Cearta paisinéirí iarnróid san Aontas Eorpach

Réamhrá

Is ann do dhlíthe idirnáisiúnta a bhaineann le hiompar paisinéirí agus le lastas iarnróid idir tíortha. Tá na dlíthe seo i bhfeidhm leis na blianta agus tugtar Rialacha Comhionanna an CIV agus an CIM orthu, agus rinne an Eagraíocht Idir-Rialtasach um Iompar Idirnáisiúnta d'Iarnród (OTIF) iad a fhorbairt. Baill den OTIF iad breis agus 45 tír ón Eoraip, ón Meánoirthear agus ón Afraic Thuaidh.

Cuimsítear na Rialacha Comhionanna sa Choinbhinsiún maidir le hIompar Idirnáisiúnta d’Iarnród (COTIF 1999) (pdf) agus áirítear leo rialacha a bhaineann le teorainneacha dliteanais sa chás go bhfaigheann paisinéir iarnróid bás nó go ngortaítear iad, agus le caillteanas bagáiste nó díobháil a dhéanamh do bhagáiste. Leagtar amach na teorainneacha dliteanais i gCearta Speisialta Tarraingthe (SDR) atá ina mheascán de luachanna airgeadra arna bhunú ag an gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta. Tá fáil ar luach reatha SDR in euro ar fáil ar láithreán gréasáin an IMF.

Rialáil an AE

I Nollaig 2009, tháinig Rialachán 1371/2007 ar chearta agus dualgais phaisinéirí iarnróid i bhfeidhm san Aontas Eorpach. Threisigh sé na dlíthe reatha idirnáisiúnta a luaitear thuas agus chuir sé taisteal intíre leo. Baineann sé le hoibreoirí iarnróid atá ceadúnaithe faoi Treoir 95/18/CE ar cheadúnú gnóthais iarnróid.

Chuir an Coimisiún Eorpach iarratas le haghaidh gutháin chliste (pdf) ar fáil a thugann faisnéis ar chearta paisinéirí, lena n-áirítear paisinéirí iarnróid.

Iarnród Éireann

Tá ag Iarnród Éireann Cairt Phaisinéara dá gcuid féin, ina leagtar amach na caighdeáin seirbhíse ar féidir leat coinne a bheith agat leo nuair a bhíonn úsáid á baint agat as a seirbhísí. Ina theannta sin, déileálann sí le saincheisteanna ar nós aisíocaíochtaí ticéad, íocaíochtaí cúitimh agus an nós imeachta gearán. Cé gur seans gur fearr do chearta faoi chairt Iarnród Éireann i limistéir áirithe ná mar atá siad faoi Rialacháin an AE, níl aon stádas dlíthiúil acu agus ní féidir leis an Údarás Náisiúnta Iompair iad a fhorfheidhmiú (féach 'Gearáin agus forfheidhmiú' thíos).

Soláthraíonn an tÚdarás Náisiúnta Iompair faisnéis i leith chearta na bpaisinéirí iarnróid in Éirinn.

Forálacha éigeantacha

Baineann na forálacha a leanas den Rialachán le gach seirbhís paisinéirí iarnróid, idir sheirbhísí agus idirnáisiúnta. Ní mór d’oibreoir iarnróid:

  • A chinntiú gur furasta do phaisinéirí iarnróid ticéid a cheannach
  • Slándáil phearsanta phaisinéirí a chinntiú i stáisiúin iarnróid agus ar thraenacha
  • Cúiteamh a chur ar fáil nuair a bhíonn an t-oibreoir faoi dhliteanas bás nó gortú paisinéara nó caillteanas bagáiste nó díobháil a dhéanamh do bhagáiste
  • Árachas leordhóthanach a bheith acu chun a ndliteanais faoin Rialachán a chumhdach
  • A chinntiú nach ndéantar idirdhealú i leith daoine faoi mhíchumas agus rochtain á fáil acu ar iompar iarnróid, lena n-áirítear i stáisiúin agus nuair a bhíonn ticéid á gceannach nó á gcur in áirithe
  • Nuair a iarrtar orthu, faisnéis a chur ar fáil ar inrochtaineacht seirbhísí iarnróid do dhaoine faoi mhíchumas

Mar gheall go mbaineann na cearta seo le seirbhísí iarnróid intíre agus idirnáisiúnta araon, féadfaidh an tÚdarás Náisiúnta Iompair iad a fhorfheidhmiú maidir le gach seirbhís paisinéirí de chuid Iarnród Éireann.

