Ceisteanna coitianta maidir le hiomarcaíocht

Cén difear a dhéanfaidh saoire tinnis do m’íocaíocht iomarcaíochta?

Nuair a dhéantar d’fhad seirbhíse iarbhír a ríomh chun críocha íocaíochta iomarcaíochta, cuirtear na tréimhsí a leanas thar na 3 bliana seo a chuaigh thart san áireamh sa chomhaireamh:

  • Aon tréimhse as láthair ón obair mar gheall ar bhreoiteacht suas le 26 seachtain leantacha
  • Aon tréimhse 52 seachtain leantacha nuair a bhí tú as láthair ón obair mar gheall ar dhíobháil ag an obair

Má bhíonn tú tinn agus filleann tú ar ais chuig an obair, má théann tú ar saoire tinnis arís agus filleann tú ar ais chuig an obair arís, cuirtear gach tréimhse de do shaoire tinnis suas le 26 seachtain leantacha san áireamh chun d’fhad seirbhíse chun críocha íocaíochta iomarcaíocht a ríomh.

Cad atá ann mar chomhrogha réasúnta?

Má thairgeann d’fhostóir comhrogha oibre réasúnta duit, agus má dhiúltaíonn tú é, féadfar go gcaillfidh tú do theidlíocht maidir le híocaíocht iomarcaíochta. Bíonn an réasúntacht ag brath ar fhíorais gach cáis. Go ginearálta, ní mheasfaí mar réasúnta obair a bhainfeadh le cailliúint stádais nó laghdú i dtéarmaí agus coinníollacha. Ar an dóigh chéanna, féadfar go mbeadh an ceart agat obair a dhiúltú a chuirfeadh ort achar míréasúnta a thaisteal chuig an obair.

Cad é an difear idir obair ghearr-ama chun críocha iomarcaíochta i gcoinne críocha leasa shóisialaigh?

I reachtaíocht iomarcaíochta sainmhínítear obair ghearr-ama mar chás ina mbíonn do phá nó uaireanta níos lú ná leath an ghnáthmhéid sheachtainiúil, mar gheall ar laghdú i méid na hoibre a bhíonn le déanamh. Ní foláir nó go mbíonn sé seo ina chás sealadach agus caithfidh d’fhostóir fógra a thabhairt duit sula gcuirtear tús leis an laghdú.

Chun críocha leasa shóisialaigh sainmhínítear fostaíocht ghearr-ama mar fhostaíocht, faoi láthair, ina mbíonn líon na laethanta a oibrítear i seachtain oibre níos lú ná an gnáth-líon laethanta i seachtain oibre san fhostaíocht atá i gceist.

Cén dóigh a dtéann glacadh le huaireanta oibre nó pá laghdaithe i bhfeidhm ar m’íocaíocht iomarcaíochta níos déanaí?

Má rinneadh tú iomarcach laistigh de bhliain amháin ón am a cuireadh ar uaireanta nó pá laghdaithe tú, bheadh d’íocaíocht iomarcaíochta bunaithe ar do thuilleamh do sheachtain iomlán. Má dhéantar iomarcach tú tar éis duit uaireanta laghdaithe a oibriú do thréimhse níos mó ná bliain amháin, beidh an dóigh a dhéantar d’íocaíocht a ríomh ag brath ar cé acu ar ghlac tú nó nár ghlac tú le huaireanta laghdaithe. Más rud é gur ghlac tú go hiomlán le huaireanta oibre laghdaithe mar do sheachtain normálta agus níor iarr tú filleadh go hobair lánaimseartha, mar sin beidh d’íocaíocht bunaithe ar do phá comhlán le haghaidh na n-uaireanta laghdaithe. Más rud é, ar an taobh eile de, nár ghlac tú riamh leis na huaireanta oibre laghdaithe mar chuid de d’uaireanta normálta agus gur iarr tú ar bhonn leanúnach le bheith curtha ar ais ar obair lánaimseartha, mar sin tá sé soiléir nár ghlac tú le d’uaireanta oibre laghdaithe mar uaireanta normálta. Má bhíonn conspóid agat le d’fhostóir faoi seo is féidir leat éileamh a dhéanamh leis an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre.

Cad é mar a rachaidh obair ghearr-ama i bhfeidhm ar m’íocaíocht iomarcaíochta?

