Ag teacht go hÉirinn - cáin agus ÁSPC
Eolas
Gearrfar cáin Éireannach go ginearálta ar an ioncam a thuilleann tú in áit ar bith ar domhan nó a thagann i gceist sa bhliain chánach ina bhfuil tú i do chónaí, gnáthchónaí ort agus atá sainchónaí ar mhaithe le cúrsaí cánacha in Éirinn ort.
In aon bhliain chánach nach bhfuil tú i do chónaí, nó nach bhfuil gnáthchónaí ort in Éirinn gearrfar cáin Éireannach ort ar fhoinsí ioncaim Éireannacha amháin. D'fhéadfadh sé go mbeadh tionchar ag do stádas sainchónaithe agus ag comhaontú um chánachas dúbailte ar an méid cáin ioncaim Éireannaigh a bheadh le n-íoc agat.
Sa bhreis ar an gcáin ioncaim agus an Muirear Sóisialta Uilíoch, gearrann fostóir tríd an gcóras cánach ÁSPC, (Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasa) - féach 'Árachas Sóisialach' thíos. Más duine féin-fhostaithe thú íocann tú na nithe sin go díreach leis na Coimisinéirí Ioncaim. Tá tuilleadh eolais ar fáil sa leabhrán maidir le daoine atá ag athrú cónaí go hÉirinn. foilsithe ag na gCoimisinéirí Ioncaim.
Stádas cónaithe
Beidh tú i do chónaí in Éirinn i mbliain chánach:
- Má chaitheann tú 183 lá nó níos mó in Éirinn ar chúis ar bith sa bhliain chánach sin
- Má chaitheann tú 280 lá nó níos mó in Éirinn ar chúis ar bith thar tréimhse dhá bhliain as a chéile beidh cónaí ort in Éirinn don dara bhliain chomh fada agus a bhaineann sé leis an gcóras cáin ioncaim. Ach má chaitheann tú 30 lá nó níos lú san iomlán in Éirinn in aon cheann den dá bhliain chánach, ní chuirfear na laethanta sin san áireamh ar mhaithe leis an scrúdú seo a chur i gcrích.
Is cuma má bhíonn tú ag teacht agus ag imeacht go minic i gcaitheamh na bliana cánaigh nó má bhí tú anseo go leanúnach. Déantar an méid laethanta ina iomlán i ngach bliain chánach a chaith tú in Éirinn ar chúis ar bith a chomhaireamh.
Tionchar a bhíonn ag úinéireacht áitribh in Éirinn
Fiú más úinéir áitribh in Éirinn thú ní bheidh aon tionchar aige seo ar do stádas cónaithe maidir le cáin ioncaim. Ach, d'fhéadfadh sé go mbeadh tionchar aige ar chinneadh a bheadh le déanamh maidir le tír chónaithe amháin a aimsiú faoi chomhaontú um chánachas dúbailte dá mbeadh an tír eile sa chomhaontú ag éileamh go bhfuil cónaí ort ansin freisin.
Éire a roghnú mar áit chónaithe
Fiú muna bhfuil an méid laethanta a theastaíonn caite agat in Éirinn is féidir leat, más mian leat, Éire a roghnú mar d'áit chónaithe in aon bhliain chánach. Ní mór duit mar choinníoll áfach ar seo a bheith in ann a chruthú go sásúil don oifig chánach áitiúil go mbeidh cónaí ort in Éirinn sa bhliain chánach atá le teacht ar feadh an méid laethanta cuí, faoi aon cheann den dá rannóg scrúduithe thuas. Nuair atá an rogha seo déanta agat ní féidir é a chur ar ceal. Mar chónaithe beidh cáin le n-íoc agat ar aon ioncam a thuilleann tú in aon tír sa domhan nó a thagann i gceist sa bhliain chánach iomlán ina dtagann tú go hÉirinn. Gearrfar cáin ar ioncam fostaíochta ón dáta go dtagann tú go hÉirinn amháin. Is féidir iarratas ar rogha mar seo a chur i scríbhinn chuig an oifig áitiúil chánach.
Gnáthchónaí
Má thagann tú go hÉirinn don chéad uair agus má fhanann tú ar feadh trí bliana as a chéile beidh gnáthchónaí ort anseo ó thús na ceathrú bliana. Go contrártha ní bheidh gnáthchónaí níos mó in Éirinn ort má bhíonn cónaí ort in áit eile ar feadh trí bliana as a chéile.
