhaineann leis chomh maith luath agus is féidir. Déanfaidh siad fógra Uisce a Bheiriú a eisiúint go minic le daoine a chur ar a n-aire nach bhfuil a soláthar uisce sábháilte i gcomhair tomhaltas daonna. Áirítear leis seo, úisce óil, uisce a úsáidtear le bia a ullmhú, oighear a dhéanamh, deochanna a rinneadh le huisce agus uisce a úsáidtear le fiacla a ghlanadh. Ach is féidir leat an t-uisce a úsáid i gcónaí don sláinteachas pearsanta, d'fholcadh agus chun leithris a shruthlú.

Má thagann d’uisce ón gcóras príomhphíopaí poiblí agus má bhíonn tú in amhras faoina cháilíocht, ba cheart duit seiceáil a dhéanamh lena chinntiú nach bhfuil an fhadhb á cruthú ag easnaimh laistigh den chóras pluiméireachta atá agat féin. Más amhlaidh an scéal, is tusa atá freagrach as an bhfadhb a réiteach. Baineann sé seo freisin le grúpscéim phoiblí uisce a fhaigheann an t-uisce ón gcóras príomhphíopaí poiblí. Tá an scéim seo freagrach as a cuid fearas féin a chothabháil. Má bhaineann an fhadhb leis an gcóras príomhphíopaí poiblí, ba cheart duit teagmháil a dhéanamh leis an rannóg chuí de d’údarás áitiúil chun an fhadhb a chur in iúl dóibh. Tá aonad freagartha éigeandála ag cuid mhór de na húdaráis áitiúla chun dul i ngleic le sceitheadh ó na príomhphíopaí uisce agus le teagmhais truaillithe. Tá an t-údarás áitiúil freagrach as na fadhbanna uile a bhaineann leis an gcóras príomhphíopaí poiblí. Tá na daoine a fhaigheann a gcuid uisce ó ghrúpscéim phríobháideach uisce nó ó sholáthar príobháideach uisce (ó thobar, mar shampla) áfach, freagrach as a gcórais uisce féin a chothabháil agus caithfidh siad dul i ngleic le fadhbanna fearais agus le fadhbanna truaillithe iad féin.

Feidhm Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte

Déanann rannóg Sláinte Comhshaoil i ngach Oifig Sláinte Áitiúil monatóireacht ar sholáthairtí uisce thar cheann na n-údarás áitiúil lena chinntiú go gcomhlíonann na foinsí uisce uile na caighdeáin sláinte poiblí a theastaíonn. Tá FSS freagrach, freisin, as monatóireacht a dhéanamh ar an gcion fluairíde atá sna soláthairtí uisce phoiblí.

Má thagann do chuid uisce ó fhoinse phríobháideach, ó thobar, mar shampla, is féidir le FSS anailís a dhéanamh ar cháilíocht an uisce ach beidh ort táille a íoc don obair seo. Ach ní féidir leis an táille a ghearrfar a bheith níos mó ná an costas monatóireachta agus beidh sí le híoc ag úinéir na foinse príobháidí uisce.

Feidhm na Gníomhaireachta um Chaomhnú Comhshaoil

Eisíonn an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC) tuarascáil bhliantúil ar cháilíocht uisce óil in Éirinn. Tá faisnéis sa tuarascáil seo ó gach údarás áitiúil sa tír maidir le monatóireacht ar na scéimeanna éagsúla um sholáthar uisce laistigh dá limistéar. Tá cumhachtaí forfheidhmithe ag an GCC maidir le cáilíocht uisce óil. Ceanglaíonn na cumhachtaí seo ar sholáthraithe uisce phoiblí (údaráis áitiúla den chuid is mó) an GCC agus FSS a chur ar an eolas nuair is ann do bhaol féideartha do shláinte dhaonna, agus chun a gcuid treoracha a chomhlíonadh.

Clár Uisce Tuaithe

Tá sé de chuspóir ag an gClár Uisce Tuaithe cáilíocht agus éifeachtacht ghrúpscéimeanna uisce a fheabhsú. Tá gach contae tar éis plean straitéiseach um uisce tuaithe a chur i dtoll a chéile, a dhéanann limistéir ar gá iad a fheabhsú a shainaithint agus a dhéanann cinneadh ar conas an tairbhe is mó a bhaint as na deontais agus na fóirdheontais éagsúla ar a bhfuil fáil chun córais um sholathar uisce a fheabhsú agus a chothabháil. Chuir údaráis áitiúla fardal i dtoll a chéile de ghrúpscéimeanna agus coimeádann siad taifead ar cháilíocht an tsoláthair uisce leis na grúpaí seo. Caithfidh go mbeidh sé ina chuspóir foriomlán ag an bplean seo a dheimhniú conas is féidir uisce a sheachadadh ar an mbealach is éifeachtaí agus is éifeachtúla.

Coistí monatóireachta uisce tuaithe

Déanann an Coiste Náisiúnta um Monatóireacht Uisce Tuaithe monatóireacht agus comhairle a thabhairt ar fhorbairt agus ar chur chun feidhme beartas i dtaca leis an gClár Uisce Tuaithe. Coistí áitiúla iad seo atá i ngach contae chun cead aighnis a thabhairt do thomhaltóirí uisce faoi conas an Clár Uisce Tuaithe a chur i bhfeidhm. Cheap gach údarás áitiúil Oifigeach Teagmhála Contae le déileáil le saincheisteanna laethúla a thiocfaidh aníos agus an Clár á chur chun feidhme.

Conas iarratas a dhéanamh

Má bhíonn aon bhuarthaí agat maidir le caighdeán do sholáthair uisce, ba cheart duit dul i dteagmháil le d’údarás áitiúil láithreach. Tá an t-údarás áitiúil freagrach as soláthairtí uisce uile ón gcóras príomhphíopaí poiblí (grúpscéimeanna poiblí uisce san áireamh). Más ball thú de ghrúpscéim phríobháideach uisce, nó má fhaigheann tú do chuid uisce ó thobar príobháideach, níl d’údarás áitiúil freagrach as do sholáthar uisce. Ach, cuirfidh siad comhairle ort maidir le conas déileáil le huisce salaithe agus tá cúnamh deontais ar fáil le córais phríobháideacha dáileacháin uisce a fheabhsú agus a chothabháil.

Más mian leat go ndéanfaí tástáil ar do sholáthar príobháideach uisce, ba cheart duit iarratas a dhéanamh chuig an rannóg Sláinte Comhshaoil de d’Oifig Sláinte Áitiúil, ar féidir leo sonraí a thabhairt duit faoi tháillí um thástáil uisce.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

An Roinn Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil

Teach an Chustaim
Baile Átha Cliath 1
D01 W6X0
Éire

Teil:(01) 888 2000
Lóghlao:1890 202 021
Láithreán Gréasáin: http://www.housing.gov.ie/
Contact Form: http://www.housing.gov.ie/customer-service-feedback-form
R-phost: qcsofficer@housing.gov.ie

An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil

Bosca Poist 3000
Eastát Chaisleán Bhaile Sheáin
Loch Garman
Éire

Teil:(053) 916 0600
Lóghlao:1890 335 599
Facs:(053) 916 0699
Láithreán Gréasáin: http://www.epa.ie
R-phost: info@epa.ie

Cónaidhm Náisiúnta na nGrúipscéimeanna Uisce

24 Seanchearnóg na Croise
Muineacháin
Éire

Teil:+353 (0)47 72766
Facs:+353 (0)47 72788
Láithreán Gréasáin: http://www.nfgws.ie
R-phost: sean@nfgws.iol.ie

Page edited: 28 June 2012