Má chuireadh ar obair ghearr-ama tú agus ansin má rinneadh iomarcach tú féadfar go mbeidh d’íocaíocht iomarcaíochta bunaithe ar do phá as seachtain iomlán. Is é an tuairim a bhíodh ag an mBinse Achomhairc Fostaíochta (an Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre anois) go dtí seo ná nuair a chuirtear duine ar obair ghearr-ama, is é sin, níos lú ná leath a ghnáththuilleamh seachtainiúil, go mbíonn an pá comhlán maidir le cnapshuim iomarcaíochta a ríomh bunaithe ar phá seachtaine iomlán.

Bhí mé ar obair ghearr-ama ar feadh 2 mhí agus anois socraíonn m'fhostóir mé a dhéanamh iomarcach. An bhfuil mo theidlíocht ar fhógra bunaithe ar m'uaireanta oibre ghearr-ama?

Níl. Nuair a thugann d'fhostóir fógra duit, tá do theidlíocht fhógra bunaithe ar d'obair lánaimseartha. Nuair cuirtear ar obair ghearr-ama tú, ciallaíonn sé sin go bhfuil do chonradh fostaíochta láithreach curtha ar fionraí go sealadach.
Má ghlacann d’fhostóir cinneadh tú a dhéanamh iomarcach ansin, ní mór dó/di do chonradh a athghníomhú chun tú a dhíbhe ar fhoras iomarcaíochta. Nuair a thugann d’fhostóir fógraí faoi iomarcaíocht tá tú i dteideal tréimhse fhógra iomlán. Má dhéantar iomarcach tú agus mura bhfuil ort obair ar feadh do thréimhse fógra tá tú i dteideal íocaíochta in ionad fógra atá comhionann le do ghnáthphá don tréimhse fhógra sin. Ciallaíonn sé go bhfuil d’íocaíocht in ionad fógra bunaithe ar na huaireanta oibre i do chonradh fostaíochta, seachas ar na huaireanta oibre ghearr-ama.

An bhféadtar mé a dhéanamh iomarcach má tá mé ar shaoire bhreoiteachta?

Má shocraíonn d’fhostóir tú a dhéanamh iomarcach agus tú ar shaoire bhreoiteachta, féadfar go mbeidh tú incháilithe éileamh a dhéanamh maidir le dífhostú éagórach. Mura bhfuil d’fhostóir in ann a chruthú go raibh fíorchás iomarcaíochta ann agus go ndearnadh nósanna imeachta cothroma a leanúint, féadfar go dtabharfar breith go raibh do dhífhostú éagórach. Fiú má bhíonn fíorchás iomarcaíochta ann, is féidir leat éileamh maidir le dífhostú éagórach a dhéanamh má mheasann tú gur roghnaíodh tú le haghaidh dífhostaithe go héagórach. Ba chóir do d’fhostóir critéir roghnúcháin a chur i bhfeidhm atá réasúnta agus a iad a chur i bhfeidhm i ndóigh chothrom.

An bhféadtar mé a dhéanamh iomarcach má tá mé ar shaoire cúramóra?

Má dhéantar tú a dhífhostú ar fhorais na hiomarcaíochta, agus tusa ar shaoire cúramóra, faoin Acht um Shaoire Cúramóra 2001 mheasfaí seo mar dhífhostú éagórach. Mura gceadaíonn d’fhostóir duit filleadh ar obair ag deireadh do shaoire cúramóra féadfar go mbeidh tú incháilithe éileamh a dhéanamh faoi na hAchtanna um Dhífhostú Éagórach 1977-2007 Féadfar tú a dhéanamh iomarcach tar éis duit filleadh ar an obair áfach.

An bhféadtar mé a dhéanamh iomarcach má tá mé ar shaoire máithreachais?

Ní fhéadtar tú a dhéanamh iomarcach agus tú ar shaoire máithreachais nó ar shaoire bhreise máithreachais. Féadfar go ndéanfar iomarcach tú nuair a fhilleann tú ar an obair nó nuair a bhíonn tú ag iompar clainne sula dtéann tú ar shaoire máithreachais. Má roghnaítear tú le haghaidh na hiomarcaíochta toisc go bhfuil tú ag iompar clainne, féadfar go mbeidh tú incháilithe éileamh a dhéanamh ar fhorais an dífhostaithe éagóraigh. Meastar roghnú le haghaidh na hiomarcaíochta atá bunaithe ar fhorais áirithe amhail iompar clainne le bheith éagórach faoi reachtaíocht um dhífhostú éagórach.

