Anseo atá tú: Baile > Bás agus Méala > Eastáit duine éagtha > Deileáil le hEastát an Mhairbh

Deileáil le hEastát an Mhairbh

Eolas

Tá cur síos an seo ar an gcóras a bhaineann le heastát an mhairbh a riaradh.

Tá cur síos sa mhír Céard a tharlaíonn do mhaoin an mhairbh ar na cearta atá ag daoine i dtaobh eastát an mhairbh, cearta an chéile/páirtnéirí sibhialta agus baill eile an teaghlaigh agus céard a tharlaíonn sa chás nach bhfuil uacht déanta ag an duine atá básaithe.

Má tá uacht ann agus seiceadóir ceapaithe, ansin is faoin seiceadóir atá sé deileáil leis an eastát, déanamh cinnte go bhfuil a fhios ag an gcéile/páirtnéirí sibhialta go bhfuil sciar dleathúil ag dul aige/aici mar cheart agus dáileann an seiceadóir maoin an eastáit de réir na huachta agus an dlí.

Muna bhfuil uacht ann, nó má tá uacht ann ach níl aon seiceadóir ann, ceaptar riarthóir - is iondúil gurb é an gaol is giorra nó dlíodóir a cheaptar ina riarthóir.

Rialacha

Má tá uacht ann ní mór ansin don seiceadóir iarratas a dhéanamh ar Dheonú Probháide. Muna bhfuil aon uacht ann, nó, muna bhfuil seiceadóir ceapaithe nó muna féidir leis an duine atá ainmnithe ina s(h)eiceadóir feidhmiú, is féidir riarthóir a cheapadh agus déanann sé/sí iarratas ar Litir Riaracháin.

Mórán na dualgais chéanna atá ar sheiceadóir agus ar riarthóir. Má tá eastát casta i gceist d'fhéadfadh sé gur fiú dlíodóir a cheapadh leis na dualgais a chur i gcrích. Íocfar é/í as an eastát agus is iondúil go ngearrtar tuairim is 3% de luach an eastáit ar an tseirbhís seo (nó níos lú ar eastáit an-mhóra) Má tá rudaí simplí go leor is féidir leis an seiceadóir/riarthóir iarratas a dhéanamh é/í féin.

Probháid a lorg

Iarratas chuig an Oifig Phrobháide deimhniú go bhfuil uacht bhailí ann agus go bhfuil gach gnó dleathúil, airgeadais agus cánach in ord atá i gceist le probháid. Is féidir ansin leis an seiceadóir nó riarthóir dul ar aghaidh agus an t-eastát a roinnt mar is cóir.

Déanann an Oifig Phrobháide an uacht a "Dheimniú" agus mar sin a ghlacann an oifig gur uacht bhailí atá inti agus gur féidir dul ar aghaidh leis na tiomnachtaí a chur i gcrích. Dfhéadfadh sé go ndéanfaidh an oifig roinnt fiosrucháin, e.g., d'fhéadfadh sé go mbéifí ag iarraidh castáil le finnéithe na huachta ach ní tharlaíonn seo i gcónaí.

Riarthóir a cheapadh

Muna bhfuil uacht agat ní mór riarthóir a cheapadh. Ceaptar riarthóir freisin nuair nach bhfuil aon seiceadóir ainmnithe san uacht, má tá an seiceadóir básaithe roimh an tiomnóir, muna féidir nó muna mian leis an seiceadóir feidhmiú.

Is féidir leis an ngaol is giorra iarratas ar dheonú riaracháin a dhéanamh. Tugtar tús áite mar seo a leanas:

  • do chéile nó do pháirtí sibhialta,
  • do pháiste,
  • do thuismitheoir,
  • do dheartháir nó do dheirfiúr,
  • do ghaolta níos faide amach.

Má tá amhras ann cé atá i dteideal a bheith ina riarthóir, déanfaidh an Cláraitheoir Probháide cinneadh ar an gceist. Go hiondúil iarrtar ar an riarthóir banna riaracháin a thabhairt don Oifig Phrobháide - le cinntiú go gcomhlíonfaidh sé/sí a d(h)ualgais mar is cóir.

Caveats

Is féidir le duine ar bith cur i gcoinne Deonú Probháide nó Deonú Litir Riaracháin. Má tá tú ag iarraidh dul ina choinne is féidir é sin a dhéanamh trí iarratas a chur chuig an gClár Probháide Dúiche cuí nó ag an Oifig Phrobháide.

