Smacht i scoileanna

Eolas

Leagann an tAcht Oideachais (Leas) 2000 amach an dlí in Éirinn maidir le smacht sna bunscoileanna agus iarbhunscoileanna Stáit. Faoin Acht, tá dualgas ar bhord bainistíochta na scoile cód iompraíochta a leagan amach ag sonrú na rialacha agus nósanna imeachta smachta.

Leagtar cóid amach le hionchur na múinteoirí, na dtuismitheoirí agus an oifigigh leasa oideachais. (Oibríonn na hoifigigh leasa oideachais leis an mBord Náisiúnta um Leas Oideachais (BNLO) agus cuidíonn siad le comhordú na bpolasaithe ar fad maidir le tinreamh agus leas oideachais níos leithne araon).

Cód iompraíochta

Caithfidh cód iompraíochta a leagan síos:

• Na cineálacha iompraíochta ón mac léinn a mbeadh bearta smachta riachtanach maidir leo
• Cineál na mbeart smachta le comhlíonadh
• Nósanna imeachta le leanúint sula gcuirtear mac léinn ar fionraí nó é/í a dhíbirt
• Cúiseanna le fionraí a chur i leataobh.

I Bealtaine 2008 chuir an BNLO na Treoirlínte i gComhair Scoileanna ar Chód Íompar a Fhorbairt (pdf) chuig scoileanna. Tá tuilleadh eolais faoi na Treoirlínte ar fáil ar an suíomh gréasáin BNLO.

Nuair atá leanbh ag tosú mar mhac léinn sa scoil, caithfidh an príomhoide cóip den chód a thabhairt do na tuismitheoirí agus d'fhéadfadh riachtanas a bheith ar na tuismitheoirí aontú gach iarracht a dhéanamh a chinntiú go gcloíonn an leanbh leis an gcód.

Molann treoirlínte na Roinne Oideachais agus Scileanna gur chóir go mbeadh cosc ar bhulaíocht mar pháirt lárnach de chód scríofa iompraíochta agus smachta i ngach scoil.

Tá mórán neamhspleáchais ag scoileanna i réimse na smachta. Caithfidh siad, áfach, nósanna imeachta atá cóir a úsáid. Cuimsíonn sé seo éisteacht le cás an mhic léinn.

Tá cód iompraíochta ag an gcuid is mó de scoileanna anois a leagann amach conas mar a chuirtear pionós ar mhic léinn nuair a sháraítear an cód. Glactar leis go n-aontaíonn na tuismitheoirí leis na pionóis leagtha amach sa chód má tá an méid seo ráite leo nuair a thosaíonn an leanbh ar scoil. Dá thoradh seo, más coinneáil istigh atá mar phionós, ní féidir leis na tuismitheoirí ná an mac léinn éileamh go ndearnadh iad a phríosúnú go héagórach.

Fionraíocht

Dá mbeadh an mí-iompar go trom, feadfadh an scoil cinneadh ar fhionraíocht an dhalta. Déanfar an cinneadh nuair a tabharfar faoi gach eile beart smachta. Tabhairfaidh an scoil fógra do na thuismitheoirí. Is féidir le tuismitheoir achomharc a dhéanamh leis an mbord bainistíochta agus mar rogha dheiridh leis an Roinn Oideachais agus agus Scileanna.

Díbirt

Sula ndéantar mac léinn a dhíbirt, caithfear an méid sin a insint don oifigeach leasa oideachais. D'fhéadfadh an t-oifigeach leasa oideachais ansin iarracht a dhéanamh teacht ar réiteach. Ní féidir an mac léinn a dhíbirt go dtí 20 lá tar éis fógra a thabhairt don oifigeach leasa oideachais faoin gcás.

Achomhairc

Faoin Acht Oideachais 1998, is féidir leis an Aire Oideachais agus Scileanna, tar éis comhairliú leis na comhpháirtithe oideachais, nósanna imeachta a leagan amach inar féidir le tuismitheoir achomharc a dhéanamh leis an mBord Bainistíochta. Ní féidir na nósanna imeachta seo a úsáid ach amháin maidir le tuismitheoirí nó mic léinn a bhfuil gearáin acu (lasmuigh de dhíbirtí).

Achomhairc chuig an Roinn Oideachais agus Scileanna

Faoi Alt 29 den Acht Oideachais 1998 má dhíbríonn bord bainistíochta mac léinn nó má chuirtear mac léinn ar fionraí nó má dhiúltaítear mac léinn a chlárú, is féidir leis an tuismitheoir ansin achomharc a dhéanamh ar an gcinneadh chuig Ard-Rúnaí na Roinne Oideachais agus Scileanna. Cloisfidh coiste achomhairc an t-achomharc.

Caithfidh na nósanna imeachta d'éisteacht na n-achomharc a chinntiú:

• Go gcuidítear leis na páirtithe teacht ar chomhaontú, más féidir
• Go stiúraítear an t-achomharc ar an mbealach is neamhfhoirmeálta is féidir.
• Déileáiltear le hachomhairc laistigh de 30 lá, ach is féidir leis an Ard-Rúnaí 14 lá breise a chur leis an tréimhse seo.

