Ábhair airgid i ndiaidh an bháis

Eolas

Nuair a fhaigheann do chéile nó garghaol bás, níl sé éasca déileáil leis na rudaí nó na cinntí atá le déanamh agat agus tú faoi mhórstrus. Ní mór duit dul i gceann ar shaincheisteanna áirithe áfach, m.sh. teidlíochtaí leasa shóisialaigh a d’fhéadfadh a bheith i gceist, cáin agus ábhair airgid eile.

Rochtain ar airgead

Nuair a fhaigheann do chéile nó do pháirtí bás, bíonn ort airgead an duine éagtha a rochtain ar an bpointe ó am go ham. Nuair a bhíonn polasaí árachais ag do chéile nó do pháirtí, is féidir leat airgead a fháil faoin bpolasaí seo, nó is féidir leat pinsean a fháil freisin ó am go ham. Cliceáil anseo chun faisnéis a fháil ar airgead a rochtain.

Nuair a fhaigheann faighteoir leasa shósialta bás nó nuair a bhíonn liúntas cleithiúnaí á fháil agat, nó Liúntas do Chúramóirí chur cúram a thabhairt dóibh, is fíor-thábhachtach é an bás a chur in iúl don Roinn Coimirce Sóisialaí. Ina theannta sin, tá íocaíochtaí ar fáil ón Roinn Coimirce Sóisialaí agus ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) chun cabhrú le clanna le linn na tréimhse deacra seo.

Caithfear rialacha cánacha sainiúla a chomhlíonadh le linn na bliana i ndiaidh báis an duine, mar shampla, tugtar aisíoc cánach duit ó am go ham. Ina theannta sin, tugtar creidiúintí do thuismitheoirí baintreacha le linn na blianta i ndiaidh báis a chéilithe. Cliceáil anseo chun breis faisnéise a rochtain ar cháin laistigh de 12 mí i ndiaidh an bháis agus le linn na blianta ina dhiaidh sin.

Billí agus iasachtaí

Ní mór duit deimhin a dhéanamh do ghnáthbhillí a chur i d’ainm féin (nuair a bhíonn siad in ainm do chéile nó do pháirtí). Níl ort ach glaoch teileafóin a dhéanamh chun do chuntas leictreachais, gáis agus teileafóin a chur i d’ainm féin. Nuair a bhíonn morgáiste nó iasacht eile agat le do chéile nó do pháirtí, bíonn ort an bás a chur in iúl don iasachtóir.

Nuair a bhíonn iasachtaí pearsanta i gceist, níl ort ach na fiachais atá faoi d’ainm féin a íocadh. Má bhíonn deacrachtaí agat na híocaíochtaí seo a íoc, ba chóir duit a chur in iúl don chomhlacht cad a tharla, agus cead a lorg uathu íocaíochtaí nua a leagadh amach bunaithe ar do choinníollacha nua.

Má iarrtar ort íocaíochtaí iasachta a chomhlíonadh ar son an duine éagtha, níl ort é seo a dhéanamh de réir an dlí mar íoctar na hiasachtaí seo ó eastát an duine éagtha – déan teagmháil le ceann de na gníomhaireachtaí thíos chun a fháil amach cad ba cheart duit a dhéanamh.

Eastát an duine éagtha

Nuair a fhaigheann duine bás, bíonn a (h)ionadaí pearsanta freagrach as a réadmhaoin a riaradh. Bíonn ar an duine seo, airgead agus réadmhaoin an duine éagtha a dháileadh amach de réir an dlí, an uachta – nuair a bhíonn uacht leagtha amach – nó de réir na dlíthe díthiomnachta mura mbíonn uacht ar fáil. Cliceáil anseo chun breis faisnéise a rochtain ar conas déileáil le heastát an duine éagtha. Tá cur síos ar fáil anseo ar chearta an chéilithe agus na leanaí maidir leis an eastát a fháil le hoidhreacht.

Nuair a bhíonn uacht ag do chéile éagtha, tá an ceart agat roinnt den eastát a fháil go huathoibríoch. Tugtar “an ceart dlíthiúil chun an eastát a rochtain” ar an gceart seo. Cliceáil anseo chun breis faisnéise a rochtain ar chearta pósta agus oidhreachta. Más duine scartha thú, déantar do chearta oidhreachta a dhiúltú nó a chur ar ceal go minic. Nuair a eisítear Foraithne Colscartha, déantar do chearta oidhreachta a chur ar ceal go huathoibríoch. Tá breis faisnéise ar fáil anseo ar chearta comharbais i ndiaidh scartha nó colscartha.

