Mí-úsáid leanaí a thuairisciú ag leibhéal na bunscoile agus na hiar-bhunscoile

Eolas

D’fhoilsigh an Roinn Sláinte an tuarascáil dar teideal Tús Áite do Leanaí: Treoirlínte Náisiúnta um Chosaint agus Leas Leanaí sa bhliain 1999. Deirtear sa tuarascáil sin go bhfuil dualgas i gcoitinne ar mhúinteoirí in Éirinn a chinntiú go gcosnaítear leanaí agus daoine óga ar dhochar. Dearbhaítear sa tuarascáil freisin go gcaithfidh múinteoirí cabhrú le daoine óga chun forbairt a dhéanamh ar a bhféinmheas, a muinín, a neamhspleáchas smaointe agus na scileanna is gá chun déileáil le bagairtí a d’fhéadfadh a bheith ann dá sábháilteacht phearsanta laistigh agus lasmuigh den scoil araon.

Ó foilsíodh an tuarascáil sin d’fhoilsigh an Roinn Oideachais trí shraith treoirlínte do mhúinteoirí agus d’oibrithe don aos óg. Tá léiriú sna treoirlínte sin ar imthosca áirithe bunscoileanna, iar-bhunscoileanna agus eagraíochtaí pobail nó saorálacha agus tá siad bunaithe ar mholtaí de chuid na tuarascála Tús Áite do Leanaí. Is iad seo a leanas na treoirlínte sin:

• Treoirlínte agus Nósanna Imeachta do Bhunscoileanna chun Leanaí a Chosaint
• Treoirlínte agus Nósanna Imeachta d’Iar-Bhunscoileanna chun Leanaí a Chosaint (pdf)
• Cód Dea-Chleachtais: Cosaint Leanaí san Earnáil Oibre don Aos Óg (pdf)

Tá achoimre againn anseo ar na prionsabail a bhaineann le cosaint leanaí agus le freagrachtaí bhainistíocht agus fhoireann na scoile.

Freagrachtaí bhainistíocht na scoile

Ba chóir do bhainisteoirí i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna na nithe seo a leanas a dhéanamh:

• Clár éifeachtach um chosaint leanaí a phleanáil, a fhorbairt agus a chur i ngníomh;
• Faireachán a dhéanamh ar a éifeachtaí atá an clár
• Nósanna imeachta tuairiscithe arna gcomhaontú a chur i ngníomh
• Cláir chuí forbartha agus oiliúna foirne a phleanáil agus a chur i ngníomh

Tá an Bord Bainistíochta freagrach as na nithe seo a leanas:

• Nósanna imeachta soiléire a bheith i bhfeidhm nach foláir do mhúinteoirí agus d’fhoireann eile na scoile cloí leo i gcás ina mbeidh drochamhras orthu nó ina gcuirtear in iúl dóibh gur féidir go bhfuil mí-úsáid leanaí ann, lena n-áirítear i gcás ina nochtann leanbh mí-úsáid
• Duine sinsearach den fhoireann a ainmniú a bheidh freagrach go sonrach as cosaint leanaí.
• Faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn leanaí a meastar a bheith i mbaol
• Oiliúint in-seirbhíse do mhúinteoirí agus do bhaill de na boird bhainistíochta a chur chun cinn chun a chinntiú go bhfuil eolas maith reatha acu ar shaincheisteanna agus nósanna imeachta a bhaineann le cosaint leanaí;
• Nósanna imeachta soiléire i scríbhinn a bheith ar fáil maidir le bearta atá le déanamh i gcás go ndéantar líomhaintí i gcoinne fostaithe de chuid na scoile.

Freagrachtaí pearsanta fhoireann na scoile

• Má deir leanbh le múinteoir nó le duine eile d’fhoireann na scoile go bhfuil dochar á dhéanamh dó/di ag tuismitheoir/cúramóir nó aon duine eile, ba chóir don duine a fhaigheann an fhaisnéis éisteacht go cúramach agus ar mhodh tacúil. Tá an méid sin infheidhme i gcás ina dtugann an leanbh le tuiscint go bhfuil sé/sí i mbaol go ndéanfaidh tuismitheoir/cúramóir nó aon duine eile dochar dó/di. Tá sé infheidhme freisin i gcás ina nochtann tuismitheoir/cúramóir nó aon duine eile go ndearna sé/sí dochar do leanbh nó go bhfuil sé/sí i mbaol dochar a dhéanamh do leanbh.
• Ní cóir an leanbh nó an duine óg a chur faoi agallamh foirmiúil;
• Ní cóir don mhúinteoir nó don duine den fhoireann ach amháin na fíorais is gá a fháil.
• Ní cóir don mhúinteoir nó don duine den fhoireann ariamh rúndacht a gheallúint do dhuine a dhéanann nochtadh agus ba chóir dó/di a mhíniú cén fáth go gcaithfidh siad an nochtadh a thuairisciú ar mhodh tacúil.
• Ba chóir an phlé a thaifeadadh go cruinn agus ba chóir an taifead a choinneáil
• Ba chóir don mhúinteoir nó don duine eile den fhoireann an t-ábhar a chur in iúl don Phríomhoide nó don duine ainmnithe atá freagrach as an ábhar a thuairisciú don oifig áitiúil atá ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte nó don Gharda Síochána. (Is é atá sa Gharda Síochána fórsa póilíní na hÉireann).

Faoi Alt 4 den Acht um Chosaintí do Dhaoine a Thuairisceoidh Drochúsáid Leanaí 1998, ní dhéanfar aon duine a phionósú mar gheall ar mhí-úsáid leanaí a thuairisciú de mheon macánta d’Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) nó do na Gardaí. Féadfaidh tú gearán a dhéanamh tríd an bhfoirm ghearáin a úsáid má cheapann tú gur sáraíodh do chearta faoin Acht um Chosaintí do Dhaoine a Thuairisceoidh Drochúsáid Leanaí, 1998 (pdf).