Anseo atá tú: Baile > Fostaíocht > Dífhostaíocht agus Iomarcaíocht > Iomarcaíocht > Asleagan, obair ghearrthréimhseach agus iomarcaíocht

Asleagan, obair ghearrthréimhseach agus iomarcaíocht

Eolas

Bíonn iomarcaíocht ann má chaileann tú do phost toisc go ndúntar gnólacht nó toisc go laghdaítear an meitheal oibre. D’fheadfadh sé seo tarlú de bharr easpa oibre nó tosca airgeadais an chuideachta.

Mar mhalairt air sin d’fhéadfadh d’fhostóir tú a asleagan nó obair ghearr-ama a thabhairt duit ar feadh roinnt seachtainí.

Faoi na hAchtanna Íocaíochtaí Iomarcaíochta 1967–2012 bíonn asleagan i gceist mura mbíonn d’fhostóir in ann obair a chur ar fáil duit ach go gcreideann sé/sí gur fadhb shealadach é agus tugann sé/sí fógra duit gur mar sin atá sula n-éiríonn tú as do chuid oibre.

Bíonn obair ghearr-ama i gceist nuair a bhíonn d’uaireanta oibre seachtainiúil níos lú ná leath an mhéid do uaireanta oibre de ghnáth sa tseachtain agus do phá níos lú ná leath an mhéid do phá de ghnáth sa tseachtain toisc laghdú a bheith tagtha ar an méid oibre atá le déanamh. Caithfidh sé gur cás sealadach é seo agus caithfidh d’fhostóir fógra a thabhairt duit gurb amhlaidh atá sé sula dtosaíonn an ghearr-obair.

Rialacha

Ba chóir don fostóír cúís an asleagain nó oibre gearr-ama do na fostaí a mhíniú agus eolas a thabhairt dóibh i rith na tréimhse sin. Is cásanna sealadacha gur chóir a bheith i gceist sa dhá chás, agus ba chóir don fhostóir fógra a thabhairt duit roimh an dáta tosaithe ar cuid A den fhoirm RP9 (pdf). Mura dtugann d'fhostóir tú fógra an asleagain nó oibre gearr-ama, d'fhéadfadh a bheith éileamh íocaíocht iomarcaíochta reachtúil i gcoinne d'fhostóir.

Is féidir le fostóir tú a leagan as nó a chur ar ghearr-am má tá a leithéidí sonraithe i do chonradh fostaíochta nó más nósmhaireacht agus cleachtas atá ann san ionad oibre. Seachas sin, ní féidir d’fhostóir tú a leagan as nó a chur ar ghearr-am gan d’aontú. Áfach mura n-aontaíonn tú, d’fhéadfadh go ndéanfar thú iomarcach. Mura n-aontaíonn tú le leagan as nó obair ghearr-ama, is féidir léigh tuilleadh maidir le do roghanna inár ndoiciméad, Nuair a iarrtar ort d'uaireanta oibre a laghdú.

Má cuireadh ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta láithreach curtha ar fionraí go sealadach. Ní bheidh conradh fostaíochta nua agat.

Roghnú fostaí

Nuair atá fostaithe á roghnú do leagan as nó obair ghearr-ama, ba chóir d’fhostóir an caighdeán céanna de chritéir roghnaithe a chur i bhfeidhm cosúil le hiomarcaíocht. Ba chóir don chritéir a bheith réasúnta agus curtha i bhfeidhm go cothrom. Mar shampla, leantar an nós 'is déanaí isteach is túisce amach' i d'ionad oibre nó leagadh critéar roghnaithe amach i gconradh fostaíochta. Leis sin, cuireann an reachtaíocht ar chomhionannas fostaíochta (pdf) cosc ar roghnú a dhéanann idirdhealú ar fhostaí maidir leis na 9 mbonn seo a leanas: inscne, stádas sibhialta, stádas clainne, aois, míchumas, creideamh, cine, claonadh gnéasach, nó ballraíocht den Lucht Siúil.

Íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Má dhéantar tú a leagan as nó má tá obair ghearr-ama ar bun agat, d’fhéadfá a bheith i dteideal do Sochar Cuardaitheora PoistLiúntas Cuardaitheora Poist. Má tá Forlíonadh Ioncaim Teaghlaigh á fháil agat, d’fhéadfadh tionchar a bheith ag laghdú i do chuid uaireanta oibre ar an íocaíocht.

