Cearta fostaíochta oibrithe tí in Éirinn

Rialacha

Tá mórán na cearta fostaíochta céanna ag daoine a oibríonn i dtithe daoine eile agus atá ag oibrithe eile in Éirinn. Ní bhíonn fostóirí agus fostaithe i gcónaí go hiomlán ar an eolas i dtaobh na gceart seo, áfach.

An t-aon áit go bhfuil difríocht idir cearta oibrithe tí agus cearta oibrithe eile ná i dtaobh rochtain ar fhostaíocht. Tá sé neamhdhleathach leithcheal a dhéanamh ar fhostaithe ionchais agus iad á bhfostú inÉirinn (mar shampla, nuair a chuirtear faoi agallamh iad agus nuair a roghnaítear iad). Baineann eisceacht leis seo i gcás go mbeidh an post á chomhlíonadh i dteach duine éigin. Sa chás seo níl sé neamhdhleathach leithcheal a dhéanamh ar fhostaithe ionchais tí nuair a chuirtear faoi agallamh iad agus nuair a roghnaítear iad. D'fhéadfadh fostóirí a áiteamh go bhfuilid ag lorg mná chun aire a thabhairt do leanaí, mar shampla, agus ní bheadh leithcheal á dheanamh acu de réir an dlí. Tugann reachtaíocht in aghaidh leithcheala cosaint iomlán don fhostaí chomh luath agus a ghlactar leis an bpost, áfach. Bunaíodh foras ar a dtugtar an tÚdarás Comhionannais chun cinntiú nach dtarlaíonn leithcheal de réir aon cheann de 9 bhforas na reachtaíochta.

Conradh fostaíochta, tuarastail agus cáin

Tá sé de cheart ag oibrithe tí conradh fostaíochta a fháil i scríbhinn, a shainíonn a dtéarmaí agus a gcoinníollacha fostaíochta. Níl sé ceadmhach na coinníollacha seo a athrú in éagmais aontú an fhostaithe. Tá sé de cheart ag oibrithe tí an t-íosphá a thuilleamh agus duillín pá a fháil. Tá siad i dteideal ráta níos airde pá a fháil má oibríonn siad ar an Domhnach. Ba cheart d’oibrithe tí cáin agus ÁSPC a íoc ar an gcaoi chéanna le fostaithe eile. Tá an fhreagracht ar an bhfostóir an cháin seo a asbhaint ó phá an oibrí. Is féidir leat sonraí a fháil maidir le cáin agus ÁSPC oibrí tí a íoc in 'Tuilleadh eolais' thíos.

Uaireanta oibre

Is é 48 uair an chloig ar an meán in aghaidh na seachtaine an t-uasmhéid oibre gur féidir le fostaí a chomhlíonadh. Ní mór don fhostóir taifead a choimeád den líon uaireanta a fhostaítear an t-oibrí tí. Tá sé de cheart ag oibrithe tí 11 uair a chloig as a chéile a bheith saor acu gach lá, mar aon le lá iomlán saor in aghaidh na seachtaine ar an laghad. Chomh maith leis sin, tá sé de cheart acu sos 15 nóiméad a fháil tar éis 4 huaire go leith oibre agus sos 30 nóiméad a fháil tar éis 6 huaire a chloig oibre.

Saoire bhliantúil agus saoirí phoiblí

Tá sé de cheart ag oibrithe lánaimseartha 4 sheachtain saoire le pá a fháil in aghaidh na bliana (is é seo an t-íosmhéid dleathach ach d'fhéadfaí níos mó a fháil). Tá sé de cheart acu 2 sheachtain saoire as a chéile a ghlacadh, chomh maith, agus íocaíocht a lorg ar an tréimhse seo roimh réidh. Tá 9 saoire phoiblí in Éirinn agus tá sé de cheart ag oibrithe tí íocaíocht a fháil ar na laethanta seo nó eile, lá saoire eile a fháil ina ionad nó lá saoire breise le pá a fháil. Má théann oibrí ar saoire ón mbaile lena f(h)ostóir, glactar leis gur obair atá i gceist leis seo agus tá an fostaí i dteideal pá iomlán a fháil don tréimhse seo.

Pá breoiteachta

Níl sé de cheart reachtúil (dlíthiúil) ag oibrithe in Éirinn pá breoiteachta a fháil ach ba chóir go sonródh a c(h)onradh (téarmaí agus coinníollacha fostaíochta) na gnáthaimh a leanfadh an fostaí dá mbeadh sé/sí neamhábalta ar obair a dhéanamh de bharr tinnis, mar aon leis na socruithe pá don tréimhse sin.

Asbhaintí ó phá

Má thugtar leaba agus lóistín d'fhostaithe mar chuid dá bhfostaíocht, féadfaidh fostóirí é seo a asbhaint óna bpá. Ní mór don asbhaint a bheith cóir agus réasúnach, agus a bheith sonraithe i gconradh fostaíochta, agus caithfear fógra scríofa a thabhairt don fhostaí i dtaobh na hasbhainte.

Tá na rátaí seo a leanas réamhshocraithe ag ceardchumainn d'fhostaithe san earnáil óstlainne agus lónadóireachta:

Cothú agus iostas iomlán: €54.13 sa tseachtain nó €7.73 sa lá
Cothú amháin: €32.14 sa tseachtain nó €4.60 sa lá
Iostais amháin: €21.85 nó €3.14 sa lá

Ní mór d'asbhaintí ar chúiseanna eile (bristeacha nó caillteanas do fhostóir) critéir comhchosúil a shásamh – caithfidh an conradh sonrú gur féidir na hasbhaintí seo a dhéanamh, caithfidh an asbhaint a bheith cóir agus caithfidh an fostóir fógra scríofa a thabhairt don fhostaí i dtaobh na hasbhainte.

Dífhostú agus fógra

Tá oibrithe in Éirinn i dteideal íosmhéid fógra a fháil má bhristear iad as a bpoist. Tá cosaint ag oibrithe ó dhífhostú éagórach má tá siad ag obair dá bhfostóir le níos mó ná bliain. Tá cosaint acu ó dhífhostú éagórach agus iad ag obair le níos lú ná bliain más amhlaidh go mbaineann an dífhostú le gníomhaíocht áirithe (mar shampla, ballraíocht ceardchumainn, toircheas nó teidlíocht i leith an íosphá).