Díolúine i leith idirthréimhse le haghaidh seirbhísí intíre

Féadfaidh ballstát díolúine a dheonú do sheirbhísí paisinéirí iarnróid intíre ó fhorálacha eile an Rialacháin ar feadh a fhad le 5 bliana. Féadtar an díolúine a athnuachan faoi dhó ar feadh 5 bliana breise gach uair. Ní féidir seirbhísí idirnáisiúnta paisinéirí iarnróid a dhíolmhú ó aon chinn d'fhorálacha an Rialacháin, murach go dtosaíonn nó go gcríochnaíonn siad a n-aistear lasmuigh den AE. Chuir Iarnród Éireann an díolúine seo i bhfeidhm dá seirbhísí intíre. Tá liosta de na díolúintí a dheonaigh gach ballstát ar fáil anseo (pdf).

Rialacha

Cuimsíonn an fhaisnéis a leanas cearta paisinéirí faoi fhorálacha an Rialacháin, tá cuid díobh éigeantach agus ní féidir leo bheith faoi réir díolúine.

Faisnéis faoi thaisteal

Má bhíonn an fhoráil neamhéigeantach seo i gceist, tá faisnéis réamhaistir le cur ar fáil duit, ar nós an mhéid a leanas:

  • Na coinníollacha ginearálta a bhaineann leis an gconradh
  • Na hamchláir agus na coinníollacha don turas is tapúla agus do na táillí is ísle
  • Faisnéis ar aon ghníomhaíochtaí ar dócha go gcuirfidh siad isteach nó gcuirfidh siad moill ar sheirbhísí
  • Infhaighteacht ar sheirbhísí ar bord
  • Na nósanna imeachta chun bagáiste ar iarraidh a fháil ar ais agus chun gearáin a chur ar aghaidh

Mar aon le faisnéis a chur ar fáil duit roimh aistear, ní mór go gcuirfear faisnéis ar fáil duit, le linn an aistir, faoi ábhair ar nós seirbhísí ar bord, an chéad stáisiún eile, moilleanna, na príomhsheirbhísí nasctha, slándáil agus sábháilteacht.

Ticéid

Tá sé éigeantach go mbíonn ticéid ar fáil do phaisinéirí trí ar a laghad ceann amháin de na pointí díola a leanas:

  • Oifigí ticéad nó innill ticéad ag gach príomhstáisiún iarnróid
  • An guthán, an t-idirlíon nó aon teicneolaíocht faisnéise eile atá ar fáil go forleathan
  • Ar bord traenacha

Sa chás nach ann d’oifig ticéad nó d'inneall ticéad ag stáisiún, ba cheart faisnéis a chur ar fáil ag an stáisiún faoi cén áit agus faoi conas ar cheart ticéid a cheannach.

Dliteanas le haghaidh paisinéirí agus bagáiste

Ina theannta sin, i measc ceann de na forálacha éigeantacha tá dliteanas le haghaidh paisinéirí agus bagáiste. Faoin bhforáil seo, tá tú féin (nó do chleithiúnaithe) i dteideal cúiteamh a fháil sa chás go bhfaigheann tú bás nó go ndéantar díobháil do do chorp (díobháil fhisiciúil nó mheabhrach), cibé acu má tharla an timpiste nuair a bhí tú ar bord na traenach nó fad a bhí an traein á hiontráil nó á fágáil agat.

Sa chás gurb é an t-oibreoir iarnróid atá dlite as an tionóisc, bíonn siad faoi dhliteanas freisin as caillteanas iomlán nó páirteach nó as damáiste do mhaoin phearsanta agus do bhagáiste láimhe a iompraíonn tú, suas chuig méid arna leagan ag an Rialachán. Baineann seo le hainmhithe a thug tú leat freisin. Níl an t-oibreoir iarnróid faoi dhliteanas, áfach, le haghaidh réadmhaoine nach bhfuil an paisinéir freagrach as maoirsiú a dhéanamh uirthi, mura bhfuil an locht ar an oibreoir iarnróid don chaillteanas nó don díobháil.

Tá an ceart agat chun cúiteamh a fháil má cailleadh nó má rinneadh díobháil do do bhagáiste cláraithe, murar earráid a rinne tú féin ba chúis leis nó más cúinsí ba chúis leis seo nach raibh aon neart ag an oibreoir orthu. Féadfaidh tú a mheas go bhfuil earra de bhagáiste cláraithe ar iarraidh nuair nach ndearnadh é a sheachadadh laistigh de 14 lá tar éis an dáta a bhí sé dlite le bheith seachadta. Féadtar damáistí a mhéid le 1,300 SDR a éileamh in aghaidh gach earra de bhagáiste cláraithe.

