Cineálacha difriúla fostaíochta

Réamhrá

Cad is fostaí ann?

Cé go mbeidh sé gléshoiléir an chuid is mó den am cé is fostaí, uaireanta ní bhíonn sé chomh soiléir sin amach is amach. Mar shampla, gnóthas a bheadh ag iarraidh dlíthe na fostaíochta, na cánacha agus an t-árachas sóisialta a sheachaint, b'fhéidir go n-éileodh sé gur dhaoine féinfhostaithe iad na daoine atá ag obair dó seachas fostaithe. Lena é a rá ar bhealach eile, áitíonn an duine dá bhfuil tú ag obair nach fostaí dá chuid thú ach duine féinfhostaithe ar ar iarradh tasc áirithe a dhéanamh. Dar leat féin, áfach, is fostaí thú. Sa chás seo - cé aige a bhfuil an ceart?

Fostaithe nó féinfhostaithe?

Beidh torthaí áirithe ar chinneadh na ceiste seo cé acu duine fostaithe nó féinfhostaithe thú. Ní bhaineann an chuid is mó de reachtaíocht maidir leis an bhfostaíocht ach le fostaithe amháin agus is mór idir an chaoi a gcaithfidh an córas cánach agus árachais shóisialta leat de réir mar atá tú fostaithe nó féinfhostaithe.

Níl aon sainmhíniú ar 'fostaithe' ná ar 'féinfhostaithe' sna dlíthe fostaíochta. Cinntear ar do stádas fostaíochta de réir na hoibre a dhéanann tú, mar a dhéanann tú í agus de réir na gcoinníollacha ar dá réir a fostaíodh thú. Tuigtear nach thusa (ná an duine a bhfuil tú ag obair dó) a dhéanann an cinneadh deiridh. A mhalairt sin, is iad na Coimisinéirí Ioncaim nó an Roinn Coimirce Sóisialaí nó b'fhéidir cúirt nó binse, a dhéanfaidh an cinneadh sin ar bhonn na dtrialacha caighdeánacha agus fhíornádúr an chaidrimh oibre agat. Seo samplaí de na trialacha seo: an tusa a rialaíonn an obair, cé a sholáthraíonn na hábhair agus cé acu a bhfaigheann nó nach bhfaigheann tú pá shaoire.

Mar sin d'fhéadfadh a bheith gur fostaí thú de réir an dlí, fiú amháin má thoiligh tú oibriú do dhuine eile i gcáil duine féinfhostaithe. Tá critéir sa Chód Cleachtais maidir le Stádas Fostaíochta nó Féinfhostaíochta Daoine a Chinntiú (pdf) is féidir a úsáid féachaint an bhfuil duine fostaithe nó féinfhostaithe.

Sa chuid is mó de na cásanna, bíonn sé soiléir cé acu an bhfuiltear fostaithe nó féinfhostaithe. Ach más fadhb duit é seo, b'fhearr comhairle dhlíthiúil mhionsonraithe a fháil nó treoir ó d'oifig cánach áitiúil nó ó Rannóg Scóipe na Roinne Coimirce Sóisialaí - féach leat 'Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas' thíos.

Fostaithe páirtaimseartha

fostaithe páirtaimseartha i gcás mar a chéile le fostaithe lánaimseartha chomh fada agus a bhaineann le reachtaíocht chosaint fhostaíochta, cé gur gá uaireanta d'fhostaí páirtaimseartha méid áirithe uaireanta a chloig a bheith oibrithe aige/aici le linn tréimhse áirithe sula mbíonn cearta aige/aici. Tá tuilleadh le léamh faoi chosaint fostaithe páirtaimseartha sa leabhrán míniúcháin (pdf) seo ón gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre.

Fostaithe go ceann téarma áirithe

Is iomaí duine a fhostaítear ar an mbunús seo anois (nó ar chonradh chun críche áirithe). Tá feidhm le cuid mhór den reachtaíocht chosaint fhostaíochta i gcás na bhfostaithe sin agus níl dliteanas le hiarrachtaí conarthaí téarmaí áirithe a úsáid d'fhonn an reachtaíocht um dífhostú éagórach a sheachaint. Faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Téarma Shocraithe) 2003, ní féidir le fostaithe a bheith ag síorathnuachan conarthaí ar théarmaí oibre socraithe. Ní féidir le fostaithe oibriú go leanúnach ar feadh ceithre bliana agus conradh nó conarthaí ar théarma(í) socraithe acu. Tar éis an achair seo glactar leis go bhfuil conradh de théarma éiginnte ag an bhfostaí (mar shampla, conradh buan). Faoin Acht ní féidir caitheamh le hoibrí ar théarma oibre socraithe puinn níos measa ná le hoibrí buan. Féadfaidh tú tuilleadh a léamh faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Téarma Shocraithe) 2003 sa leabhrán mínithe (pdf) seo ón gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre.

Fostaithe ócáideacha

Níl sainmhíniú ar bith ar 'fhostaithe ócáideacha' i ndlíthe fostaíochta. Mar atá an scéal dáiríre, bíonn na hoibrithe seo ar fuireachas le hobair a dhéanamh de réir mar a bheidh siad ag teastáil, gan uaireanta socra ná socruithe freastail. Mar sin féin, is fostaithe iad, chomh fada is a bhaineann le cearta fostaíochta de.

Beidh feidhm ag cuid den reachtaíocht leo, mar shampla, an ceart duillín pá a fháil. I gcásanna eile mar a bhfuil tréimhse fostaíochta ar leith ag teastáil, ní móide go mbeidh a dhóthain seirbhíse ag fostaí ar fuireachas lena bheith cáilithe: mar shampla teastaíonn dhá bhliain seirbhíse le bheith i dteideal na hiomarcaíochta reachtúla.

Leanaí agus ógánaigh

Ní cheadaítear faoin dlí leanaí (.i. iad siúd atá faoi 16) a bheith ina bhfostaithe ach amháin i gcásanna eisceachtúla, mar shampla, le páirt a ghlacadh i scannán.

  • Tá cead ag leanaí os cionn 14 obair éadrom a dhéanamh taobh amuigh de théarmaí na scoile.
  • Tá cead ag leanaí os cionn 15 ach faoi bhun 16 obair éadrom a dhéanamh freisin agus d'fhéadfadh an obair a bheith á déanamh le linn théarmaí na scoile.

Maidir leis na cásanna sin thuas, tá srianta maidir le líon na n-uaire is féidir a oibriú agus an t-am ar féidir iad a oibriú. Tá cosc iomlán ar obair idir 8 i.n. agus 8 r.n.

Tá cead ag ógánaigh (iad siúd idir 16-18 bliain d'aois) bheith ina bhfostaithe ach tá srianta ar an uasmhéid uaire a chloig is féidir a oibriú agus is iondúil nach féidir an obair a dhéanamh idir 10 i.n. agus 6 r.n.

Ní mór d'fhostóir linbh nó ógánaigh:

  • Cóip de theastas breithe an té sin a fháil
  • Litir toilithe a fháil ó thuismitheoir / caomhnóir an linbh sa chás go bhfuil leanbh á fhostú
  • Taifid a choinneáil maidir le sonraí an fhostaí mar shampla dáta breithe agus uaire a oibrítear. Is feidir leat tuilleadh a léamh anseo maidir le cosaint dhaoine óga i bhfostaíocht

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Téigh i dteagmháil le d'oifig cánach nó leis an

Rannóg Scóip

Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí
Teach Oisín
212-213 Sráid an Phiarsaigh
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 673 2585

Page edited: 1 April 2016