Cearta paisinéirí bus agus cóiste san Aontas Eorpach

Réamhrá

Ó Mhárta 2013, tá sraith íosta cearta ag paisinéirí bus agus cóiste nuair a bhíonn siad ag taisteal san Aontas Eorpach. Bíonn feidhm ag Rialachán 181/2011 a bhaineann le cearta paisinéirí in iompar busanna agus cóistí le paisinéirí a thaistealaíonn le seirbhísí rialta a oibríonn ag eatraimh shonraithe feadh bealaí sonraithe, ina nglactar le breis paisinéirí agus ina scaoiltear le paisinéirí ag pointí réamhchinnte stadta. Ní mór go mbeidh bordáil nó díbhordáil ag tarlú laistigh den Aontas Eorpach.

Tá forálacha áirithe an Rialacháin éigeantach agus baineann siad le gach seirbhís. Ní bhíonn feidhm ag na cearta eile atá ar fáil faoin Rialachán ach amháin nuair a bhíonn 250km nó níos faide i gceist leis an bhfad sceidealaithe taistil.

Féadfaidh ballstát an AE díolúine a dheonú ó chur i bhfeidhm an Rialacháin iomláin ar feadh tréimhse 4 bliana i gcás seirbhís rialta nuair a oibríonn cuid shuntasach den tseirbhís (lena n-áirítear stad sceidealaithe amháin, ar a laghad) lasmuigh den Aontas Eorpach. Féadtar an díolúine seo a athnuachan uair amháin ar feadh 4 bliana.

Sholáthair an Coimisiún Eorpach feidhmchlár le haghaidh gutháin chliste a thugann faisnéis ar chearta paisinéirí, lena n-áirítear paisinéirí bus agus cóiste.

Forálacha éigeantacha

Baineann na forálacha a leanas den Rialachán le gach seirbhís rialta do phaisinéirí bus agus cóiste, gan aird ar fhad sceidealaithe na seirbhíse:

  • Nuair a bhíonn ticéad bus nó cóiste á cheannach, ní fhéadtar idirdhealú a dhéanamh ort, mar shampla, trí phraghas níos airde a ghearradh ort mar gheall ar do náisiúntacht nó ar an áit a bhfuil an ticéad á cheannach agat.
  • Ní fhéadtar cosc a chur ort ó thicéad a cheannach, áit a chur in áirithe nó bordáil a dhéanamh mar gheall ar do shoghluaisteacht laghdaithe, mura bhfuil géarghá leis seo, chun na ceanglais sláinte agus sábháilteachta a chomhlíonadh, nó sa chás nach féidir leis an mbonneagar iompar sábháilte a chinntiú.
  • Sa chás go bhfuil iompróir nó oibreoir críochfoirt faoi dhliteanas íoc as an gcaillteanas nó as an díobháil a rinneadh do do chathaoir rothaí nó do threalamh soghluaisteachta eile, is ionann an méid cúitimh a bheidh le híoc acu agus an costas a bheidh ar an trealamh a cailleadh nó a ndearnadh díobháil dó a chur in ionad nó a dheisiú. (Ciallaíonn críochfort críochfort ina bhfuil foireann ag oibriú agus ina bhfuil áiseanna ar nós cuntar um sheiceáil isteach, seomra feithimh nó oifig ticéad.)
  • Tá sé de cheart agat faisnéis leordhóthanach a fháil ó thús deireadh do thaistil. Áirítear leis an gceart seo an ceart go gcuirfear ar an eolas thú faoi chearta paisinéirí agus sonraí teagmhála comhlachtaí náisiúnta forfheidhmithe. Ba cheart go mbeadh an fhaisnéis ar fáil i bhformáidí inrochtana.
  • Ceanglaítear ar iompróirí busanna agus cóistí meicníocht um láimhseáil gearán a shocrú chun cabhrú le paisinéirí a bhfuil iarrachtaí á ndéanamh acu a gceart a chur i bhfeidhm faoin Rialachán seo.
  • Ní mór do gach ballstát comhlacht a shannadh a bheidh freagrach as forfheidhmiú an Rialacháin seo (féach ‘Gearáin agus forfheidhmiú’ thíos).