Iarratas Pearsanta

Chun iarratas pearsanta a dhéanamh, ní mór duit dul ann tú féin. Tá sé faoin Oifig Phrobháide a dhiúltú chun cead a thabhairt d'iarratasóir pearsanta ligean do chomhairleoir freastal air/uirthi. Ina theannta sin, d’fhéadfaidís cead a dhiúltú d’iarratasóir chun leanúint go pearsanta le hiarratas má chuir aturnae tús leis. Sa chás go ndéantar iarratas i gcónascadh le cás a bhí os comhair na gcúirteanna cheana, ní mór an t-iarratas sin a dhéanamh ag aturnae mura bhfaightear ordú speisialta ón Oifig Phrobháide. Cabhróidh an Oifig Phrobháide le seiceadóir/riarthóir atá ag gníomhú go pearsanta.

Ní mór d’iarratasóir pearsanta ar phrobháid nó ar riarachán an eastáit dul i mbun na mbeart a leanas:

  1. An fhoirm le haghaidh iarratasóirí a fháil (Foirm PA2) ón Oifig Phrobháide nó ó cheann de na 14 Oifig Phrobháide áitiúla agus í a chomhlánú.
  2. Ina theannta sin, teastaíonn Mionnscríbhinn Ioncam Intíre (Foirm CA24) uait freisin.
  3. Comhlánaigh 2 chóip d’fhoirm na Mionnscríbhinne Ioncaim a mhéid agus is féidir leat trí shonraí faoi eastát an mhairbh a iontráil, ar nós bainc, oifig an phoist, cuntais chumainn foirgníochta, réadmhaoine, sócmhainní, stoc, scaireanna, fiachas. Féach bileog threorach CA25.
  4. Sínigh agus dearbhaigh an dá chóip den Mhionnscríbhinn Ioncaim i láthair aturnae cleachtach nó coimisinéir mionnaí. (Seolfaidh an Oifig Phrobháide cóip amháin den mhionnscríbhinn, mar aon le haon fhaisnéis ábhartha eile, chuig na Coimisinéirí Ioncaim tar éis go ndeonaítear Probháid.)
  5. An fhoirm iarratais phearsanta a sheoladh ar ais chuig an Oifig Phrobháide mar aon leis an méid a leanas:

    - an dá chóip den Mhionnscríbhinn Ioncaim

    - an teastas báis

    - fótachóip den uacht agus den chodaisíl/codaisíleacha (más ann dóibh)

    - aon doiciméad eile riachtanach, mar shampla, cóip oifigiúil d’fhoraithne colscartha

  6. Rachaidh an Oifig Phrobháide i dteagmháil leat más ann d’aon riachtanais nó saincheisteanna eile. Má tá an Oifig Phrobháide sásta gur féidir leo an t-iarratas a phróiseáil, cuirfear seo in iúl duit mar aon le tréimhse mheasta feithimh le haghaidh coinne.
  7. Tabharfar coinne duit le haghaidh coinne in am trátha. (D’fhéadfadh go mbeadh gá le breis agus agallamh amháin.)
  8. Freastail ar an agallamh tú féin agus tabhair leat na míreanna riachtanacha a leanas:

    - Cruthúnas aitheantais, ar nós do phas

    - an uacht agus an codaisíl/codaisíleacha bhunúil/bunúla (más ann dóibh), mar aon le 3 chóip díobh

    - billí/fáltais sochraide

    - ráitis a fhad le tráth an bháis ar thaiscí i mbainc, oifigí poist, comhair chreidmheasa, cumainn foirgníochta etc.

    - sonraí faoi shócmhainní eile (mar shampla, polasaithe árachais, aiscí, scéimeanna aoisliúntais, stoic, scaireanna, airgead tirim, duaisbhannaí etc.)

    - sonraí faoi aon dliteanais nó fiachais, ar nós morgáistí, iasachtaí gan íoc nó pánna atá le híoc le baill foirne. (B’fhéidir go mbeadh ort fógra a chur sna nuachtáin ina n-iarrtar ar chreidiúnaithe a n-éilimh a sheoladh ar aghaidh laistigh de thréimhse áirithe.)

    - sonraí faoi aon fhiacha atá le híoc le heastát an mhairbh (pánna, pá saoire, réitigh chásanna cúirte, etc.

    - sonraí faoin réadmhaoin (teastaíonn luacháil) mar aon leis na gníomhais teidil nó cóip fóilió Chlárlann na Talún.

    Má tá iarratas á dhéanamh ar riarthóir, seachas seiceadóir, ar dheontas, d’fhéadfadh go mbeadh gá le banna riaracháin a chur ar fáil. Níor mhór gurbh fhiú an t-urra (ráthóir) don bhanna riaracháin oll-luach an eastáit.

