Anseo atá tú: Baile > Bás agus Méala > Bás obann nó gan mhíniú > Cróinéirí

Print Page Send to a Friend

Cróinéirí

Eolas

Oifigeach neamhspléach é/í Cróinéir in Éirinn a bhfuil freagracht dlíthiúil air/uirthi maidir le básanna gan coinne agus básanna nach féidir a mhíniú a fhiosrú. Tá sé mar ról ag an gCróinéir fiosrúchán a dhéanamh maidir leis na cúinsí a bhaineann le básanna gan coinne, nach féidir a mhíniú, ar bhain foréigean leo agus a bhí mínádúrtha. D'fhéadfadh sé go mbeadh scrúdú iarbháis i gceist, le coiste cróinéara ina dhiaidh. Paiteolaí a dhéanann an scrúdú iarbháis a fheidhmíonn mar ghníomhaire don Chróinéir sa chás seo. Baineann fiosrúchán an Chróinéara i dtús báire le déanamh amach ar bhain an bás le cúiseanna nádúrtha.

Freagraíonn an Cróinéir go bunúsach na ceisteanna seo maidir le bás nach féidir a mhíniú "cén duine, cén uair, cén áit agus cén chaoi". Níl sé de chead ag an gCróinéir breathnú ar fhreagracht sibhialta ná choiriúil; go simplí déanann sé/sí na fíricí a chiaradh. Má bhain an bás le cúiseanna mínádúrtha, ní mór ansin de réir an dlí coiste cróinéara a thionól. Is é Acht na gCróinéirí, 1962 an phríomh reachtaíocht ina bhfuil ról agus dualgais Croinéirí na hÉireann leagtha síos. Foráiltear san Acht Cróinéirí (Leasú), 2005 smachtbhannaí méadaithe dóibh siúd a dhiúltaíonn chun comhoibriú le hiompar cuí coiste cróinéara. Ina theannta sin, déanann an reachtaíocht leasaithe deireadh a chur leis an srian ar an líon finnéithe leighis agus eile.

Ní bheidh aon bhaint ag Cróinéir le cásanna inár bhásaigh duine de bharr tinnis nó galair nádúrtha a raibh dochtúir ag cur cóireála ar fáil lena aghaidh taobh istigh de mhí roimh an mbás. Sa chás seo, beidh an dochtúir in ann teastas leighis a eisiúint maidir le cúis an bháis. Is féidir ansin an bás a chlárú agus teastas báis a fháil.

Sa chás go bhfaigheann daoine bás go tobann, go mínádúrtha nó de bharr foréigin, tá freagracht dlíthiúil ar an dochtúir, cláraitheoir na mbásanna, adhlacóir, ceann tí agus gach duine atá i bhfeighil institiúide nó áitribh ina raibh an té a bhásaigh ina c(h)ónaí ag am an bháis, bás den chineál sin a chur in iúl don Chróinéir. Is féidir an bás a chur in iúl do bhall den Gharda Síochána atá ar a laghad ina s(h)airsint, agus cuirfidh sé/sí an Cróinéir ar an eolas. Ach, de réir an dlí choiteann, is féidir le duine ar bith scéal a chur chuig an gCróinéir maidir le cúinsí a bhain le bás faoi leith.

Sa chás nach bhfuil teastas leighis ar fáil maidir le cúis an bháis, déanfaidh an Cróinéir na socruithe le scrúdú iarbháis a dhéanamh ar an gcorp. Má thaispeáineann an scrúdú iarbháis gur bhásaigh an duine de bharr cúiseanna nádúrtha, agus muna bhfuil aon ghá le coiste cróinéara, eiseófar Teastas Cróinéara chuig Cláraitheoir na mBreitheanna agus na mBásanna a dhéanfaidh an bás a chlárú ansin agus teastas báis a eisiúint.

Má bhain an bás le cúiseanna mínádúrtha ní mór don Chróinéir coiste cróinéara a thionól. Déanfar an bás a chlárú le Teastas Cróinéara nuair atá obair an choiste cróinéara curtha i gcrích (nó i gcásanna áirid nuair atá an obair sin curtha ar athló).

Roimh an gcoiste cróinéara (nó nuair atáthar ag fanacht le tuairisc ar an scrúdú iarbháis) cuirfidh Oifig an Chróinéara Teastas Sealadach Báis ar fáil a bhféadfadh a bheith inglactha ag bancanna, comhlachtaí árachais agus institiúidí eile.