Sainchónaí
Bíonn áit sainchónaithe ag chuile dhuine nuair a saoltar é/í. Beidh an áit sainchónaithe dhúchais seo agat go dtí go roghnaíonn tú áit sainchónaithe eile. Ach, roimh duit áit sainchónaithe dhúchais a chaitheamh uait beidh ort fianaise soiléar a chur ar fáil go bhfuil sé i gceist agat go cinnte cónaí go buan i dtír eile agus nach bhfuil aon smaoineamh agat teacht ar ais go deo chuig do thír dhúchais féin.
Cánachas
Comhaontú um chánachas dúbailte
D'fhéadfadh sé go mbeadh cáin ioncaim iníoctha ar ioncam a thuilltear i dtír amháin agus sa tír ina bhfuil an faighteoir ina c(h)ónaí. Dá bhrí sin tá comhaontaithe um chánachas dúbailte ag Éire le tíortha eile ar mhaithe le dliteanas cánach i ndá thír a sheachaint.
Má tá d'ioncam inchánaithe in Éirinn agus sa tír ina bhfuil comhaontú um chánachas dúbailte ag Éire léi is féidir dliteanas cánach faoi dhó a sheachaint faoin gcomhaontú ar cheann de na bealaí seo a leanas:
- Díolúine ó cháin a thabhairt don ioncam i gceann den dá thír, nó
- Creidmheas don cháin atá íoctha i dtír amháin a thabhairt ar an ioncam céanna sa tír eile.
Braitheann an bealach faoi leith ina gcaithfear le d'ioncam ar an gcomhaontú faoi leith, an cineál ioncaim atá agat agus a fhoinse, agus i gcásanna faoi leith, ar do náisiúntacht/shaoránacht.
Má thagann an t-ioncam ó thír nach bhfuil comhaontú um chánachas dúbailte ag Éire léi gearrfar cáin Éireannach ar an ioncam glan tar éis don tír eile cáin a bhaint as. Níl aon creidhmeas le fáil ar cháin atá íoctha le tír iasachta ar an méid cánach a bheidh le n-íoc ar an ioncam céanna in Éirinn.
Ioncam a thuilleadh roimh teacht go hÉirinn
Más ag bogadh go hÉirinn don chéad uair atá tú nó más Éireannach thú atá ag filleadh ar Éirinn agus muna raibh cónaí ort ná gnáthchónaí ort in Éirinn nuair a thuill tú an t-ioncam is mar seo a leanas a bheidh an cás maidir le cáin ioncaim:
- Ní bheidh aon dliteanas cánach ar airgead atá cruinnithe ó ioncam a thuill tú roimh thús na bliana cánaigh sa bhliain ina dtagann tú le cónaí in Éirinn.
- Ach, beidh cáin le n-íoc agat ar ioncam a thugann tú isteach sa tír seo nach ioncam ó fhostaíocht é a tháinig i gceist ó thús na bliana cánaigh agus dáta do theacht go hÉirinn, muna bhfuil bealach eile le deileáil leis leagtha síos sa chomhaontú um chánachas dúbailte idir an tír seo agus foinse an ioncaim.
Ag obair in Éirinn, ach ag fáil íochta ó thír eile
Muna bhfuil díolúine ó cháin Éireannach ag d'ioncam faoi chomhaontú um chánachas dúbailte beidh sé incháinithe anseo ón dáta a thagann tú go hÉirinn, is cuma cén stádas cónaithe Éireannaigh ar mhaithe le cúrsaí cánacha atá agat. Ach más saoránach Éireannach thú nach bhfuil gnáthchónaí ort in Éirinn nó nach bhfuil cónaí in Éirinn ort, ní ghearrfar cáin ar an ioncam ón iasacht ach ar an méid a sheoltar isteach go hÉirinn (níl ioncam ón Ríocht Aontaithe san áireamh). Má tá cónaí ort ar mhaithe le cúrsaí cánacha in Éirinn sa bhliain ina tuilltear an t-ioncam beidh creidmheasanna iomlána pearsanta cánacha agus faoisimh ar fáil duit.
