Asleagan, obair ghearrthréimhseach agus iomarcaíocht

Rialacha

Ba chóir don fostóír cúís an asleagain nó oibre gearr-ama do na fostaí a mhíniú agus eolas a thabhairt dóibh i rith na tréimhse sin. Is cásanna sealadacha gur chóir a bheith i gceist sa dhá chás, agus ba chóir don fhostóir fógra a thabhairt duit roimh an dáta tosaithe ar cuid A den fhoirm RP9 (ar fáil ó na Seirbhísí do Chustaiméirí um Chaidreamh san Ionad Oibre – féach ‘Tuilleadh eolais’ thíos). Mura dtugann d'fhostóir tú fógra an asleagain nó oibre gearr-ama, d'fhéadfadh a bheith éileamh íocaíocht iomarcaíochta reachtúil i gcoinne d'fhostóir.

Is féidir le fostóir tú a leagan as nó a chur ar ghearr-am má tá a leithéidí sonraithe i do chonradh fostaíochta nó más nósmhaireacht agus cleachtas atá ann san ionad oibre. Seachas sin, d’fhéadfá aontú le leagan as nó obair ghearr-ama mar rogha in áit iomarcaíocht. Má cuireadh ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta láithreach curtha ar fionraí go sealadach. Ní bheidh conradh fostaíochta nua agat.

Roghnú fostaí

Nuair atá fostaithe á roghnú do leagan as nó obair ghearr-ama, ba chóir d’fhostóir an caighdeán céanna de chritéir roghnaithe a chur i bhfeidhm cosúil le hiomarcaíocht. Ba chóir don chritéir a bheith réasúnta agus curtha i bhfeidhm go cothrom. Mar shampla, leantar an nós 'is déanaí isteach is túisce amach' i d'ionad oibre nó leagadh critéar roghnaithe amach i gconradh fostaíochta. Leis sin, cuireann an reachtaíocht ar chomhionannas fostaíochta (pdf) cosc ar roghnú a dhéanann idirdhealú ar fhostaí maidir leis na 9 mbonn seo a leanas: inscne, stádas sibhialta, stádas clainne, aois, míchumas, creideamh, cine, claonadh gnéasach, nó ballraíocht den Lucht Siúil.

Íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Má dhéantar tú a leagan as nó má tá obair ghearr-ama ar bun agat, d’fhéadfá a bheith i dteideal do Sochar Cuardaitheora Poist nó Liúntas Cuardaitheora Poist. Má tá Forlíonadh Ioncaim Teaghlaigh á fháil agat, d’fhéadfadh tionchar a bheith ag laghdú i do chuid uaireanta oibre ar an íocaíocht.

Ag éileamh iomarcaíocht

Má tharlaíonn asleagan nó gearr-obair agus má leanann sé ar aghaidh ar feadh 4 seachtaine, nó ar feadh 6 seachtaine i rith na 13 seachtaine dheireanacha, féadfaidh tú fógra a thabhairt i scríbhinn do d’fhostóir go bhfuil sé ar intinn agat iomarcaíocht a éileamh faoi na hAchtanna Íocaíochta Iomarcaíochta 1967-2007 - féach 'Conas iarratas a dhéanamh thíos. Ní mór duit é sin a dhéanamh laistigh de cheithre seachtaine ón am a chríochnaíonn an tréimhse asleagtha nó ghearr-oibre.

Mura dtugann d’fhostóir frithfhógra duit laistigh de sheacht lá ó uair a thugann tú d’fhógra féin, d’fhéadfá a bheith i dteideal íocaíocht iomarcaíochta a fháil ar choinníoll go bhfuil tú cáilithe chun iomarcaíocht a fháil. Má thugann d’fhostóir frithfhógra duit laistigh den am atá leagtha síos, ní mór a dhearbhú san fhógra sin go bhfuiltear in ann tréimhse nach lú ná 13 seachtaine oibre a thairiscint duit gan asleagan ná gearr-obair laistigh de cheithre seachtaine ón am a rinne tú d’iarratas ar iomarcaíocht.

Ba chóir duit cuimhneamh go nglacfar leis gur fhág tú do phost go deonach má éilíonn tú iomarcaíocht ar an gcaoi seo agus go gcaillfidh tú gach ceart maidir le fógra a fháil ó d’fhostóir faoi na hAchtanna um Fhógra Íosta agus Téarmaí Fostaíochta, 1973-2001. Áfach, má tá tú leagtha as foirne agus déanann d'fhostoir tú iomarcach ina dhiaidh sin, ní chaillfidh tú do theidlíocht fógra.

Íocaíochtaí iomarcaíochta agus fógra le linn gearr-oibre

D’fhéadfadh d'íocaíocht iomarcaíochta a bheith bunaithe ar phá seachtaine iomláine má cuireadh ar obair ghearr-ama thú agus má rinneadh iomarcach thú ina dhiaidh sin. Glacann an Binse Achomhairc Fostaíochta leis, má chuirtear duine ar ghearr-obair atá níos lú ná leath a g(h)náth-phá seachtaine, go ndéantar cnapshuim iomarcaíochta a áireamh ar ollphá bunaithe ar phá seachtaine iomláine.

Fógra: Nuair a thugann d'fhostóir fógra duit, tá do theidlíocht fhógra bunaithe ar d'obair lánaimseartha. Nuair cuirtear ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta láithreach curtha ar fionraí go sealadach.
Má ghlacann d’fhostóir cinneadh tú a dhéanamh iomarcach ansin, ní mór dó/di do chonradh a athghníomhú chun tú a dhíbhe ar fhoras iomarcaíochta. Nuair a thugann d’fhostóir fógraí faoi iomarcaíocht tá tú i dteideal tréimhse fhógra iomlán. Má dhéantar iomarcach tú agus mura bhfuil ort obair ar feadh do thréimhse fógra tá tú i dteideal íocaíochta in ionad fógra atá comhionann le do ghnáthphá don tréimhse fhógra sin. Ciallaíonn sé go bhfuil d’íocaíocht in ionad fógra bunaithe ar na huaireanta oibre i do chonradh fostaíochta, seachas ar na huaireanta oibre ghearr-ama.

Fad an leagain as nó an ghearr-ama

Murar mian leat iomarcaíocht a éileamh ach go leanann leagan as nó gearr-ama, tagann ceist aníos an cás sealadach atá i gceist ar chor ar bith. Más léir nach bhfuil an cás sealadach níos mó, is iomarcaíocht atá i gceist leis an gcás seachas leagan as nó obair ghearr-ama. Is é/í an fostóir a chinneann i dtosach cibé an bhfuil nó nach bhfuil cás iomarcaíochta i gceist. Má tá díospóid faoina leithéidí, ba chóir an cheist a atreorú chuig an Binse Achomhairc Fostaíochta chun cinneadh a dhéanamh.

Oibrithe Séasúracha

I gcás oibrithe a asleagadh ar feadh tréimhse breis agus 12 sheachtain ar meán sna ceithre bliana roimh iomarcaíocht, ní bhainfidh na foláirimh sin maidir le hasleagan leo go deireadh na meántréimhse sin. Ar an ábhar sin, más oibrí séasúrach thú, ní bheidh ceist iomarcaíochta ann go dtosaíonn do shéasúr fostaíochta. Tagann ceist iomarcaíochta chun cinn ansin mura bhfostaítear thú ach ní thagann go dtí sin.