Scrúduithe iarbháis

Córas atá sa scrúdú iarbháis (nó corpdhioscadh) le cúis an bháis a dhéanamh amach. Muna féidir cúis an bháis a dhéanamh amach roimh ré, déanfaidh an Cróinéir socrú le scrúdú iarbháis a dhéanamh. Má thaispeáineann an scrúdú iarbháis gur bhain an bás le cúiseanna nádúrtha agus muna bhfuil aon ghá le coiste cróinéara, eiseoidh an Cróinéir teastas ionas gur féidir an bás a chlárú. D'fhéadfadh sé suas le sé seachtainí nó níos mó a thógáil sula mbíonn tuairisc ar an scrúdú iarbháis ar fáil ón bpaiteolaí. Ní féidir an bás a chlárú go mbeidh an tuairisc iarbháis sin faighte.

Cuideoidh an Garda Síochana leis an gCróinéir leis na socruithe a dhéanamh go ndéanfaidh ball den teaghlach nó gaol an té atá básaithe a c(h)orp a aithint go hoifigiúil. Cuirfidh na Gardaí tuairisc chuig an gCróinéir maidir le cúinsí an bháis. Má bhuaileann Garda ina c(h)ulaithe Gharda le gaolta an té atá básaithe san ospidéal nó má thagann Garda chuig an teach le ráiteas a ghlacadh ní gá go bhfuil cúis an bháis in amhras. Beidh baill an Gharda Síochána don chuid is mó ag feidhmiú chomh maith mar oifigigh an Chróinéara.

Intofa mar Chróinéir

Ní mór do Chróinéir 30 bliain d'aois a bheith slánaithe aige/aici le dul isteach sa tseirbhís Chróinéara agus ní mór gur chleachtóir leighis chláraithe nó dlíodóir nó abhcóide cláraithe é/í le cúig bliana. Sa tseirbhís baineann na daoine atá i gceist le gairmeacha an leighis agus an dlí don chuid is mó. Bíonn gach Cróinéir ag obair ar bhonn páirtaimseartha. Íoctar buntháille le Cróinéirí bunaithe ar mhéid a gceantair agus íoctar costais leo freisin a bhaineann lena n-oifigí a rith. Ceapann an tÚdarás Áitiúil Cróinéirí le feidhmiú i gceantair faoi leith taobh istigh de cheantar an údaráis áitiúil, ar mholadh ón gCoiste um Cheapacháin Áitiúla. Tá dlínse an Chróinéara teoranta don cheantar ina bhfuil sé/sí ceapaithe agus ní mór dó/di maireachtáil sa cheantar seo, ach amháin sa chás go bhfaigheann sé/sí cead ón Aire Dlí agus Cirt agus Comhionannais a mhalairt a dhéanamh. Éiríonn Cróinéirí in Éirinn as a bpostanna ag 70 bliain d'aois.

Faoi láthair, is nach mór ionann limistéir chróinéara agus na limistéir údaráis áitiúil. Is ann do 47 limistéar Cróinéara in Éirinn. Rinne an tAcht Dlí Shibhialta (Forálacha Ilghnéitheacha), 2011 an reachtaíocht a leasú chun ligean do mhalgamú Limistéar Cróinéara Chathair Bhaile Átha Cliath agus Chontae Bhaile Átha Cliath. Tá Cróinéar ag gach Limistéar Cróinéara, agus Leas-Chróinéar a ghníomhaíonn ar son an Chróinéara nuair a bhíonn sé/sí as láthair nó breoite. Cé go bhfuil an córas Cróinéara faoi réir maoirseacht ghinearálta an Aire Dlí agus Cirt, tá feidhm neamhspleách ag na Cróinéirí. Ciallaíonn seo go ngníomhaíonn an Cróinéar ar son an Stáit.

Cróinéir a bhriseadh as oifig

Tá sé de chumhacht ag an Aire Dlí agus Cirt agus Comhionannais Cróinéir nó leas Chróinéir a bhriseadh as a p(h)ost má chiontaítear é/í as mí-iompar agus fáillí ina d(h)ualgais. Chomh maith leis sin, sa chás go ndéantar cinneadh nach bhfuil Cróinéir oiriúnach don oifig nó in ann a c(h)uid dualgas a chur i gcrích de bharr tinnis fhisiciúil nó intinne, brisfear as oifig é/í.

