Oibrithe gníomhaireachta

Réamhrá

Is éard atá in oibrí gníomhaireachta ná duine a bhfuil comhaontú aige/aici le gníomhaireacht chun do dhuine eile. Mar shampla, d’fhéadfadh comhaontú a bheith ag rúnaí le gníomhaireacht rúnaíochta chun obair a dhéanamh d’oifig chomh fada is atá duine dá bhfostaithe ar saoire. Cé nach bhfuil na cearta fostaíochta céanna ag oibrithe gníomhaireachta agus atá ag gnáthoibrithe, faoin Treoir AE um Obair Ghníomhaireachta Shealadach (féach thíos) tá siad i dteideal caitheamh cothrom i gcoinníollacha oibre agus fostaíochta. Trasuíonn an tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012 (pdf) an Treoir i ndlí na hÉireann. Tá cearta áirithe ag oibrithe gníomhaireachta faoin reachtaíocht fostaíochta eile - féach 'Reachtaíocht fostaíochta eile' thíos.

Treoir AE um Obair Gníomhaireachta Shealadach

Tháinig an Treoir AE um Obair Gníomhaireachta Shealadach 2008/104/EC (pdf) i bhfeidhm an 5 Nollaig 2011. Soláthraionn sé nach mór caitheamh le hoibrithe gníomhaireacht mar an gcéanna le gnáthoibrithe i leith óna gcéad lá ag an obair:

  • Fad am oibre, sosanna, obair oíche, saoire bhliantúil agus saoirí poiblí
  • Obair á déanamh ag mná atá ag iompar clainne agus ag máithreacha atá ag beathú leanaí, ag leanaí agus ag daoine óga
  • Gníomhú chun cur i gcoinne idirdhealaithe mar gheall ar inscne, cine, bunús eitneach, reiligiún, míchumais, aois nó claonadh gnéasach.

Ní mór an rochtain chéanna a bheith ag oibrithe gníomhaireachta sealadacha ar áiseanna cosúil le cúram leanaí agus ní mór iad a chur ar an eolas maidir le deiseanna fostaíochta buana.

Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012

Trasuíonn an tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012 an Treoir i ndlí na hÉireann agus tháinig sé i bhfeidhm an 16 Bealtaine 2012. Soláthraíonn sé caitheamh mar an gcéanna le hoibrithe gníomhaireachta sealadacha óna gcéad lá oibre mar a bhfostaítear ag an bhfruilitheoir go díreach.

Cé atá clúdaithe ag an Acht seo?

Baineann an tAcht le hoibrithe gníomhaireachta atá fostaithe ag gníomhaireacht fostaíochta atá sannta go sealadach le hoibriú d’eagraíocht eile, agus atá faoi mhaoirsiú agus stiúir eagraíocht eile (an fostóir).

Cé nach bhfuil clúdaithe ag an Acht seo?

Ní chlúdaíonn an tAcht fostaithe cuideachtaí conraitheora agus cuideachtaí dliteanais theoranta sa chás gurb é an t-oibrí an t-úinéir tairbhiúil. D’fhéadfadh an tAcht, chomh maith leis sin, iad siúd atá fostaithe faoi chonradh seirbhíse bainistithe a eisiamh, ar conradh le haghaidh seirbhísí atá i gceist leis seo, mar shampla, glantachán, sa chás go bhfuil an conraitheoir freagrach as an tseirbhís a bhainistiú agus a sheachadadh.

Ní bhaineann an tAcht le hobair a rinneadh ar Scéim Socrúchán Oibre, JobBridge nó ar aon scéim gairmoiliúna nó athoiliúna atá faoi chistiú poiblí a shonraíonn an tAire Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí

Coinníollacha fostaíochta agus oibre

Ón 16 Bealtaine 2012 i leith, tá sé de cheart ag oibrithe sealadacha gníomhaireachta atá clúdaithe ag an Acht, na coinníollacha céanna bunúsacha fostaíochta a bheith acu agus a bheadh acu dá ndéanfadh an fostóir iad a fhostú go díreach faoi chonradh fostaíochta. Tá tionchar siarghabhálach ag an gceart i leith comhphá a fhad siar leis an 5 Nollaig 2011. Is mar seo a leanas iad na coinníollacha fostaíochta agus oibre seo:

Am oibre

Áirítear leis seo fad an ama oibre, tréimhsí sosa, sosanna, obair istoíche, saoire bhliantúil agus saoirí poiblí.

Is é an sainmhíniú a thugtar air seo pá bunúsach, bónas seala, ragobair, uaireanta neamhshóisialta a oibríodh, agus obair ar an Domhnach. Ní áirítear leis an sainmhíniu ar phá san Acht gairmscéimeanna pinsin, pá breoiteachta, bónais, pá máithreachais nó sochar comhchineáil. Gabhann an ceart i leith comhphá siar a fhad leis an 5 Nollaig 2011.

