Obair tar éis dul ar scor

Réamhrá

Éiríonn roinnt daoine as a bpost go luath chun post eile a ghlacadh nó chun a bheith féin-fhostaithe. Tá go leor daoine thar an "gnáthaois" phinsin fostaithe. Tá roinnt bheag slite beatha go bhfuil uasteorainn aoise ag baint leo, ach, go ginearálta, níl aon riail ann a chuireann cosc ar dhaoine thar 65 bliain d'aois a bheith fostaithe nó féinfhostaithe. Bíonn roinnt mhaith daoine féinfhostaithe a leanann ag obair go maith thar an "gnáthaois" phinsin.

Má bhí tú i do státsheirbhíseach buan agus inphinseanaithe, d'fhéadfadh sé go dtiocfadh maolú ar do phinsean má théann tú ar ais ag obair san earnáil phoiblí. Is iondúil nach féidir tuilleadh íocaíochtaí a dhéanamh i scéim pinsin cheirde tar éis an gnáthaois phinsin.

Rialacha

Aois scoir

Go hiondúil, níl aon uasteorainn aoise i gceist le haghaidh fostaíochta agus níl aon aois le dhul amach ar phinsean. Má tá tú fostaithe, tá an aois le dhul amach ar phinsean leagtha síos i do chonradh fostaíochta. I bhformhór conarthaí tá aois shainordaithe le dhul amach ar phinsean leagtha síos sa chonradh - ach is iondúil go mbíonn soláthar ann chun dul amach ar phinsean níos luaithe agus/nó ar bhonn tinneas. Sé an gnáth aois a bhíonn leagtha síos i gconradh le dhul amach ar phinsean ná 65. Bíonn soláthar i roinnt mhaith acu le dhul amach ar phinsean go luath ó aois 60 nó aois 55 agus tá socruithe ag formhór acu i gcomhair dul ar phinsean luath mar gheall ar chúrsaí sláinte.

I roinnt postanna, tá aois reachtúil ann le n-éirí as an bpost - tárlaíonn sé i bpostanna atá bunaithe ag an dlí agus leagann an dlí síos an uas-aois don fhoireann oibre. Má tá uasteorainn aoise i do chonradh fostaíochta, caithfidh tú éirí as an bpost nuair a shroicheann tú an teorainn sin. Is féidir leatsa agus do fhostóir conradh eile a dhéanamh, áfach. Má tá uasteorainn aoise scoir reachtúla nó sainordaithe i do phost, níl aon chosc ort post eile a ghlacadh nó a bheith féinfhostaithe tar éis duit éirí as an bpost seo.

Tionchar ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Má tá tú ag fáil aon íocaíocht leasa shóisialaigh taobh amuigh den Phinsean Stáit (Ranníocach)Phinsean Baintrí, Baintrí Fir nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh (Ranníocach) beidh tionchar aige orthu seo má bhíonn tú ag obair.

Sochar nó Liúntas Cuardaitheora Poist

B'fhéidir go bhféadfá roinnt oibre páirtaimseartha a dhéanamh agus fós a bheith i dteideal cuid den Sochar Cuardaitheora Poist nó Liúntas Cuardaitheora Poist.

Liúntas Réamh Scoir

Má fhaigheann tú Liúntas Réamh Scoir, b'fhéidir go bhféadfá roinnt oibre a dhéanamh agus fós a bheith i dteideal cuid den liúntas.

Pinsean Stáit (Rannioch)

Má tá an Pinsean Stáit (Rannioch) dhá íoc leat is féidir leat a bheith fostaithe nó féinfhostaithe gan aon tionchar a bheith aige seo ar an bpinsean. Áfach, má oibríonn do chéile, páirtnéir sibhialta nó chomhchónaitheoir, d’fhéadfadh go bhfuil tionchar ar aon mhéadú do dhuine fásta cáilithe.

Pinsin Cheirde

Má tá pinsean ceirde dhá íoc leat is féidir leat a bheith ag obair nó a bheith féinfhostaithe chomh maith. Má tá pinsean ón earnáil phríobháideach dhá íoc leat go hiondúil ní bhíonn aon tionchar ag aon obair a bheadh agat ar seo.

Ach, tá maolú i gceist le formhór na scéimeanna pinsin san earnáil phoiblí má fhilleann tú ar obair san earnáil phoiblí. Ní mar an gcéanna a bhíonn na coinníollacha sna scéimeanna seo, ach go ginearálta ciallaíonn an maolú seo go laghdófar do phinsean chun a chinntiú nach bhfuil tú ag fáil níos mó ón bpinsean agus an t-ioncam ón bhfostaíocht ná a mbeifeá ag saothrú dá mbeifeá fós sa phost óna bhfuil tú ag fáil an phinsin. Má tá tú ag fáil pinsin ón tseirbhís phoiblí agus go dtéann tú ag obair san earnáil phríobháideach, níl aon tionchar aige seo ar do phinsean.

Ranníocaíochtaí le scéimeanna pinsin cheirde

Má tá tú fostaithe, is féidir leat ranníocaíochtaí a dhéanamh don scéim nua pinsin má tá tú i dteideal seo a dhéanamh. Ní bhíonn aon réiteach ag formhór na scéimeanna pinsin cheirde i gcomhair ranníocaíochtaí thar aois 65, ach d'fhéadfadh sé go mbeadh ag roinnt acu. Is féidir faoiseamh cánach a fháil ar íocaíochtaí suas go dtí 70 bliain d'aois.