Ag éileamh iomarcaíocht

Má tharlaíonn asleagan nó gearr-obair agus má leanann sé ar aghaidh ar feadh 4 seachtaine, nó ar feadh 6 seachtaine i rith na 13 seachtaine dheireanacha, féadfaidh tú fógra a thabhairt i scríbhinn do d’fhostóir go bhfuil sé ar intinn agat iomarcaíocht a éileamh faoi na hAchtanna Íocaíochta Iomarcaíochta 1967-2007 - féach 'Conas iarratas a dhéanamh thíos. Má tá an tréimhse asleagtha nó ghearr-oibre críochnaithe, ní mór duit é sin a dhéanamh laistigh de 4 seachtaine.

Mura dtugann d’fhostóir frithfhógra duit laistigh de sheacht lá ó uair a thugann tú d’fhógra féin, d’fhéadfá a bheith i dteideal íocaíocht iomarcaíochta a fháil ar choinníoll go bhfuil tú cáilithe chun iomarcaíocht a fháil. Má thugann d’fhostóir frithfhógra duit laistigh den am atá leagtha síos, ní mór a dhearbhú san fhógra sin go bhfuiltear in ann tréimhse nach lú ná 13 seachtaine oibre a thairiscint duit gan asleagan ná gearr-obair laistigh de cheithre seachtaine ón am a rinne tú d’iarratas ar iomarcaíocht.

Ba chóir duit cuimhneamh go nglacfar leis gur fhág tú do phost go deonach má éilíonn tú iomarcaíocht ar an gcaoi seo agus go gcaillfidh tú gach ceart maidir le fógra a fháil ó d’fhostóir faoi na hAchtanna um Fhógra Íosta agus Téarmaí Fostaíochta, 1973-2001. Áfach, má tá tú leagtha as foirne agus déanann d'fhostoir tú iomarcach ina dhiaidh sin, ní chaillfidh tú do theidlíocht fógra.

Íocaíochtaí iomarcaíochta agus fógra le linn gearr-oibre

D’fhéadfadh d'íocaíocht iomarcaíochta a bheith bunaithe ar phá seachtaine iomláine má cuireadh ar obair ghearr-ama thú agus má rinneadh iomarcach thú ina dhiaidh sin. Glacann an Binse Achomhairc Fostaíochta leis, má chuirtear duine ar ghearr-obair atá níos lú ná leath a g(h)náth-phá seachtaine, go ndéantar cnapshuim iomarcaíochta a áireamh ar ollphá bunaithe ar phá seachtaine iomláine.

Fógra: Nuair a thugann d'fhostóir fógra duit, tá do theidlíocht fhógra bunaithe ar d'obair lánaimseartha. Nuair cuirtear ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta láithreach curtha ar fionraí go sealadach.
Má ghlacann d’fhostóir cinneadh tú a dhéanamh iomarcach ansin, ní mór dó/di do chonradh a athghníomhú chun tú a dhíbhe ar fhoras iomarcaíochta. Nuair a thugann d’fhostóir fógraí faoi iomarcaíocht tá tú i dteideal tréimhse fhógra iomlán. Má dhéantar iomarcach tú agus mura bhfuil ort obair ar feadh do thréimhse fógra tá tú i dteideal íocaíochta in ionad fógra atá comhionann le do ghnáthphá don tréimhse fhógra sin. Ciallaíonn sé go bhfuil d’íocaíocht in ionad fógra bunaithe ar na huaireanta oibre i do chonradh fostaíochta, seachas ar na huaireanta oibre ghearr-ama.

Fad an leagain as nó an ghearr-ama

Murar mian leat iomarcaíocht a éileamh ach go leanann leagan as nó gearr-ama, tagann ceist aníos an cás sealadach atá i gceist ar chor ar bith. Más léir nach bhfuil an cás sealadach níos mó, is iomarcaíocht atá i gceist leis an gcás seachas leagan as nó obair ghearr-ama. Is é/í an fostóir a chinneann i dtosach cibé an bhfuil nó nach bhfuil cás iomarcaíochta i gceist. Má tá díospóid faoina leithéidí, ba chóir an cheist a atreorú chuig an Binse Achomhairc Fostaíochta chun cinneadh a dhéanamh.

Oibrithe Séasúracha

I gcás oibrithe a asleagadh ar feadh tréimhse breis agus 12 sheachtain ar meán sna ceithre bliana roimh iomarcaíocht, ní bhainfidh na foláirimh sin maidir le hasleagan leo go deireadh na meántréimhse sin. Ar an ábhar sin, más oibrí séasúrach thú, ní bheidh ceist iomarcaíochta ann go dtosaíonn do shéasúr fostaíochta. Tagann ceist iomarcaíochta chun cinn ansin mura bhfostaítear thú ach ní thagann go dtí sin.