Má íoctar níos mó ná iomarcaíocht reachtúil dom?

Má íocann d’fhostóir níos mó ná an chnapshuim iomarcaíochta reachtúla duit, bíonn d’íocaíocht iomarcaíochta reachtúla saor ó cháin ach féadfar go mbeidh cuid de d'íocaíocht cnapshuime incháinithe.

Deir m’fhostóir nach bhfuil sé d’acmhainn aige m’íocaíocht iomarcaíochta a íoc. Cad ba chóir dom a dhéanamh?

Mura bhfuil do chnapshuim iomarcaíochta íoctha ag d’fhostóir, ba chóir duit iarratas ar d'fhostóir a dhéanamh ar fhoirm RP77 (pdf). Má dhiúltaíonn d'fhostóir don íocaíocht fós, is féidir leat iarratas a chur isteach ar an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí le haghaidh íocaíochta dírí ón gCiste Árachais Shóisialaigh. Caithfear iarratas ar líne a dhéanamh agus foirm RP50 á húsáid mar a leanas:

  • Mura bhfuil d’fhostóir in ann do chnapshuim iomarcaíochta a íoc, ba chóir dó an fhoirm RP50 a shíniú agus litir ó chuntasóir nó dhlíodóir a chur isteach le rá go bhfuil sé neamhábalta íocaíocht a dhéanamh agus go nglacann sé le dliteanas maidir leis an 100% cnapshuim (85% le haghaidh dífhostaíocht i 2012) atá dlite don Chiste Árachais Shóisialaigh. Ba chóir fianaise i ndoiciméid amhail cuntais iniúchta a iniamh freisin.
  • Má dhiúltaíonn d’fhostóir do chnapshuim iomarcaíochta a íoc nó má bhíonn conspóid ann maidir le hiomarcaíocht is féidir leat éileamh a dhéanamh ar an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Caithfidh tú an fhoirm ghearáin ar líne a úsáid á fáil ar workplacerelations.ie. Caithfear seo a dhéanamh laistigh de bhliain amháin ó do dhífhostú. Ansin déanann tú iarratas ar do chnapshuim trí fhoirm RP50 chomhlánaithe a chur isteach agus cinneadh fabhrach ó bhreithneoir an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre ag gabháil léi.

Cad é mar a úsáidtear ragobair agus bónais agus brabachroinnt chun mo phá seachtainiúil a ríomh chun críocha Iomarcaíochta?

Is é an pá seachtainiúil chun críocha iomarcaíochta ná do phá comhlán roimh cháin agus ÁSPC. Déantar é a ríomh trí do phá seachtainiúil comhlán, meánragobair chomhlán agus sochair chomhchineáil suas le huasmhéid de €600 in aghaidh na seachtaine a shuimiú.

Déantar tuilleamh ó mheánragobair sheachtainiúil a ríomh mar seo a leanas:

  • Ar dtús, aimsigh méid iomlán na ragoibre a rinneadh a thuilleamh sa tréimhse 26 seachtain ag críochnú 13 sheachtain roimh dháta na hiomarcaíochta.
  • Ansin, déan an t-iomlán a roinnt ar 26 chun an tuilleamh ó mheánragobair sheachtainiúil a fháil.

Aistríodh gnóthas m’eagraíochta anuraidh agus anois níl mórán a dhéanamh i gcúrsaí gnóthaí. Cad a tharlóidh má dhéanfar iomarcach mé?

Faoi Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Fostaithe a Chosaint ar Ghnóthais a Aistriú) 2003 tá oibleagáid dhlíthiúil ar d’fhostóir nua fostaithe an ghnóthais atá ann cheana féin a ghlacadh. Déantar na téarmaí agus coinníollacha agus oibleagáidí d’fhostóra i do chonradh fostaíochta a aistriú go huathoibríoch do d’fhostóir nua. Ní féidir leis an bhfostóir roimhe sin ná an fostóir nua an díolacháin a úsáid mar bhonn cirt le fostaithe a dhífhostú mura bhfuil forais eacnamaíocha, theicniúla nó eagraíochta ann chun athruithe sa lucht saothair a chosaint. Is iomarcaíocht dífhostú ar fhorais eacnamaíocha, theicniúla nó eagraíochta agus, má tá tú cáilithe, féadfar go mbeidh tú incháilithe cnapshuim iomarcaíochta a fháil. Má dhéantar iomarcach tú, beidh seirbhís leanúnach bunaithe ar sheirbhís le d’fhostóir nua agus le d’fhostóir roimhe sin.