Maolú: Má tá conradh buan ag an oibreoir gníomhaireachta leis an ngníomhaireacht agus má íoctar idir tascanna é/í, ní chaithfear leo mar an gcéanna maidir le cúrsaí pá.

Rochtain ar áiseanna: Ní mór go mbeidh ag oibrithe sealadacha gníomhaireachta comhrochtain ar áiseanna ar nós cúram leanaí, ceaintín agus carrpháirceáil. Ina theannta sin, ní mór go mbeadh acu comhrochtain ar fhaisnéis faoi dheiseanna buanfhostaíochta.

treoir faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012 (pdf) ar shuíomh gréasáin an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre.

Pionós a ghearradh

Má thugann oibrí gníomhaireachta sáruithe ar an Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012, tugtar cosaint do/di i gcoinne íospartha. Ciallaíonn sé nach féidir le fruilitheoir nó gníomhaireacht pionós a chur ar oibrí gníomhaireachta trí dhífhostú, caitheamh leat go míchothrom, nó athrú neamhfhabhrach a dhéanamh ar do choinníollacha fostaíochta.

Reachtaíocht fostaíochta eile

Tá cearta áirithe ag oibrithe gníomhaireachta faoin reachtaíocht fostaíochta seo a leanas:

Tá sé tábhachtach don oibrí gníomhaireachta fios a bheith aige/aici cé atá freagrach as a chinntiú go gcloítear le reachtaíocht cosanta fostaíochta - an ghníomhaireacht nó an gnólacht dá bhfuil sé/sí ag obair.

Cé a mheastar a bheith mar fhostóir ag an oibrí gníomhaireachta?

Braitheann sé seo ar na cearta atá an oibrí gníomhaireachta ag iarraidh a chur i bhfeidhm. Faoin reachtaíocht dífhostú éagórach, is é an té dá n-oibríonn an duine, murab ionann agus an ghníomhaireacht, atá ina fhostóir. Is ar an duine nó ar an eagraíocht dá bhfuil an oibrí gníomhaireachta ag obair atá an fhreagracht cloí le riachtanais sláinte agus sábháilteachta.

Chun cuspóirí gach reachtaíocht fostaíochta eile, cosúil leis an tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012, measfar an páirtí atá dlite chun pá an fhostaí a íoc (an ghníomhaireacht fostaíochta nó an cuideachta cliaint) a bheith mar fhostóir an oibrí gníomhaireachta go hiondúil.

Soiléiríonn an tAcht Leasa Shóisialaigh (Forálacha Ilghnéitheacha) 2003 seasamh na n-oibrithe gníomhaireachta ó thaobh árachais sóisialta de. Déanann sé foráil go mbíonn fostaíocht inárachaithe ag oibrithe gníomhaireachtaí agus gur é an duine a íocann an tuarastal an fostóir chun cuspóirí ÁSPC.

Oibrithe gníomhaireachta páirtaimseartha

Faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha) 2001, ní féidir le hoibrí gníomhaireachta páirtaimseartha é/í féin a chur i gcomparáid ach amháin le fostaí lánaimseartha inchomparáide.

Reachtaíocht nach mbaineann le hoibrithe gníomhaireachta

Baineann an tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Téarma Shocraithe) 2003 le formhór fostaithe ar chonarthaí ar théarma seasta. Ní bhaineann sé seo le hoibrithe gníomhaireachta, a chuirtear ag gníomhaireacht fostaíochta sealadach chun oibriú faoi mhaoirseacht agus faoi threoir eagraíochta eile. Baineann an tAcht le hoibrithe gníomhaireachta a fhostaíonn gníomhaireacht fhostaíochta go díreach áfach.

Gníomhaireachtaí fostaíochta

Tá gníomhaireachtaí fostaíochta in Éirinn á rialú ag an Acht um Ghníomhaireacht Fostaíochta 1971. Faoin Acht, caithfidh gníomhaireachtaí fostaíochta ceadúnas a bheith acu chun feidhmiú in Éirinn. Tá sonraí an nós imeachta iarratais agus liosta gníomhaireachtaí fostaíochta ceadaithe ar fáil ar shuíomh gréasáin an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Tá faisnéis faoi chearta agus teidlíochtaí oibrithe gníomhaireachta ar fáil ón tSeirbhís Fhaisnéise agus Custaiméara an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre – féach seoladh thíos.

Mura bhfaigheann tú do chearta faoin reachtaíocht thuas, is féidir gearáin a dhéanamh tríd an fhoirm ghearáin ar líne a úsáid á fáil ar workplacerelations.ie.

Coimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre

Seirbhíse Faisnéise agus Custaiméara
Bóthar Uí Bhriain
Ceatharlach
R93 W7W2

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine 9.30rn go 5in
Teil: (059) 917 8990
Lóghlao: 1890 80 80 90
Láithreán Gréasáin: https://www.workplacerelations.ie/en/

Page edited: 7 September 2017