Seirbhísí cianfhaid

Cuimsíonn an fhaisnéis a leanas cearta breise paisinéirí faoi fhorálacha an Rialacháin, sa chás go bhfuil fad sceidealaithe na seirbhíse rialta 250km nó níos faide. Ar a shon sin, féadfaidh ballstát an AE díolúine a dheonú ó na cearta breise seo do sheirbhís rialta atá go hiomlán intíre, ar feadh tréimhse 4 bliana, ar féidir seo a athnuachan uair amháin ar feadh 4 bliana breise.

Ticéid

Ní mór d’iompróirí ticéid a eisiúint do phaisinéirí, mura dtugann cáipéisí eile teidlíocht chun taistil. Féadtar ticéad a eisiúint i bhformáid leictreonach.

Cúiteamh i gcas timpistí

Tá tú i dteideal cúiteamh a fháil i gcás báis nó díobháil phearsanta, agus sa chás go gcailltear bagáiste nó go ndéantar díobháil dó, mar thoradh ar thimpistí a eascraíonn ó sheirbhísí bus nó cóiste a úsáid. Déanann an dlí infheidhme náisiúnta coinníollacha agus méid an chúitimh a rialú. Níl an cúiteamh uathoibríoch agus ní mór é a éileamh sa chúirt.

Ní bheidh aon teorainn uasta dá bhforálann an dlí náisiúnta ar mhaithe le cúiteamh níos lú ná:

  • €220,000 in aghaidh an phaisinéara
  • €1,200 in aghaidh an earra bagáiste

Sa chás go ndéantar díobháil do chathaoireacha rothaí, nó do threalamh soghluaisteachta nó fearais chúnta eile, is ionann an méid cúitimh a bheidh le híoc agus an costas a bheidh ar an trealamh a cailleadh nó a ndearnadh díobháil dó a chur in ionad nó a dheisiú.

Ceanglaítear ar an iompróir cúnamh réasúnta a sholáthar duit maidir le do riachtanais láithreacha phraiticiúla tar éis na timpiste. I measc an chúnaimh sin, beidh, sa chás go dteastaíonn sé, cóiríocht, bia, éadaí, iompar agus garchabhair a éascú. Féadfaidh an t-iompróir teorainn €80 a chur ar chostas iomlán a cóiríochta agus an chóiríocht a sholáthar ar feadh 2 oíche ar a mhéid.

Ní hionann aon chúnamh a sholáthraíonn an t-iompróir agus dliteanas a admháil.

Moilleanna agus cealú

Má dhéantar ró-áirithint nó má mheasann an t-iompróir go gcuirfear seirbhís ó chríochfort ar ceal nó go gcuirfear moill ar an tseirbhís a mhairfidh níos mó ná 120 nóiméad tar éis an ama sceidealaithe imeachta, tá de cheart agat roghnú idir na roghanna a leanas:

  • Bealach eile a aimsiú chuig an ceann scríbe deiridh faoina mhacasamhail de choinníollacha chomh luath agus is féidir gan aon chostais bhreise a íoc
  • Praghas iomlán an ticéid a fháil ar ais laistigh de 14 lá agus, sa chás gur cuí, seirbhís fillte saor in aisce a fháil chuig an gcéad phointe imeachta, amhail a leagtar amach sa chonradh, ag an tráth is luaithe

Bíonn an ceart céanna agat chun an rogha seo a dhéanamh má chuirtear imeacht na seirbhíse ar ceal nó má chuirtear moill uirthi ó stad bus ar feadh breis agus 120 nóiméad.

Ba cheart an aisíocaíocht a íoc in airgead, mura nglacann tú le foirm eile aisíocaíochta.

Má theipeann ar an iompróir aisíocaíocht nó bealach eile a aimsiú a thairiscint duit, tá de cheart agat cúiteamh a fháil arb ionann é agus 50% de phraghas an ticéid, anuas ar an aisíocaíocht. Ní chuireann an ceart seo chun cúiteamh a fháil agus aisíocaíocht faoi dheireadh an ticéid cosc ort ó dhamáistí a lorg trí na cúirteanna maidir le caillteanas a d’eascair ó chealú nó ó mhoill a chur ar an tseirbhís.

Má chliseann ar an mbus nó ar an gcóiste le linn an aistir, ní mór don iompróir bus nó cóiste eile a sheoladh chuig an áit inar chlis an chéad bhus nó cóiste, chun:

  • Leanúint leis an tseirbhís agus na paisinéirí a iompar chuig a gceann scríbe, nó
  • Chun na paisinéirí a iompar chuig pointe oiriúnach feithimh nó chuig críochfort inar féidir leo leanúint lena n-aistear.