Tá mé ag obair ar chonradh téarma sheasta le 2 bhliain anuas. An mbeidh mé i dteideal íocaíocht iomarcaíochta a fháil ag deireadh mo chonartha?

Má tá tú fostaithe faoi chonradh téarma sheasta, agus d’oibrigh tú go leanúnach do d’fhostóir le 104 seachtain ar a laghad go dtí deireadh do chonartha, féadfar go mbeidh tú incháilithe íocaíocht iomarcaíochta a fháil.

Is oibrí séasúrach mé. Conas a mbeidh mé incháilithe le haghaidh iomarcaíochta? An gcuirtear na 104 seachtain i bhfeidhm maidir le tréimhsí nuair nach n-oibrím?

Más oibrí séasúrach tú a bhfuil 104 seachtain seirbhíse ar a laghad le d’fhostóir féadfar go mbeidh tú incháilithe le haghaidh iomarcaíochta. Ní chuirtear tréimhsí nuair nach n-oibríonn tú san áireamh sna 104 seachtain. Ní éiríonn ceist na hiomarcaíochta go dtí an uair a thosódh do chuid oibre séasúraí de ghnáth. Mura ndéantar tú a fhostú arís ansin, féadfar go mbeidh tú incháilithe íocaíocht iomarcaíochta a fháil.

An bhfuil printísigh i dteideal íocaíochta iomarcaíochta?

Má dhéantar printíseach iomarcach i rith na printíseachta agus sásaíonn sé na coinníollacha mar shampla, 2 bhliain seirbhíse os cionn aois 16, d'fhéadfadh sé cáiliú i gcomhair íocaíochta iomarcaíochta. Áfach, má dhéantar printíseach dífhostaithe laistigh de mhí amháin ó chríoch na printíseachta, ní cháileoidh sé i gcomhair íocaíochta iomarcaíochta.

Má tá printíseach coinnithe mar fhostaí níos mó ná mí amháin tar éis críoch na printíseachta agus má dhéantar é iomarcach i ndiaidh sin, beidh an tréimhse phrintíseachta os cionn aois 16 cuimsithe sa ríomh íocaíochta iomarcaíochta.

Mura dtairgeann m’fhostóir an próiseas comhairliúcháin 30 lá i gcás na hiomarcaíochta comhchoiteann cad is féidir liom a dhéanamh faoi?

Cuimsítear iomarcaíochtaí comhchoiteanna faoi na hAchtanna um Chaomhnú Fostaíochta 1977-2007, a éilíonn go dtéitear i gcomhairle leis an Aire Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí agus le hionadaithe na bhfostaithe araon 30 lá ar a laghad roimh aon fhógra faoi iomarcaíocht a thabhairt dóibh. Mura bhfuil an riachtanas seo maidir le próiseas comhairliúcháin 30 lá chomhlíonta ag d’fhostóir is féidir leat gearán a dhéanamh leis an gCoimisinéir um Chearta go bhfuil Alt 9 nó 10 den Acht 1977 maidir le faisnéis agus comhairliúchán le fostaithe sáraithe ag d’fhostóir.

Má dhéantar mé iomarcach agus má fhaighim tairiscint oibre ó mo iarfhostóir, cén dóigh a dtéann sé i bhfeidhm ar m’íocaíocht iomarcaíochta?

Má dhéanann d'fhostóir tairiscint ar obair mhalartach duit, d’fhéadfadh do theidlíocht íocaíocht iomarcaíochta a chailleadh sna cúinsí seo a leanas:

  • Má ghlacann tú le conradh nua nó athfhostú le héifeacht láithreach agus nach bhfuil na téarmaí difriúil uathu sin sa chonradh roimhe
  • Má dhéanann d'fhostóir tairiscint réasúnta ar obair mhalartach duit, agus má dhiúltaíonn tú í
  • Má ghlacann tú leis an tairiscint i scríbhinn ó d'fhostóir ar chonradh nua agus difriúil a bheidh éifeachtach laistigh de 4 seachtaine ó dheireadh an chonartha roimhe. Ar an mbealach céanna, má dhiúltaíonn tú tairiscint mar seo go míréasúnta, caillfidh tú do cheart ar íocaíocht iomarcaíochta.

Tá tuilleadh eolais maidir le hobair mhalartach inár ndoiciméad faoi nósanna imeachta iomarcaíochta.

Page edited: 7 September 2017