Má tá tú féinfhostaithe nó muna bhfuil scéim pinsin cheirde ag baint le do fhostaíocht nua, d'fhéadfá socruithe a dhéanamh i gcomhair pinsin phearsanta. Arís, tá faoiseamh cánach ar fáil ar na ranníocaíochtaí seo suas go dtí 70 bliain d'aois.

Reachtú Cosanta Fostaithe

Ní bhaineann aois teorainn leis an gcuid is mó den reachtú a bhaineann le cosaint fhostaithe. Mar sin, más oibrí níos sine tú, is cuma páirt nó lánaimseartha, tá tú clúdaithe ag reachtú a bhaineann leo seo a leanas:

chailleann tú do phost agus go bhfuil airgead ag dul ag d'fhostóir duit ar phá, saoire agus roinnt nithe eile, is féidir leat an t-airgead seo a éileamh ón gCiste Árachais Shóisialaigh. Tá uasteorainn aoise ag baint le reachtú maidir le hiomarcaíocht agus Briseadh Éagórach.

Briseadh éagórach

Faoin Acht um Bhriseadh Éagórach, is féidir le dífhostú ar bhonn aoise a bheith éagórach. Ní féidir le daoine a bhfuil orthu an fhostaíocht a fhágáil nuair a shroicheann siad aois an phinsin sainordaithe éileamh a dhéanamh mar gheall ar bhriseadh éagórach.

Mar sin, má go mbristear go héagórach tú as do phost, is féidir leat gearán a dhéanamh chuig an gCoimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre tríd an fhoirm ghearáin ar líne a úsáid á fáil ar workplacerelations.ie.

Iomarcaíocht

Má tugadh iomarcaíocht duit féadann tú a bheith i dteideal iomarcaíocht a fháil.

Comhionannas

Cuireann na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta 1998-2015 cosc ar leatrom a dhéanamh i gcúrsaí fostaíochta ar 9 chúinsí faoi leith, aois san áireamh (tá roinnt eisceachtaí ann). Baineann an tAcht, áfach, le daoine atá os cionn aois 16. Tá tuilleadh faisnéise inár ndoiciméad, Comhionannas aoise san fhostaíocht.

Íocaíochtaí ÁSPC

Má tá tú faoi 66 bliain d'aois agus fostaithe nó féinfhostaithe, tá dliteanas ort ÁSPC a íoc sa ghnáthbhealach.Tá sé seo i gceist is cuma céard a rinne tú roimhe seo. Mar shampla, más iar-státsheirbhíseach tú agus go nglacann tú post sa rannóg phríobháideach, caithfidh tú láníocaíochtaí ÁSPC a dhéanamh. Sa chás seo, d'fhéadfadh sé go gcáileófá don phinsean ranníocaíochta seanaoise pro-rata.

Ní íocann tú ÁSPC ach amháin ar d'ioncam ó fhostaíocht nó féinfhostaíocht. Ní chaithfidh tú ÁSPC a íoc ar do phinsean ó fhostaíocht a bhí agat cheana.

Má dhéanann tú obair pháirtaimseartha nó obair ar phá íseal beidh tú fós sa chóras ÁSPC ach ní gá go mbeidh ort tada a íoc. Má thuilleann tú níos lú ná €352 sa tseachtain níl aon ÁSPC le n-íoc agat. Má thuilleann tú ós cionn €38 ní mór don fhostóir íoc ar do shon agus tá lánchlúdach agat. Nuair a thuilleann tú ós cionn €352 sa tseachtain bíonn ort íoc ar d’ioncam. Tháinig creidmheas ÁSPC nua isteach i 2016. Laghdaíonn sé an méid ÁSPC iníoctha ag daoine a thuilleann idir €352.01 agus €424 sa tseachtain. Barrchaolaíonn an creidmheas agus braitheann an creidmheas ar do thuilleamh.

Níl dliteanas ranníocaíochtaí ÁSPC ort tar éis aois 66 – tá sé seo amhlaidh is cuma an fostaithe nó féin-fhostaithe atá tú. Muna bhfuil dóthain íocaíochtaí agat ag aois 66, ní féidir leat cur leo ina dhiaidh sin. Níl aon deis agat íocaíochtaí ÁSPC a íoc go siarghábhálach, deis atá ar fáil áfach i gcuid de na scéimeanna pinsin cheirde.

Má tá tú 66 bliain d'aois agus fostaithe, íocann d'fhostóir ranníocaíocht bheag ÁSPC chun clúdach a chur ar fáil do ghortú ceirde. Tugtar árachas sóisialta Aicme J air seo.

Muirear Uilíoch Sóisialach

Íocann tú an Muirear Sóisialta Uilíoch má tá d'ioncam os cionn €13,000 sa bhliain. Gearrfar é ar an uile ioncam seachas íocaíochtaí leasa sóisialaigh nó íocaíochtaí comhchosúla. Má tá tú 70 bliain d’aois nó níos sine nó más sealbhóir cárta leighis thú agus más ionann do chomhioncam don bhliain agus €60,000 nó níos lú, íocann tú ráta laghdaithe den MSU.

Cáin

Baineann cáin ioncaim le nach mór chuile ioncam. Má tá tú 65 nó ós a chionn, ní mór duit cáin a íoc ar ioncam ar an gnáthbhealach. Ach tá na teorainneacha díolúine i bhfad níos airde agus tá creidmheasanna cánacha sa bhreis ar fáil duit. Tá cur síos ar na socruithe cánacha a bhaineann le daoine atá os cionn 65 lena n-áirítear cáin ar phinsin gairme agus gearradh cánach ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh.

Page edited: 20 January 2016