Faisnéis a sholáthar

Má chuirtear an t-imeacht ar ceal nó má chuirtear moill air nuair a bhíonn críochfort á fhágáil agat, ba cheart go gcuirfear ar an eolas thú a luaithe is féidir agus tráth nach déanaí ná 30 nóiméad tar éis an ama sceidealaithe imeachta. Anuas air sin, ba cheart go gcuirfear ar an eolas thú faoin am measta imeachta a luaithe a bhíonn an fhaisnéis seo ar fáil. Má chailleann tú seirbhís nasctha mar thoradh ar chealú nó ar mhoill, ba cheart go gcuirfear ar an eolas thú ar naisc eile.

Más féidir, ba cheart an fhaisnéis thuas a sholáthar trí mheáin leictreonacha laistigh den teorainn ama 30 nóiméad, fiú má bhíonn tú ag fágáil ó stad bus, a fhad agus a d’iarr tú go gcuirfear ar an eolas thú go leictreonach agus gur sholáthair tú na sonraí riachtanacha teagmhála.

Cúnamh fad a bhíonn feitheamh ort

Más breis agus 3 huaire an chloig am sceidealaithe d’aistir chianfhaid, agus má chuirtear an tseirbhís ar ceal nó má chuirtear moill uirthi agus í ag imeacht ó gcríochfoirt ar feadh breis agus 90 nóiméad, tá de cheart agat:

  • Sneaiceanna, béilí nó sólaistí a fháil de réir an ama feithimh nó na moille, a fhad agus a bhíonn fáil orthu nó gur féidir iad a sholáthar go réasúnta
  • Cóiríocht óstáin nó cóiríocht eile a fháil, mar aon le hiompar idir an críochfort agus áit na cóiríochta, sa chás go mbíonn gá le cóiríocht ar feadh oíche amháin nó níos mó. (Bíonn costas na cóiríochta faoi réir €80 san oíche ar a mhéid agus faoi réir 2 oíche ar a mhéid.)

Ní bhíonn feidhm ag an gceanglas chun cóiríocht a sholáthar nuair a chruthaíonn an t-iompróir gurb í fíor-dhrochaimsir nó mórthubaiste nádúrtha is cúis leis an gcealú nó leis an moill.

Teidlíocht

Níl tú i dteideal cúnamh nó bealach eile a aimsiú/aisíocaíocht a fháil má tá ticéad oscailte agat nach sonraíonn am an imeachta. Tá tú i dteideal an mhéid thuas, áfach, má tá pas taistil nó ticéad séasúir agat.

Ní chuireann an Rialachán cosc ort ó dhamáistí a lorg sna cúirteanna maidir le haon chaillteanas a d’eascair ó chealú nó ó mhoill a chur ar an tseirbhís.

Daoine faoi mhíchumas

Tá de cheart ag daoine faoi mhíchumas agus iad siúd ag a bhfuil soghluaisteacht laghdaithe ticéad agus áirithint a fháil d’aon seirbhís rialta gan aon chostas eile a íoc. Ní féidir ticéad nó áirithint a dhiúltú dóibh, seachas sa chás gur gá chun ceanglais sláinte agus sábháilteachta a chomhlíonadh nó sa chás nach féidir iad a iompar mar gheall ar dhearadh na feithicle nó ar an mbonneagar.

Má dhiúltaítear thú, ba cheart go gcuirfear ar an eolas thú láithreach cén fáth a bhfuil amhlaidh á dhéanamh agus, má dhéanann tú é a iarraidh, ní mór go luafar leat na cúiseanna i scríbhinn laistigh de 5 lá oibre. Anuas air sin, ní mór go gcuirfear ar an eolas thú faoi aon seirbhís inghlactha eile a oibríonn an t-iompróir.

Más féidir na cúiseanna lenar diúltaíodh áirithint nó bordáil duit a bhaint trí dhuine éigin a bheith i láthair ar féidir leo an cúnamh riachtanach a sholáthar, féadfaidh tú a iarraidh go rachaidh duine éigin, a roghnaíonn tú féin, in éineacht leat saor in aisce.

