Nósanna imeachta iomarcaíochta

Réamhrá

Tá dualgas ar fhostóirí in Éirinn nósanna imeachta áirithe a leanúint nuair a dhéantar fostaí iomarcach. Tarlaíonn iomarcaíocht nuair a chailleann tú do phost toisc cúinsí cosúil le dúnadh an ghnó nó laghdú ar an líon foirne. Soláthraíonn na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 1967–2014 íostheidlíocht d'íocaíocht iomarcaíochta d'fhostaithe a bhfuil tréimhse socraithe seirbhíse acu lena bhfostóir. Níl gach fostaí i dteideal na híocaíochta iomarcaíochta reachtúil seo, fiú amháin áit a bhfuil cás iomarcaíochta i réim. Is féidir leat seiceáil má cháilíonn tú d'iomarcaíocht anseo.

Cealú lacáiste an fhostóra: Ní íocfar aon lacáiste fostóra le haghaidh iomarcaíochta reachtúil i gcás go mbristear duine as post ar chúis iomarcaíochta ar an 1 Eanáir 2013 nó dá éis.

Rialacha

Chomh maith leis na forálacha sa reachtaíocht maidir le comhiomarcaíochtaí, caithfidh d'fhostóir nósanna imeachta áirithe atá cóir a leanúint. 'Sé sin, fógra ar a laghad dhá sheachtain a thabhairt agus an íocaíochta iomarcaíochta a íoc ar dháta na dífhostaíochta. Tá nósanna imeachta éagsúla chomh maith maidir le roghnú um iomarcaíocht, obair mhalartach agus am saor.

Roghnú um iomarcaíocht

Agus fostóir ag roghnú fostaí le hiomarcaíochta, ba chóir dó critéir roghnaithe a chuir i bhfeidhm go réasúnta agus go cothrom. Tá tú i dteideal gearán a dhéanamh le haghaidh dífhostú éagórach má cheapann tú gur roghnaíodh go héagórach tú le haghaidh iomarcaíochta nó má cheapann tú nach raibh cás iomarcaíochta ann. Samplaí eile de seo ná nuair a leantar an nós 'is déanaí isteach is túisce amach' i d'ionad oibre ach nár leanadh leis i do chás-sa. Sampla eile ná nuair a leagadh critéar roghnaithe amach i gconradh fostaíochta nár leanadh leis.

De réir na reachtaíochta um dhífhostú éagórach, meastar roghnú le haghaidh iomarcaíochta, déanta ar bhoinn áirithe a bheith éagórach. San áireamh anseo tá iomarcaíocht de bharr gníomhaíochtaí ceardchumainn an fhostaí, toircheas an fhostaí nó tuairimí an fhostaí i leith an chreidimh nó na polaitíochta. Leis sin, cuireann an reachtaíocht ar chomhionannas fostaíochta cosc ar roghnú um iomarcaíocht ar na naoi mbonn seo a leanas: inscne, stádas sibhialta, stádas clainne, aois, míchumas, creideamh, cine, claonadh gnéasach, nó ballraíocht den Lucht Siúil.

Obair mhalartach

Cosúil le dífhostú ar bith, caithfidh an fostóir gníomhú go réasúnta nuair atá fostaí á d(h)ífhostú i gcás iomarcaíochta. Is gá go mbeadh comhairliúchán leat roimh cinneadh a bheith déanta. Ina theannta sin, ba chóir don fhostóir s'agat na roghanna ar fad a mheas ina chuimsítear roghanna malartacha a d'fhéadfadh a bheith ann.

Má dhéanann d'fhostóir tairiscint réasúnta ar obair mhalartach duit, agus má dhiúltaíonn tú í, d'fhéadfá do theidlíocht ar íocaíocht iomarcaíochta a chailliúint. Go ginearálta, ní bhreathnófaí ar roghanna malartacha go mbaineann cailliúint stádais nó téarmaí agus coinníollacha níos measa leo mar roghanna réasúnta. Ar an mbealach céanna, d'fhéadfá a bheith ceart tairiscint a dhiúltú ina bhaineann fad míréasúnta taistil chun na hoibre.

Is féidir leat obair mhalartach a thógáil ar bhonn trialach suas go dtí ceithre seachtainí. Nuair a bhaineann laghdú 50% nó níos mó in uaireanta nó pá leis an obair mhalartach, ní mheasfar hoibriú faoi na socruithe nua suas go dtí 52 seachtainí mar ghlacadh.