  9. Mionn an tSeiceadóra a mhionnú. Seo mionn a mhionnaíonn go gcreideann sé/sí gurb í an uacht atá faoi chaibidil uacht deiridh an mhairbh, gurb é/í an duine a ceapadh mar an seiceadóir agus go ndéanfaidh sé/sí an uacht a riar i gcomhréir leis an dlí. Déanann riarthóir mionn atá cosúil leis seo a mhionnú.
  10. An táille don phrobháid a íoc.

Má tá Cláraitheoir na hOifige Probháide sásta gur bailí don uacht agus nár iontráladh ann aon caveat (aighneachtaí), deonófar probháid ansin (nó Litir Riaracháin).

Más ann d’fhadhbanna (mar shampla, murar féidir an uacht bhunúil a aimsiú nó má táthar amhrasach faoi shínithe) d’fhéadfadh an Cláraitheoir iarraidh ar na finnéithe ráitis faoi mhionn a sholáthar. Murab ann d’aon fhadhbanna, eiseofar an Deonú Probháide nó Riaracháin ar mionn an tseiceadóra/riarthóra.

Déanfaidh an Oifig Phrobháide nó an Oifig Phrobháide Dúiche deonú d’fhoirm chaighdeánach mura mbaineann aon rud conspóideach leis an iarratas. Sa chás go n-eascraíonn saincheist chonspóideach, ní mór do bhreitheamh den Ard-Chúirt cinneadh a dhéanamh faoin ábhar, cé gur féidir leis an Ard-Chúirt a ordú go réiteoidh an Chúirt Chuarda an t-ábhar faoi chúinsí áirithe.

Dualgais an tSeiceadóra/Riarthóra

Go ginearálta, tá dualgas ort sócmhainní an mhairbh a dháileadh chomh luath agus is féidir tar éis a b(h)áis (taobh istigh de bhliain más féidir - is féidir leis na tairbhithe an dlí a chur ort muna ndáileann tú an t-eastát taobh istigh de bhliain). Má bhíonn ceisteanna dleathúla le socrú ní gá go mbeidh sé seo indéanta.

Tá dualgas ort sócmhainní an té atá básaithe a chosaint go dtí gur féidir iad a dháileadh agus na sócmhainní a chosaint ó díluacháil. Mar shampla, ní mór duit a chinntiú go bhfuil árachas cuí, ag brath ar a luach, ar aon sócmhainní go dteastaíonn a leithéid uathu.

Tá sé de chumhacht agat:

  • déileáil leis an eastát (mar shampla, é a dhíol le n-íoc as aon fhiacha nó leis an luach a roinnt idir na tairbhithe)
  • ionadaíocht a dhéanamh don té atá básaithe in aon ghníomhachtaí dleathúla agus gníomhachtaí dleathúla i gcoinne eastát an mhairbh a shocrú.

Ní mór duit:

  • sócmhainní uilig an mhairbh a thabhairt le chéile agus iad a chosaint (airgead, scaireanna, maoin & rl) agus luach a fháil orthu le chéile
  • aon chistí a sheasann amach a lorg (airgead atá ag seasamh amach don mharbh)
  • aon bhillí nó cáin atá le n-íoc ag an marbh a íoc
  • costais na sochraide a íoc
  • déanamh cinnte go dtuigeann an céile/páirtí sibhialta agus na páistí faoina sciar dleathúil
  • déanamh cinnte go bhfaigheann na tairbhithe cuí nó na gaolta gairide a bhfuil ag dul dóibh agus go dtiteann úinéireacht maoine chuig na daoine cuí mar is cóir

Faighteoirí Leasa Shóisialaigh

Má bhí íocaíocht leasa shóisialaigh dhá fháil ag an té a cailleadh ní mór an bás a chur in iúl don Aire Coimirce Sóisialaí roimh maoin an eastáit a roinnt. Déantar é seo le cead a thabhairt don Aire aon íocaíocht pinsin iomarcaigh a thógáil ar ais. Tá sé mhí ag an Roinn cinneadh a dhéanamh an bhfuil airgead le n-íoc ar ais. Má theipeann ort teagmháil a dhéanamh leis an Roinn d'fhéadfadh sé go mbeidh ort féin aon aisíoc a dhéanamh.

Talamh a Aistriú

Is ar bhonn aontaithe a aistrítear úinéireacht talún chuig an tairbhí atá ainmnithe san uacht nó de réir rialacha atá leagtha síos san Acht Comharbachta. Ní mór don aontú a bheith i scríbhinn. Más tú an tairbhí freisin níl sé riachtanach úinéireacht maoine a aistriú chugat féin le haontú (mar go teicniúil tá an mhaoin sin dílsithe agat cheana). Ach, moltar duit é seo a dhéanamh i gcás talún ar mhaithe leis an talamh sin a dhíol go héasca as sin amach.