Nuair is ann do mhoill ar sheachadadh earra de bhagáiste cláraithe, ní mór don oibreoir iarnróid cúiteamh a íoc do gach lá a bhíonn sé déanach, a mhéid le 14 lá. Is é an cúiteamh is airde atá iníoctha 14 SDR in aghaidh an lae.

Réamhíocaíocht

Má bhíonn an fhoráil neamhéigeantach seo i gceist, ní mór don oibreoir iarnróid réamhíocaíocht a dhéanamh chun íoc as na costais láithreacha a bhaineann le bás nó le gortú mar thoradh ar an timpiste agus ní mór an íocaíocht a dhéanamh laistigh de 15 lá. Sa chás go bhfaigheann tú bás, ní mór go mbeidh an réamhíocaíocht ar a laghad €21,000.

Ní aitheantas dliteanais a bhíonn i gceist le réamhíocaíocht agus féadfar í a sheach-chur i leith aon suimeanna a íoctar ina dhiaidh sin. Sa chás nach gcuireann oibreoir iarnróid i gcoinne dliteanais, áfach, ní mór dóibh gach iarracht réasúnta a dhéanamh chun cabhrú leat cúiteamh a éileamh ó thríú páirtí.

Moilleanna agus cealú

Ní éigeantach do na forálacha maidir le moilleanna agus cealú agus d’fhéadfadh nach mbainfidís ach le seirbhísí idirnáisiúnta iarnróid.

Sa chás go mbeidh moill breis agus 60 nóiméad, mar thoradh ar thraein ar a bhfuil moill nó a cuireadh ar ceal, tá sé de cheart agat ceann den mhéid a leans a roghnú:

  • Aisíocaíocht chostas iomlán an ticéid don chuid nó do na codanna de d’aistear nár éirigh leat a dhéanamh agus don chuid nó do na codanna a rinne tú, mura bhfuil aon tairbhe le baint agat ón aistear a thuilleadh, agus, más cuí, seirbhís fillte chuig an gcéad phointe imeachta ag an deis is luaithe
  • Leanúint ar aghaidh leis an aistear nó bealach eile a aimsiú chun leanúint ar aghaidh, faoi choinníollacha comhionanna iompair, chuig do cheann scríbe ag an deis is luaithe
  • Leanúint ar aghaidh leis an aistear nó bealach eile a aimsiú chun leanúint ar aghaidh, faoi choinníollacha comhionanna iompair, chuig do cheann scríbe ag dáta níos déanaí ar d’áisiúlacht

Sa chás go gcuirfear moill níos faide ná 60 nóiméad ort agus nár roghnaigh tú aisíocaíocht chostas do thicéid, amhail a luaitear thuas, féadfaidh tú cúiteamh a éileamh, mar seo a leanas:

  • 25 % de phraghas an ticéid do mhoill idir 60 agus 119 nóiméad
  • 50 % de phraghas an ticéid do mhoill 120 nóiméad nó níos faide

Ní mór an cúiteamh a íoc laistigh de mhí amháin. Féadtar é a íoc le dearbháin nó le seirbhísí eile, ach ní mór é a íoc le hairgead má iarrann tú air sin. Níl aon cheart i leith cúitimh agat má cuireadh ar an eolas thú faoin moill sular cheannaigh tú an ticéad.

Níl an t-oibreoir iarnróid faoi dhliteanas damáistí más cúinsí nach mbaineann le hoibriú an iarnróid nó le hiompar tríú páirtí is cúis leis an gcealú, le fágáil dhéanach traenach nó le teip ar fhreastal ar nasc, nach raibh an t-oibreoir in ann ceachtar díobh a sheachaint, nó má bhíonn an locht ar an bpaisinéir.

Fad a bhíonn tú ag feitheamh

Má chuirtear traein ar ceal, tá an ceart agat faisnéis leordhóthanach a fháil faoi céard atá ag tarlú fad a bhíonn tú ag feitheamh. Má chuirtear moill breis agus 60 nóiméad ort, tá an ceart agat i leith an mhéid a leanas:

  • Béilí agus sólaistí i gcoibhneas réasúnta leis an am feithimh a fháil
  • Cóiríocht óstáin nó eile, agus iompar idir an stáisiún iarnróid agus áit chóiríochta, sa chás go mbíonn gá le feitheamh oíche amháin nó níos mó
  • Rogha iompair eile má tá an traein blocáilte ar an iarnród

Daoine faoi mhíchumas

Tá sé éigeantach go mbíonn an ceart ag daoine faoi mhíchumas agus iad siúd ag a bhfuil soghluaiseacht laghdaithe chun ticéad a fháil agus chun ticéad a chur in áirithe le haghaidh aon aistear iarnróid ar an mbealach céanna le paisinéirí eile gan costas breise a íoc. Ní foláir d’oibreoirí iarnróid, díoltóirí ticéad nó oibreoirí turais chun faisnéis a sholáthar do na paisinéirí úd faoi inrochtaineacht na seirbhísí iarnróid nuair a fhiafraítear an méid sin díobh, maidir le stáisiúin, ardáin, traenacha rothstoic agus saoráidí eile.

