Íospairt ag an obair in Éirinn

Réamhrá

Úsáidtear an téarma íospairt chun cur síos a dhéanamh ar chaitheamh míchóir a dhéanann fostóir le hoibrí mar gheall ar ghníomh éigin de chuid an oibrí. Tá roinnt reachtaíochta fostaíochta ann a thugann cosaint duit ó íospairt má tá tú ag iarraidh do chearta a fháil, nó ag úsáid do chearta faoin reachtaíocht. Ciallaíonn sé seo nach féidir le d'fhostóir pionós a chur ort trí dhífhostú, caitheamh leat go míchothrom, nó athrú neamhfhabhrach a dhéanamh ar do choinníollacha fostaíochta. Déanann roinnt reachtaíochta cur síos ar an iompar seo mar ''pionós a ghearradh'', ar fhostaí tugann reachtaíocht eile íospairt air. Má tá íospairt á dhéanamh ort ach nach bhfuil sé ag tarlú mar gheall go bhfuil tú ag éileamh do chearta faoi reachtaíocht fostaíochta áirithe, d'fhéadfadh sé gur ciapadhbulaíocht san ionad oibre atá i gceist.

Reachtaíocht fostaíochta a chuireann cosc ar íospairt

Íosphá
Cuireann an tAcht um Pá Íosta Náisiúnta 2000 cosc ar d'fhostóir íospairt a dhéanamh ort mar gheall go bhfuil tú ag úsáid do chearta faoin Acht seo. Má tá ardú pá ag dul duit faoin Acht seo, mar shampla, ní ceadmhach íospairt a dhéanamh ort trí, mar shampla, laghdú a dhéanamh ar do chuid uaireanta oibre.

Comhionannas fostaíochta
Má thóg tú éileamh nó má thug tú fianaise in imeachtaí i gcoinne d'fhostóra faoi na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta 1998-2015 tá cosaint agat i gcoinne íospartha. Má dhéanann d'fhostóir íospairt ort is féidir leat éileamh eile a thabhairt chuig an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre - féach 'Conas iarratas a dhéanamh' thíos. Is féidir go mbeadh ar d'fhostóir cúiteamh a íoc leat. Tá sé seo fíor fiú amháin má chaill tú do bhunchás i gcoinne d'fhostóra.

Sláinte agus sábháilteacht
Faoin Acht um Shábháilteacht, Sláinte agus Leas ag an Obair 2005 (pdf) ní féidir pionós a ghearradh ort mar gheall gur bhain tú tairbhe as do chearta faoi reachtaíocht sláinte agus sábháilteachta. Mar shampla, ní féidir le d'fhostóir tú a dhífhostú ná pionós a ghearradh ort mar gheall ar ghearán a dhéanamh faoi sláinte agus sábháilteacht ag an obair chuig an Údarás Sláinte agus Sábháilteachta.

Saoire cúramóra
Faoin Acht um Shaoire Cúramóra 2001 tugtar cosaint duit i gcoinne íospairt a bheith déanta ort as ucht saoire cúramóra a thógáil, nó é a bheith i gceist agat é a thógáil.

Fostaithe páirtaimseartha
Más fostaí páirtaimseartha tú, ní ceadmhach pionós a ghearradh ort mar gheall ar éileamh a dhéanamh ar do chearta faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha) 2001.

Fostaithe ar théarma socraithe
Tá cosc ar fhostóir íospairt a dhéanamh ar fhostaí ar théarma socraithe atá ag éileamh a chearta faoin Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Téarma Shocraithe) 2003. Is íospairt atá i gceist le dífhostú chun a chinntiú nach mbeidh conradh tréimhse socraithe á mheas mar chonradh neamhiata.

Oibrithe gníomhaireachta

Má thugann oibrí gníomhaireachta sáruithe ar an Acht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach) 2012, tugtar cosaint do/di i gcoinne íospartha. Ciallaíonn sé nach féidir le fruilitheoir nó gníomhaireacht pionós a chur ar oibrí gníomhaireachta trí dhífhostú, caitheamh leat go míchothrom, nó athrú neamhfhabhrach a dhéanamh ar do choinníollacha fostaíochta.

Sceithirí

Faoin Acht um Nochtadh Cosanta 2014, cosnaítear fostaithe a dhéanann nochta faoi éagóir san ionad oibre ó ghearradh pionós orthu. Baineann an tAcht le gach fostaí, conraitheoir, oibrí gníomhaireachta, ball foirne an Garda Síochána agus Óglaigh na hÉireann.

Faoin Acht um Cheartas Coiriúil 2011 má nochtann tú faisnéis do na Gardaí nó má thugann tú fianaise faoi chionta ábhartha tá d'fhostóir toirmiscthe tú a dhífhostú nó pionós a ghearradh ort. Is iad cionta ábhartha iad atá bainteach le coireacht an bhóna bháin, mar shampla, baincéireacht, dlí cuideachta, calaois agus éilliú.

Reachtaíocht fostaíochta agus dífhostú éagórach

Tá reachtaíocht fostaíochta eile ann a thugann cosaint duit i gcoinne dífhostaithe mar thoradh ar iarracht a dhéanamh do chearta faoin reachtaíocht a úsáid ach ní thugann sé cosaint duit i gcoinne íospartha. Má dhífhostaítear tú mar gheall go bhfuil tú ag iompar clainne nó mar gheall go bhfuil tú ag éileamh do chearta faoi reachtaíocht um chosaint mháithreachais is dífhostú éagórach atá i gceist. Tugtar cosaint duit freisin i gcoinne dífhostaithe éagóraigh má thógann tú nó má tá sé i gceist agat saoire uchtaíoch, saoire thuismitheoirísaoire force majeure a thógáil. Sna cúinsi sin, ní gá duit aon tréimhse seirbhíse ar leith a bheith agat le d'fhostóir chun éileamh ar dhífhostú éagórach a dhéanamh - féach ''Conas iarratas a dhéanamh'' thíos.

Conas iarratas a dhéanamh

Má tá íospairt déanta ort is féidir leat gearán a dhéanamh leis an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Caithfidh tú an fhoirm gearáin ar líne a úsáid atá ar fáil ar workplacerelations.ie. Ní mór an gearán a dhéanamh taobh istigh de 6 mhí den íospairt líomhnaithe. Is féidir an teorainn ama seo a mhéadú go dtí 12 mhí sa chás go bhfuil ''cúis réasúnach'' ann leis an moill.

Page edited: 15 February 2016