Má tá ticéad nó áirithint agat agus má chuir tú an t-iompróir ar an eolas faoi do riachtanais shonracha, amhail is gá, agus má dhiúltaítear duit bordáil, dá ainneoin sin, mar gheall go bhfuil tú faoi mhíchumas nó ar do shoghluaisteacht laghdaithe, féadfaidh tú rogha idir aisíocaíocht agus bealach eile a aimsiú a dhéanamh (braitheann bealach eile a aimsiú ar an bhfáil a bhíonn ar na seirbhísí oiriúnacha taistil).

Críochfoirt shannta

Ceanglaítear ar bhallstáit críochfoirt a shannadh ina bhfuil cúnamh ar fáil do dhaoine saor in aisce atá faoi mhíchumas agus iad siúd ag a bhfuil soghluaisteacht laghdaithe. Tá na críochfoirt a leanas sannta in Éirinn:

  • Bus Áras, Baile Átha Cliath 2
  • Stáisiún Busanna Chorcaí, Plás Parnell, Corcaigh
  • Stáisiún Shligigh, Sráid an Tiarna Éadbhard, Sligeach
  • Stáisiún Cóistí na Gaillimhe, Bóthar Fhaiche an Aonaigh, Gaillimh

Cúnamh do dhaoine atá faoi mhíchumas

Ceanglaítear ar iompróirí agus ar oibreoirí críochfoirt cúnamh a sholáthar saor in aisce do dhaoine atá faoi mhíchumas agus iad siúd ag a bhfuil soghluaisteacht laghdaithe saor in aisce. Ní mór duit an t-iompróir, oibreoir an chríochfoirt, an gníomhaire taistil nó oibreoir an turais óna gceannaíonn tú an ticéad a chur ar an eolas go dteastaíonn cúnamh uait ar a laghad 36 uair an chloig sula dteastaíonn sé.

Ní mór duit an críochfort a bhaint amach ag an am a iarrtar ort, ach nach mó ná 60 nóiméad roimh an am sceidealaithe imeachta. Mura luaitear aon am teachta, ba cheart duit teacht i láthair 30 nóiméad roimh ré.

Trealamh soghluaisteachta

Sa chás go bhfuil iompróir nó oibreoir críochfoirt faoi dhliteanas íoc as an gcaillteanas nó as an díobháil a rinneadh do do chathaoir rothaí nó do threalamh soghluaisteachta eile, ba cheart dó/di gach iarracht a dhéanamh an trealamh soghluaisteachta a cailleadh nó a ndearnadh díobháil dó a chur in ionad go sealadach, más gá.

Gearáin agus forfheidhmiú

Ní mór d’iompróirí meicníocht um láimhseáil gearán a shocrú chun cabhrú le paisinéirí a bhfuil iarrachtaí á ndéanamh acu a gceart a chur i bhfeidhm faoin Rialachán seo. Más mian leat gearán a dhéanamh, ba cheart duit amhlaidh a dhéanamh laistigh de 3 mhí tar éis na seirbhíse sceidealaithe. Ba cheart go dtabharfar freagairt duit laistigh de mhí amháin ón iompróir.

Tá fáil ar fhaisnéis ar ghearán a dhéanamh le Bus Éireann ar a láithreán gréasáin. Soláthraíonn Bus Átha Cliath faisnéis ar ghearán a dhéanamh ina gcairt chustaiméirí.

Ní mór do gach ballstát comhlacht a shannadh a bheidh freagrach as forfheidhmiú an Rialacháin seo. Is iad an tÚdarás Náisiúnta Iompair an comhlacht sannta forfheidhmithe (pdf) in Éirinn. Mura bhfuil tú sásta le cinneadh iompróra Éireannaigh agus má sáraíodh do chearta faoin Rialachán, nó mura bhfuair tú freagairt laistigh de mhí amháin tar éis gearán a dhéanamh, féadfaidh tú gearán a dhéanamh leis an Údarás Náisiúnta Iompair. Tá faisnéis ar fáil ar ghearán a dhéanamh ar a láithreán gréasáin.

Teagmháil

Údarás Náisúnta Iompair

Chóiste agus Bus Cearta Paisinéirí
Dún Scéine
Lána Fhearchair
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 879 8397
Láithreán Gréasáin: http://www.nationaltransport.ie/public-transport-services/coach-and-bus-passenger-rights/
R-phost: complaints@nationaltransport.ie

Page edited: 27 February 2014