Faoi na forálacha neamhéigeantacha, má dhiúltaítear duit ticéad nó cur in áirithe a dhéanamh, nó má iarrtar ort bheith i gcuideachta duine eile mar gheall ar rialacha rochtana, ní mór go dtabharfar duit, ar iarraidh sin, na cúiseanna atá le hamhlaidh a dhéanamh laistigh de 5 lá oibre.

Cúnamh do dhaoine faoi mhíchumas

Má bhíonn an fhoráil neamhéigeantach maidir le cúnamh a thabhairt do dhaoine faoi mhíchumas, ní mór go dtabharfar cúnamh duit ag stáisiúin iarnróid ina bhfuil baill foirne ag oibriú i dtaobh bordála, aistriú chuig seirbhís nasctha, agus an traein a fhágáil. Ar an gcuma chéanna, ní mór cúnamh a chur ar fáil ar bord nó nuair a bhíonn an traein á hiontráil nó á fágáil agat.

Ní mór go mbeidh an cúnamh seo saor in aisce. Ní mór duit an t-oibreoir iarnróid, an díoltóir ticéad nó an t-oibreoir turais óna gceannaíonn tú do thicéad a chur ar an eolas go dteastaíonn cúnamh uait ar a laghad 48 uair an chloig sula dteastaíonn sé. Ní mór duit an stáisiún a bhaint amach ag an am a iarrtar ort amhlaidh a dhéanamh, ach breis agus 60 nóiméad roimh an am imeachta nó seiceála isteach. Mura luaitear aon am teachta, ba cheart duit an stáisiún a bhaint amach 30 nóiméad roimh ré.

Trealamh soghluaiseachta

Sa chás go mbíonn an fhoráil neamhéigeachtach i gceist, má chailltear, má chailltear go páirteach nó má dhéantar díobháil do do threalamh soghluaiseachta nó trealamh ar leith eile a úsáideann tú, agus más iad an t-oibreoir iarnróid atá faoi dhliteanas, níl aon teorainn ar an gcúiteamh is féidir a éileamh.

Gearáin agus forfheidhmiú

Ceanglaítear ar oibreoirí iarnróid meicníocht láimhseála gearán a chur in eagar chun cabhrú le paisinéirí atá ag iarraidh a gcearta faoin Rialachán seo a chur i bhfeidhm. Ba cheart go mbeadh fáil gan stró ag paisinéirí ar an duine ar féidir gearán a dhéanamh leo agus faoin teanga is féidir a úsáid. Má dhéanann tú gearán, ba cheart duit aisfhreagairt a fháil laistigh de mhí amháin. Ní mór d’oibreoirí iarnróid an líon gearán a fhaigheann siad a fhoilsiú. Tá faisnéis ar chóras láimhseála gearán Iarnród Éireann ar fáil ar a láithreán gréasáin.

Ní mór do gach ballstát comhlacht a ainmniú atá freagrach as forfheidhmiú an Rialacháin seo. Is iad an tÚdarás Náisiúnta Iompair an comhlacht ainmnithe forfheidhmithe (pdf) in Éirinn. Mura mbíonn tú sásta le cinneadh oibreoir iarnróid Éireannach agus má sáraíodh do chearta faoin Rialachán nó mura bhfuair tú aisfhreagairt laistigh de mhí amháin tar éis an gearán a dhéanamh, is féidir leat gearán a dhéanamh leis an Údarás Náisiúnta Iompair. Tá fáil ar fhaisnéis faoi ghearán a dhéanamh ar a láithreán gréasáin.

Teagmháil

Údarás Náisúnta Iompair

Rannán na Seirbhísí Iompar Poiblí (Cearta Paisinéirí Iarnróid)
Dún Scéine
Lána Fhearchair
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 879 8300
Facs:(01) 879 8333
Láithreán Gréasáin: http://www.nationaltransport.ie/public-transport-services/passenger-rights/
R-phost: railpassengersrights@nationaltransport.ie

Page edited: 13 March 2017