Fostaíocht sealadach in Éirinn
Má tá tú ag teacht go hÉirinn le dul ag obair go sealadach ní bheidh cónaí ort anseo ar mhaithe le cáin Éireannach, is féidir le saoránaigh Éireannacha nach bhfuil cónaí anseo orthu, le saoránaigh, géillsinigh nó náisiúnaigh ballstáit eile den Aontas Eorpach creidmheasanna agus faoisimh comhréireacha a fháil. Tá sé seo amhlaidh freisin i gcás daoine a chónaíonn nó gur náisiúnaigh iad de thír lena bhfuil comhaontú um chánachas dúbailte ag Éire léi agus a bhfuil na liúntais sin ar fáil de réir an chomhaontaithe. Déantar an méid liúntais atá tú ina theideal a áireamh bunaithe ar d'ioncam don bhliain chánach a bheidh cáin Éireannach le n-íoc agat inti thar d'ioncam ó chuile fhoinse. Ach, tá daoine a chónaíonn i mballstáit eile den Aontas Eorpach i dteideal creidmheasanna iomlána pearsanta cánacha agus faoisimh maidir le aon bhliain chánach ina bhfuil 75% dá n-ioncam domhanda incháinithe in Éirinn.
ÁSPC
Bainfidh do fhostóir ranníocaíochtaí ÁSPC as do chuid pá freisin a bheidh ina chúnamh duit íocaíochtaí leasa shóisialaigh ranníocacha a fháil cosúil le Sochar Cuardaitheora Poist, Sochar Míchumais agus Pinsean Stáit (Ranníocach). Braitheann an méid a bheidh le n-íoc agat ar an aicme lena mbaineann tú mar fhostaí. Mar shampla, íocann an chuid is mó fostaithe nach fostaithe sa rannóg poiblí iad a gcuid ranníocaíochtaí ag "Aicme A", agus braitheann an méid faoi leith ar d'ioncam.
Uimhir PSP (Uimhir Phearsanta Sheirbhís Phoiblí)
Teastaíonn Uimhir Phearsanta Seirbhis Phoibli uait le dul ag obair (Uimhir PSP). Is féidir uimhir PSP fháil (nó seancheann, más ann dó, a lorg) ag an oifig áitiúil leasa shóisialaigh. Beidh pas agus/nó Cárta uaithne ag teastáil ó dhuine nach Náisiúnach Éireannach é/í agus cáipéis eile tacaíochta ar nós billí tí le iarratas ar uimhir PSP a dhéanamh. (Uimhir ÁSC a bhíodh ar an Uimhir PSP cheana.)
Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas
Má tá ceisteanna agat faoi chónaí agus cáin ioncam roimh bogadh go hÉirinn, ba chóir duit dul i dteagmháil le Coimisinéirí Ioncaim in Éirinn.
Má tá ceisteanna agat faoi árachas sóisialta, ba chóir duit dul i dteagmháil le d'oifig áitiúil leasa shóisialaigh in Éirinn
Má tá ceisteanna agat faoi Uimhir PSP, ba chóir duit dul i dteagmháil le Seirbhísí Aitheantais Chliaint sa Roinn Coimirce Sóisialaí trí úsáid a bhaint as an bhfoirm iarratais ar líne nó tríd an nguthán ag 1890 927 999 nó (071) 967 2616.
Ábhar Gaolmhar
- Cónaí agus sainchónaí cánach in Éirinn
Cad é a chiallaíonn cónaí chun críocha na cánach in Éirinn? An raibh a fhios agat go bhfuil sainmhíniú sainiúil ar chónaí chun críocha cánach agus go mbraitheann sé ar an méid laethanta a chaitheann tú sa tír? Faigh amach níos mó anseo. - Cáin ar Phinsin
Tá cur síos anseo ar an gcóras le cáin a ghearradh ar phinsin agus ar íocaíochtaí eile leasa shóisialaigh. - Gearradh cánach ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh
Bíodh sin mar atá, d'fhéadfadh d'íocaíocht leasa shóisialaigh a bheith inchánaithe nó saor ó cháin in Éirinn. Faigh amach na rialacha canachais na n-íocaíochtaí leasa shóisialaigh.
Téigh i dteagmháil linn
Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 9in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.