Ní féidir le leanúnacha neamhphósta in Éirinn, oidhreacht a chéilithe a rochtain go huathoibríoch nuair a fhaigheann páirtí amháin bás. Is féidir leat faisnéis a rochtain anseo ar chearta díthiomnachta lánúnacha neamhphósta agus lánúnacha aonghnéis.

Cuntais Dhíomhaoine

Féadfaidh an duine éagtha cuntas díomhain a bheith aige/aici sa bhanc nó sa chumann foirgníochta. De réir an Achta um Chuntais Dhíomhaine 2001, is é cuntas díomhaoin ná cuntas inar theip ar an gcustaiméir a c(h)untas a úsáid le 15 bliain anuas. Mura mbíonn an institiúid airgeadais in ann teagmháil a dhéanamh le húinéir an chuntais, seoltar an t-airgead sa chuntas go dtí an Ciste um Chuntais Dhíomhaine. Seoltar na fáltais ó pholasaithe árachais saoil, a fhéachtar orthu mar pholasaithe díomhaoine go dtí an ciste chomh maith. Úsáidtear na cistí seo chun dul i ngleic le bochtaineacht agus chun seirbhísí a sholáthar do dhaoine faoi mhíchumais. Tá faisnéis ar fáil anseo ar cad ba cheart duit a dhéanamh nuair a cheapann tú go bhfuil cuntas díomhaoin ag an duine éagtha.

Conas déileáil le fiachais an duine éagtha

Ar dtús báire, ba cheart eastát an duine éagtha a úsáid chun aon fhiachais a íoc. Mura mbíonn go leor airgid ar fáil ón eastát chun billí neamhíoctha nó fiachais a íoc, íoctar na billí nó na fiachais a bhaineann leis an sochraid, leis an eastát a riaradh nó leis an uacht ar dtús. Ansin, íoctar na fiachais le hurrús (mar shampla iasachtaí tithíochta) agus fiachais neamhurraithe ina dhiaidh sin (m.sh. iasachtaí pearsanta). Íoctar fiachais áirithe ó árachas cosanta iasachta nuair a fhaigheann duine bás (m.sh. iasachtaí comhair creidmheasa).

Cabhair le hábhair airgid

Má bhíonn deacrachtaí airgid agat nuair a fhaigheann duine bás, ba chóir duit déileáil leis na deacrachtaí seo chomh luath agus is féidir chun níos mó deacrachtaí a sheacaint sa todhchaí.

Is féidir leat comhairle a fháil ó do Sheirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid áitiúil (MABS) ar conas é seo a dhéanamh. Is saorsheirbhís, neamhspleách, rúnda í MABS le fostaithe oilte a sholáthraíonn comhairle airgid duit. Tá a sonraí teagmhála ar fáil i d’eolaí teileafóin áitiúil nó ar a láithreán gréasáin (www.mabs.ie).

Is eagraíocht neamhspleách, deonach í FLAC (Ionaid Saorchomhairle Dhleathach) atá freagrach as clinicí comhairle dhleathach a chur ar siúl ar fud na tíre. Coimeádann na clinicí seo do shonraí faoi rún, ní íoctar aon airgead dóibh agus is féidir le gach duine a seirbhísí a rochtain. Déan teagmháil le d’Ionad Eolais do Shaoránaigh is cóngaraí chun faisnéis a rochtain ar sheirbhísí FLAC i do limistéar áitiúil. Is féidir leat freisin glaoch a chur ar an FLAC le linn uaireanta oifige chun bunfhaisnéis dhleathach a fháil.

Tá roinnt bileoga ar fáil ó FLAC a sholáthraíonn faisnéis bhunúsach ar ghnéithe dleathacha a d’fhéadfadh cabhrú leat. Tá na bileoga seo ar fáil ó d’Ionad Eolais do Shaoránaigh áitiúil nó ó FLAC, nó is féidir leat iad a íoslódáil ó láithreán gréasáin FLAC.

Soláthraíonn na hIonaid Saorchomhairle Dhleathach (FLAC) saorchomhairle faoi rún do dhaoine tríd a gclinicí páirtaimseartha ar fun na tíre, mura mbíonn siad in ann airgead a íoc as seirbhísí cuntasaíochta gairmiúla. Tá sonraí ar fáil ó d’Ionad Eolais do Shaoránaigh ar na gclinicí seo. Eolas teagmhála le haghaidh aturnaithe ar fud na hÉireann atá liostáilte anseo.