Cáin ar Fháltais Chaipitiúla

Níl dualgas ar an seiceadóir/riarthóir an Cháin ar Fháltais Chaipitiúla (CFC) a asbhaint nó a íoc atá dlite ó na tairbhithe sula gcuirtear ar aghaidh an réadtiomnú. Nuair a bhíonn an phrobháid arna deonú, seolann an Oifig Phrobháide cóip den Mhionnscríbhinn Ioncaim chuig na Coimisinéirí Ioncaim. Eiseoidh na Coimisinéirí Ioncaim Foirm IT38 do gach tairbhí a dtuigeann siad is gá tuairisceán CFC a íoc a chur i gcomhad. Is faoin tairbhí atá an dualgas chun tuairisceán a íoc agus a chur i gcomhad. Féach Treoir na gCoimisinéirí Ioncaim maidir le tuairisceán IT38 a chomhlánú.

Má bhíonn fiacha ar an té a cailleadh

Má chailltear an duine agus é/í dóchmainneach nó muna bhfuil dóthain airgid ann leis na tiomnachtaí ar fad a íoc, déantar na híocaíochtaí seo ón eastát san ord seo:

  • coastais sochraide, tiomnacha agus riaracháin
  • creidiúnaithe a bhfuil urrúis acu i leith na maoine i bhfoirm morgáiste, táille nó lian (bealaí difriúla le hiasachtaí a chur faoi urrús iad seo)
  • rátaí agus cáin atá le n-íoc ar bhás an tiomnóra, pá agus tuarastal a bhaineann le hobair a déanadh ar son an té atá básaithe taobh istigh de cheithre mhí ó am an bháis. Suimeanna atá le n-íoc ag an eastát maidir le ranníocaíochtaí a thiteann ar an marbh sa dhá mhí dhéag roimh an mbás faoin reachtaíocht leasa shóisialaigh (a c(h)uid ranníocaíochtaí ÁSPC féin chomh maith le ranníocaíochtaí ÁSPC fostaithe)
  • na creidiúnaithe eile ar fad

Nuair a chailltear duine le fiacha is féidir leis na creidiúnaithe éileamh a dhéanamh ar an airgead i gcoinne an estáit amháin. Fiú muna bhfuil dóthain airgid san eastát leis na fiacha ar fad a íoc, ní thiteann na fiacha ar ghaolta an mhairbh go pearsanta agus ní gá doibh iad a íoc. (ach amháin sa chás go bhfuil na fiacha urraithe acu).

Conas iarratas a dhéanamh

Déan teagmháil leis an Oifig Phrobháide leis an bhfoirm iarratais phearsanta phrobháide a fháil. Úsáideann iarratasóirí pearsanta amháin an fhoirm seo. Ní úsáideann iad siúd a dhéanann iarratas trí aturnae an fhoirm seo.

Tá fáil ar an bhfoirm seo freisin ó do Chlárlann Phrobháide Dúiche. Beidh baill foirne sa Chlárlann in ann cúnamh a chur ar fáil.

Ba cheart an t-iarratas, mar aon leis an doiciméadúchán riachtanach, a sheoladh ar ais chuig an gClárlann atá sa cheantar inar chónaigh an marbh tráth dháta an bháis.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Ba chóir ceisteanna maidir le cánachas agus an t-éagach daoine eastát a sheoladh chuig:

Na Coimisinéirí Ioncaim

An Aonad Náisiúnta Faisnéise CAT do Cháiníocóirí
An Chéad Urlár
CRIO
Sráid na hArdeaglaise
Baile Átha Cliath 1
Éire

Teil:(01) 865 5000
Lóghlao:1890 201 104
Láithreán Gréasáin: http://www.revenue.ie
R-phost: catdr@revenue.ie

Rannóg na nIarratas Pearsanta Probháide

An Oifig Phrobháide
An Chéad Urlár
15-24 Sráid an Fhionnuisce Thuaidh
Margadh na Feirme
Baile Átha Cliath 7
Éire

Teil:+353 (0)1 888 6174 or +353 (0)1 888 6728
Láithreán Gréasáin: http://www.courts.ie/
R-phost: ProbatePersonalApplications@courts.ie

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 20 August 2012

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

  • Uacht a dhéanamh
    Déanann an cháipéis seo cur síos ar na céimeanna praiticiúla a bhaineann le huacht a dhéanamh.
  • An Oifig Probháide
    Cur síos ar fheidhmeanna na hOifige Probháide.
  • Rochtain ar airgead i ndiaidh an bháis
    Níl sé éasca airgead duine éagtha a rochtain ar an bpointe in Éirinn, ach amháin i gcás comh-chuntais. Cliceáil anseo chun breis faisnéise a fháil.

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.