Athbhreithniú ar an dlí agus athruithe a bheidh ag teacht aníos

In 2000, rinne Grúpa Oibre, a bhunaigh an tAire Dlí agus Cirt athbhreithniú ar an tSeirbhís Chróinéara in Éirinn. Rinne an Grúpa athbhreithniú ar an uile ghné den tSeirbhís, agus na saincheisteanna a shainaithint a mbeidh orthu dul i ngleic leo, agus breis agus 100 moladh a dhéanamh d’fheabhsúcháin sa ghearrthéarma, sa mheántéarma agus san fhadtéarma, etc. Is feidir súil a chaitheamh ar Thuarascáil 2000 Athbhreithniú Ghrúpa Oibre na Seirbhíse Cróinéara anseo (pdf). In 2003, i ndiaidh moladh a fháil ón nGrúpa Oibre, foilsíodh Tuarascáil Choiste Rialacha an Chróinéara tar éis moladh a fháil ón nGrúpa Oibre.

Rith an Dáil an tAcht Cróinéara (Leasú), 2005 a leasaigh an tAcht Cróinéirí, 1962, i Nollaig 2005. In 2007, d’fhoilsigh an Roinn Dlí agus Cirt an Bille Cróinéara, 2007 a ionchorpraíonn go leor de na moltaí a rinneadh an Grúpa Oibre Athbhreithnithe in 2000.

Rialacha

Tá básanna faoi leith nach mór a chur in iúl don Chróinéir. I measc na mbásanna sin tá siad seo a leanas:

Básanna sa bhaile nó in áit chónaithe eile:

  • Nuair nár fhreastail dochtúir ar an té a bhásaigh le linn an tinnis is déanaí a bhí air/uirthi;
  • Nuair nach raibh an té a bhásaigh i láthair an dochtúra nó cóir leighis curtha air/uirthi ag an dochtúir taobh istigh de mhí ó dháta an bháis;
  • Nuair is bás tobann gan aon choinne a bhí ann;
  • Nuair a d'fhéadfadh timpiste, féinmhárú nó dúnmharú a bheith ina chúis bháis;
  • Nuair nach bhfuil a fhios cén chúis a bhí leis an mbás nó nuair atá éiginnteacht ann maidir leis an gcúis bháis.

Básanna in ospidéil:

  • Nuair a d'fhéadfadh timpiste, féinmhárú nó dúnmharú a bheith ina chúis bháis;
  • Nuair atá aon cheist ann maidir le faillí nó míthapa a bhaineann leis an gcóir leighis a cuireadh ar an té atá básaithe
  • Nuair a chailltear othar roimh fáithmheas a bheith déanta agus nach féidir leis an gcleachtóir ginearálta cúis an bháis a dheimhniú;
  • Nuair a cailleadh an t-othar le linn obráide nó faoi thionchar anaestéise;
  • Nuair a bhásaigh an t-othar de bharr aon chóir leighis a bhain le gléasanna a chur sa duine;
  • Nuair a bhain an bás le galar tionsclaíoch;
  • Nuair a bhain an bás le faillí nó easpa cúraim (féin-fhaillí san áireamh);
  • Nuair a bhásaigh an t-othar in ospidéal meabhairghalair.

Básanna curtha in iúl don Chróinéir ag An nGarda Síochána (Poilíní na hÉireann):

  • Nuair a d'fhéadfadh sé gur bhain an bás le timpiste, féinmharú nó dúnmharú;
  • Nuair a tharla an bás i gcúinsí amhrasacha;
  • Sa chás go raibh an bás tobann nó nach féidir é a mhíniú;
  • Nuair a fritheadh corp;
  • Nuair nach bhfuil aon dochtúir in ann cúis an bháis a dheimhniú.

Básanna curtha in iúl don Chróinéir ag Gobharnóir Phríosúin in Éirinn:

  • Ar an bpointe nuair a fhaigheann príosúnach bás.

I measc na rannóga eile básanna nach mór a chur in iúl don Chróinéir tá:

  • Bás linbh gan coinne;
  • Marbhghinte áirid;
  • Bás linbh atá faoi chúram;
  • Má tá corp le dul thar lear.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Is nach mór ionann na Limistéir Chróinéara in Éirinn (is ann do Chróinéar amháin in aghaidh an limistéir) agus na limistéir údárais áitiúil. (I roinnt cásanna, áfach, is ann do líon Cróinéirí sa Chontae céanna). Tá fáil ar fhaisnéis teagmhála don Chróinéar do do limistéar, mar aon le faisnéis ar an tSeirbhís Cróinéara ar an láithreán gréasáin www.coroner.ie.

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 1 June 2012

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.