Conas iarratas a dhéanamh

Má asleagtar thú nó má tá tú ag obair go gearrthréimhseach ar feadh 4 seachtaine nó níos mó, féadfaidh tú fógra a thabhairt do d’fhostóir go bhfuil sé ar intinn agat iomarcaíocht a éileamh ar fhoirm RP9 (pdf).

Mura bhfuil do chnapshuim iomarcaíochta íoctha ag d’fhostóir, ba chóir duit iarratas ar d'fhostóir a dhéanamh ar fhoirm RP77 (pdf). Má dhiúltaíonn d'fhostóir don íocaíocht fós, is féidir leat iarratas a chur isteach chuig an Roinn Coimirce Sóisialaí le haghaidh íocaíochta dírí ón gCiste Árachais Shóisialaigh. Caithfear seo ar líne a dhéanamh tríd an fhoirm RP50 á húsáid.

  • Mura bhfuil d’fhostóir in ann do chnapshuim iomarcaíochta a íoc, ba chóir dó an fhoirm RP50 a shíniú. Ba chóir dó litir ó chuntasóir nó dhlíodóir a chur isteach le rá nach bhfuil sé ábalta íocaíocht a dhéanamh agus go nglacann sé le dliteanas maidir leis an cnapshuim 100% (85% le haghaidh dífhostaithe i 2012) atá dlite don Chiste Árachais Shóisialaigh. Ba chóir fianaise dhoiciméadach amhail cuntais iniúchta a iniamh freisin.
  • Má dhiúltaíonn d’fhostóir do chnapshuim iomarcaíochta a íoc nó má bhíonn conspóid ann maidir le hiomarcaíocht is féidir leat éileamh a dhéanamh ar an mBinse Achomhairc Fostaíochta. Caithfidh tú an fhoirm ghearáin ar líne nua a úsáid (á fáil trí ‘Déan iarratas maidir le cearta fostaíochta’ a roghnú ar workplacerelations.ie). Caithfear seo a dhéanamh laistigh de bhliain amháin ó do dhífhostú. Ansin déanann tú iarratas ar do chnapshuim trí fhoirm RP50 chomhlánaithe a chur isteach agus cinneadh fabhrach ón mBinse Achomhairc Fostaíochta ag gabháil léi.

B’fhéidir go mbeadh spéis agat é seo a léamh freisin: liosta de cheisteanna coitianta maidir le hiomarcaíocht.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Ba chóir duit d'iarratas ar íocaíocht ón gCiste Árachais Shóisialaigh a sheoladh chuig:

Rannóg Íocaíochtaí Iomarcaíochta

An Roinn Coimirce Sóisialaí
Urlár 2, Bloc C
An tIonad Earlsfort
Sráid Haiste Íoctarach
Baile Átha Cliath 2
Éire

Lóghlao:1890 800 699

Chun tuilleadh faisnéise a fháil faoin Scéim Íocaíochtaí Iomarcaíochta téigh i dteagmháil leis:

Seirbhísí do Chustaiméirí um Chaidreamh san Ionad Oibre

An Roinn Post, Fiontar agus Nuálaíochta
Bóthar Uí Bhriain
Ceatharlach
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine 9.30rn go 5in
Teil: (059) 917 8990
Lóghlao: 1890 80 80 90
Láithreán Gréasáin: http://www.workplacerelations.ie/en/

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 12 March 2014

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

  • Seicliosta: Treoir ar nósanna imeachta iomarcaíochta
    Má rinneadh tú iomarcach seo treoir céim ar chéim ag liostú nós imeachta i gcás iomarcaíochta, do theidlíochtaí, pointí a sheiceáil agus foirmeacha a chomhlíonadh.
  • Nuair a iarrtar ort d'uaireanta oibre a laghdú
    I gcásanna áirithe d'fhéadfadh fostóir iarraidh ort laghdú pá a thógáil nó níos lú uaireanta a oibriú. Seo athrú ar do théarmaí agus coinníollacha fostaíochta.
  • Nósanna imeachta iomarcaíochta
    Tá roinnt nósanna imeachta cosúil le fógra go gcaithfidh an fostóir leanúint nuair atá baill fhoirne á ndéanamh iomarcach. Faigh amach faoi na nósanna seo agus conas atá do chearta leagtha amach sa dlí.

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.