Radón i bhfoirgnimh

Réamhrá

Is gás radaíghníomhach é radón a tharlaíonn go nadúrtha ó lobhadh úráiniam i gcarraigeacha agus i dtalamh. Is gás gan dath, boladh ná blas é agus ní féidir é a thomhais ach amháin le fearas speisialta. Nuair a thagann radón go barr talaimh amuigh faoin aer caolaítear é go scioptha go tiúchán gan dochar, ach nuair a thagann sé isteach i spás crioslaithe cosúil le teach nó foirgneamh eile, d'fhéadfadh sé amanna a mhéadú do thiúchán nach féidir glacadh leis. Tagann radón ón talamh isteach i bhfoirgnimh go háirithe trí scoilteanna in úrláir, timpeall ar phíopaí nó cáblaí.

Lobhann radón go dtí míreanna beaga bídeacha agus fanann cuid acu ag foluain san aer. Nuair a ionálaítear na míreanna seo isteach sna scámhóga tugann siad miosúr radaíochta a d'fhéadfadh dochar a dhéanamh do chealla na scámhóg agus d'fhéadfadh ailse scamhóige a bheith mar thoradh air.

Tá sé cruthaithe go bhfuil radón ina chionsiocair le hailse, go háirithe ailse scamhóg; d’fhéadfadh nochtadh fadtéarmach do leibhéil arda gás radóin i limistéar iata a bheith ina shiocair bhreise le baol na hailse scamhóige a mhéadú, go háirithe má tá tosca eile amhail caitheamh tobac i gceist freisin.

Léigh tuilleadh i mbileog eolais na hEagraíochta Domhanda Sláinte; i gcomhráiteas seasaimh FSS agus na hInstitiúide Éireannaí um Chosaint Raideolaíoch (pdf) agus sa Straitéis Náisiúnta um Rialú Radóin (pdf).

Oifig um Chosaint Raideolaíoch

Tá an Institiúid Éireannach um Chosaint Raideolaíoch (IÉCR) tar éis cumascadh leis an nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (EPA), agus is oifig í anois i structúr an EPA - an Oifig um Chosaint Raideolaíoch. Tá freagrachtaí rialaithe, monatóireachta agus comhairle uirthi maidir le nithe a bhaineann le radaíocht ianaithe. Déanann sí leibhéil radóin a mheas agus tá na háiteanna sin sa tír is dóigh a bhfuil leibhéil arda radóin laistigh iontu aitheanta aici.

Foilsíonn an EPA léarscáil radóin idirghníomhach. Is féidir leat seoladh a chur isteach agus féachaint an ‘Limistéar Ard-Radóin’ é. Is féidir leat breathnú ar thábla ina bhfuil achoimre ar thorthaí an tsuirbhé radóin do gach contae ó na 1990í.

Tá eolas i Leabhrán faoi Radón i dTithe (Radon in Homes booklet) (pdf) an EPA ar radón agus ar an dochar a d’fhéadfadh sé a dhéanamh duit, agus tá cur síos ann ar na bealaí inar féidir an nochtadh do leibhéil radóin i do theach a laghdú. Is féidir leat freisin breathnú ar cheisteanna coitianta faoi radón nó do cheist a chur ar an fhoirm seo, má tá ceist eile agat. Ina theannta sin, is ar fáil ar rpii.ie atá sraith de bhileoga eolais faoi radón agus físeán faoi do theach a thástáil i gcomhair radóin.

Leibhéil radóin a thomhas

Molann an EPA go bhfaigheadh gach sealbhóir tí scrúdú le haghaidh radóin dá theach. Díreach mar a dhéanann roinnt cuideachtaí príobháideacha, cuireann an EPA seirbhís um thomhas radóin ar fáil. D’fhéadfadh na rátaí athrú de réir an tástálaí - gearrann an EPA táille de thart ar €56.

Tá sé furasta an léibhéal radóin i dteach a thomhais. De ghnáth, déantar é seo trí dhá dheis bheag (brathadóirí) a chur sa teach ar feadh 3 mhí. Ag deireadh na tréimhse seo, cuirtear na brathadóirí ar ais go dtí an saotharlann scrúdaithe le haghaidh próiseála. Déantar an próiseas uilig tríd an bpost. Moltar tréimhse scrúdaithe 3 mhí mar d'fhéadfadh léibhéil radóin i dteach a athrú go mór ó lá go lá mar gheall ar athruithe aimsire, aerú, úsáid an fhoirgnimh agus araile.

Seirbhís rúnda is ea an tseirbhís um thomhas radóin a chuireann an EPA ar fáil. Ní chuirfidh sí toradh aon tomhais in iúl do dhuine ar bith seachas an duine a d’iarr an tomhas sa chéad áit.

Má thagann tú ar ardleibhéil radóin

Is i mbeicireilí in aghaidh an mhéadair chiúbaigh – a chuirtear in iúl mar Bq/m3 – a thomhaistear an leibhéal radóin. Is ionann an ‘leibhéal tagartha’ náisiúnta agus 200 Bq/m3.

Má tá an tomhas i do theach os cionn an leibhéil tagartha náisiúnta sin, molann an EPA gur chóir duit breithniú a dhéanamh ar ghníomh a dhéanamh an leibhéal radóin i do theach a laghdú. De ghnáth, tugtar ‘leasú radóin’ ar bhearta a dhéantar chun an leibhéal radóin a laghdú.

Tá dhá phríomh-mhodh chun radón a leasú - trína chinntiú nach féidir le radón dul isteach i do theach ón talamh faoina bhun nó tríd an radón a bhaint tar éis dó dul isteach i do theach. Cibé modh a roghnaíonn tú, tá sé tábhachtach go ndéanfar do theach a thástáil arís tar éis an obair a chríochnú chun a chinntiú gur éirigh leis an obair an leibhéal radóin i do theach a laghdú go níos lú ná 200 Bq/m3. Cuireann an EPA seirbhís iarleasaithe ar fáil saor in aisce d’úinéirí tí.

D’fhéadfadh go mbeadh oibreacha leasaithe radóin incháilithe don Scéim Dreasachta Athchóirithe Tí.

Conas iarratas a dhéanamh

Is féidir leat iarratas a dhéanamh ar thomhas radóin i do theach agus íoc as ar líne.

Is féidir leat foirm iarratais ar thomhas radóin i do theach a íoslódáil agus í chur ar ais chuig an EPA le d’íocaíocht.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Oifig um Chosaint Raideolaíoch

Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil
3 Cearnóg Chluain Sceach
Bóthar Chluain Sceach
Baile Átha Cliath 14
Éire

Teil: +353 (0) 1 268 0100
Facs: +353 (0) 1 268 0199
Láithreán Gréasáin: http://www.epa.ie/
R-phost: info@epa.ie

Page edited: 20 August 2014