Má ghlacann tú le conradh nua nó athfhostú le héifeacht láithreach agus nach bhfuil na téarmaí difriúil uathu sin sa chonradh roimhe, ní bheidh tú i dteideal iomarcaíocht a éileamh. Baineann sé seo chomh maith má dhiúltaíonn tú tairiscint mar seo go míréasúnta.

Má ghlacann tú leis an tairiscint i scríbhinn ó d'fhostóir ar chonradh nua agus difriúil a bheidh éifeachtach laistigh de cheithre seachtainí ó dheireadh an chonartha roimhe, ní bheidh tú i dteideal iomarcaíocht a éileamh. Ar an mbealach céanna, má dhiúltaíonn tú tairiscint mar seo go míréasúnta, caillfidh tú do cheart ar íocaíocht iomarcaíochta.

D'fhéadfadh do dhiúltú inchosanta ar thariscint d'obair mhalartach, agus dífhostú ina dhiaidh, ag brath ar na cúinsí, a chiallú go bhfuil tú i dteideal d'iomarcaíocht reachtúil nó éileamh ar dhífhostú éagórach a dhéanamh.

Ba chóir aon tairiscint d'obair mhalartach a thabhairt duit i scríbhinn agus tá tú i dteideal d'fhaisnéis iomlán a fháil maidir le sonraí na tairisceana.

Fógra ón bhfostóir

Tá tú i dteideal d'fhógra scríofa 2 sheachtain iomarcaíochta ar a laghad. Imíonn an tréimhse fógra seo suas ag brath ar an tréimhse seirbhíse.

Tréimhse Seirbhíse Fógra atá riachtanach

Idir 2-5 bliana
2 sheachtain
Idir 5-10 bliana 4 seachtainí
Idir 10-15 bliana 6 seachtainí
Os cionn 15 bliana 8 seachtainí

Leagan as agus gearr-am: Má leagadh as tú nó má cuireadh ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta curtha ar fionraí go sealadach. Má ghlacann d’fhostóir cinneadh tú a dhéanamh iomarcach ansin, ní mór dó/di do chonradh a athghníomhú chun tú a dhíbhe ar fhoras iomarcaíochta. Nuair a thugann d’fhostóir fógraí faoi iomarcaíocht tá tú i dteideal tréimhse fógra iomlán. Má dhéantar iomarcach tú agus mura bhfuil ort obair ar feadh do thréimhse fógra tá tú i dteideal íocaíochta in ionad fógra atá comhionann le do ghnáthphá don tréimhse fógra sin.

Mar shampla, má bhí tú ar obair ghearr-ama agus má dhéanann d’fhostóir iomarcach tú ansin tá d’íocaíocht in ionad fógra bunaithe ar na huaireanta oibre i do chonradh fostaíochta, seachas ar na huaireanta oibre gearr-ama.

Am saor

Má tá tú á dhéanamh iomarcach, tá tú i dteideal d'am saor réasúnta atá íoctha ionas gur féidir leat post nua a chuardach. Tá an ceart seo leagtha síos sa dlí in Alt 7 den Acht um Íocaíochtaí Iomarcaíochta 1979 (Ba chóir duit nótáil cé gur leasaíodh na hAchtanna Iomarcaíochta cúpla babhta, tá na forálacha a leagadh síos i 1979 maidir leis an am saor, mar an gcéanna fós inniu.)

Laethanta saoire

Tá tú i dteideal aon laethanta saoire atá fágtha nó íocaíocht do na laethanta saoire sin.

Ag fágáil roimh don fhógra s'agat críochnú

Idir d'fhógra iomarcaíochta a aimsiú agus an dáta a chríochnaíonn d'fhostaíocht, is féidir leat fógra a thabhairt don fhostóir s'agat gur mian leat fágáil roimh dheireadh an tréimhse fógra. Déanann tú é seo tríd an bhfoirm RP6 (pdf) a chomhlánú agus a thabhairt go dtí d'fhostóir. Tá rogha ag an bhfostóir s'agat an iarratas a cheadú nó gan a cheadú. Ba chóir duit nótáil go bhféadfadh fágáil le linn an tréimhse fógra, gan chomhaontú ó d'fhostóir, goilliúint ar an teidlíocht s'agat d'íocaíocht iomarcaíochta.

Íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Nuair a chailleann tú do phost, ba chóir duit clárú mar dhuine dífhostaithe trí shíniú le d'oifig leasa shóisialaigh áitiúil. Má tá go leor ranníocaíochtaí árachais shóisialta agat d'fhéadfá a bheith i dteideal Sochar Cuardaitheora Poist a fháil. Mura bhfuil go leor ranníocaíochtaí ÁSPC agat d'fhéadfá cáiliú le haghaidh Liúntas Cuardaitheora Poist atá ina shochar de réir tástála acmhainne.

Conas iarratas a dhéanamh

Ní mór do d’fhostóir 2 sheachtain d’fhógra scríofa na hiomarcaíochta a thabhairt duit. Ar dháta foirceannadh fostaíochta ní mór do d’fhostóir cnapshuim iomarcaíochta a íoc leat atá dlite duit.

Má íocann d’fhostóir do chnapshuim iomarcaíochta duit, níl orthu foirm RP50 a chur isteach. Áfach, ba chóir do d’fhostóir cruthúnas go n-íocfar an chnapshuim duit a fháil agus cóip an chruthúnais a thabhairt duit.

Mura bhfuil do chnapshuim iomarcaíochta íoctha ag d’fhostóir, ba chóir duit iarratas ar d'fhostóir a dhéanamh ar fhoirm RP77 (pdf). Má dhiúltaíonn d'fhostóir don íocaíocht fós, is féidir leat iarratas a chur isteach chuig an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí le haghaidh íocaíochta dírí ón gCiste Árachais Shóisialaigh mar a leanas:

  • Mura bhfuil d’fhostóir in ann do chnapshuim iomarcaíochta a íoc, ba chóir dó an fhoirm RP50 a shíniú. Ba chóir dó litir ó chuntasóir nó dhlíodóir a chur isteach le rá nach bhfuil sé ábalta íocaíocht a dhéanamh agus go nglacann sé le dliteanas maidir leis an 100% atá dlite don Chiste Árachais Shóisialaigh. Ba chóir fianaise dhoiciméadach amhail cuntais iniúchta a iniamh freisin.
  • Má dhiúltaíonn d’fhostóir do chnapshuim iomarcaíochta a íoc nó má bhíonn conspóid ann maidir le hiomarcaíocht is féidir leat éileamh a dhéanamh ar an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Caithfidh tú an fhoirm ghearáin ar líne a úsáid á fáil ar workplacerelations.ie. Caithfear seo a dhéanamh laistigh de bhliain amháin ó do dhífhostú. Ansin déanann tú iarratas ar do chnapshuim trí fhoirm RP50 chomhlánaithe a chur isteach agus cinneadh fabhrach ó breithneoir an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre ag gabháil léi.

Dócmhainneacht: Má tá an comhlacht leachtaithe nó curtha faoi ghlacadóireacht, ba chóir don leachtaitheoir nó glacadóir ar son fhostaithe an fhoirm RP50 comhlánaithe a chur isteach.

Is féidir teacht ar liosta ceisteanna coitianta maidir le hiomarcaíocht.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Ba chóir duit an t-iarratas ar íocaíocht ón gCiste Árachais Shóisialaigh a sheoladh chuig:

Rannóg Íocaíochtaí Iomarcaíochta

An Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí
Bunurlár
Teach Gandon
Sráid Amiens
Baile Átha Cliath 1
D01 A361

Teil: (01) 673 4500 (If calling from outside the Republic of Ireland please call + 353 1 673 4500)
Lóghlao: 1890 800 699 (Note: the rates charged for using 1890 (Lo-call) numbers may vary)

Le tuilleadh faisnéise a fháil maidir leis an Scéim um Íocaíochtaí Iomarcaíochta téigh i dteagmháil leis na:

Coimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre

Seirbhíse Faisnéise agus Custaiméara
Bóthar Uí Bhriain
Ceatharlach
R93 W7W2

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine 9.30rn go 5in
Teil: (059) 917 8990
Lóghlao: 1890 80 80 90
Láithreán Gréasáin: https://www.workplacerelations.ie/en/

Page edited: 25 January 2016