Má sheasann an coiste achomharc le gearán nó má chreideann siad gur tháinig ceist aníos is gá a réiteach, caithfidh sé moltaí a dhéanamh chuig an Ard-Rúnaí faoin ngníomh atá ag teastáil. Caithfidh an tArd-Rúnaí cúiseanna a thabhairt le cinneadh an choiste achomharc agus, má tá moladh déanta aige, d'fhéadfaí treoracha a thabhairt don Bhord ar an mbealach is fearr leis an gceist a réiteach.

Faoin Acht Oideachais (Leas) 2000, tá ceart ag an mBord Náisiúnta um Leas Oideachais (BNLO) achomharc a dhéanamh i gcásanna nuair a dhíbríonn an bord bainistíochta mac léinn nó go ndiúltaíonn siad mac léinn a chlárú. Tá an BNLO ábalta aighneachtaí a dhéanamh chomh maith ar an gcoiste achomharc i gcásanna ina ndéanann tuismitheoir achomharc.

Leasóidh an tAcht Oideachais (Forálacha Ilghnéitheacha) 2007 (pdf), nach bhfuil curtha éifeacht fós, in Alt 29 den Acht Oideachais. Cuirfidh na forálacha dualgas ar an gcoiste achomharc nuair atá cinneadh maidir le cás á dhéanamh, leasanna oideachais na mac léinn eile sa scoil a mheabhrú chomh maith leis an mac léinn atá mar ábhar an achomhairc. Faoin Acht freisin beidh an Chomhairle Náisiúnta um Oideachas Speisialta i dteideal aighneacht chuig cóiste achomhairc a dhéanamh.

Pionós corportha

Faoi Alt 24 den Acht um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine 1997, d'fhéadfadh gur coir a bheadh i gceist le pionós corportha ar mhic léinn. Ceadaíonn Altanna 18 agus 20 den Acht, áfach, úsáid inchosanta fórsa i gcúinsí áirithe, mar shampla, féinchosaint nó daoine eile a chosaint.

Bunscoileanna

Tá smacht scoile sna bunscoileanna rialaithe chomh maith ag Treoirlínte i dtreo Polasaí Dearfach d'Iompraíocht agus Smacht Scoile na Roinne a chuimsíonn Cód Inmholta Iompraíochta agus Smachta do Scoileanna Náisiúnta agus Riail 130 (mar a leasaíodh in Imlitir 7/88) de Rialacha na Scoileanna Náisiúnta

Scoileanna dara leibhéal

Tá smacht sna scoileanna dara leibhéal rialaithe chomh maith ag Treoirlínte i dtreo Polasaí Dearfach d'Iompraíocht agus Smacht Scoile na Roinne. Cuimsíonn siad cód inmholta smachta agus scaipeadh iad ar bhainistíocht na scoileanna iarbhunscolaíochta i 1991.

In 2005 cheap an tAire Tascfhórsa chun iompraíocht na mac léinn i scoileanna dara leibhéal a athbhreithniú. Go háirithe, iarradh ar an Tascfhórsa scrúdú a dhéanamh ar na bealaí a ghoilleann iompar toirmeascach na mac léinn ar chúrsaí múinteoireachta agus foghlama, chomh maith le héifeachtacht na straitéisí atá ann i láthair na huaire chun déileáil leis an méid seo. Iarradh ar an Tascfhórsa chomh maith comhairliú ar an gcleachtas is fearr atá i réim chun iompraíocht dhearfach na mac léinn a spreagadh agus straitéisí a mholadh chun déileáil le hiompraíocht thoirmeascach. Thuairiscigh an Tascfhórsa, cé go raibh mórlach na scoileanna ábalta mí-iompar na mac léinn a smachtú, go raibh scoileanna áirithe ina raibh cúrsaí múinteoireachta agus foghlama buailte go dona ag iompraíocht thoirmeascach na mac léinn. Is féidir leat School Matters: the Report of the Taskforce on Student Behaviour a íoslódáil anseo.

Seirbhís Náisiúnta Tacaíochta Iompraíochta

Tá Seirbhís Náisiúnta Tacaíochta Iompraíochta bhunaithe chun cuidiú le scoileanna déileáil le hiompraíocht thoirmeascach. Tá an tSeirbhís seo ar fáil do scoileanna dara leibhéal indibhidiúla a bhfuil fadhbanna smachta móra acu. Oibríonn an tSeirbhís seo i gceithre fhoireann tacaíochta iompraíochta ar bhonn réigiúnach. Oibríonn foireann de dhaoine gairmiúla go dian, síceolaithe ina measc, thar thréimhse ama chun cuidiú le fadhbanna na scoile a aithint agus iompraíocht na mac léinn a fheabhsú. I gcásanna áirithe, d'fhéadfadh an fhoireann moladh a dhéanamh seomra ranga tacaíochta iompraíochta a bhunú sa scoil.

Bearta eile bunaithe ar mholtaí na tuarascála ón Tascfhórsa a bhféadfaí a chur i bhfeidhm ná Clár Scoile an Teastais Shóisearaigh a chur ar fáil i scoileanna breise agus breathnú ar an soláthar lasmuigh den scoil a leathnú.