Anseo atá tú: Baile > Gnóthaí Tomhaltóirí > Seirbhísí Airgeadais > Táirgí Airgeadais > Cosaint thomhaltóirí na seirbhísí airgeadais

Print Page Send to a Friend

Cosaint thomhaltóirí na seirbhísí airgeadais

Eolas

Má ta cuntas bainc agat nó iasacht le hinstitiúid airgeadais, is tomhaltóir de sheirbhísí airgeadais tú. Mar thomhaltóir de sheirbhísí airgeadais, tá cearta ar leith agat. Mar aon le réimse eile dlí tomhaltóra, braitheann do chuid ceart mar thomhaltóir de sheirbhísí airgeadais ar an gconradh idir tú agus an institiúid airgeadais. Is comhaontú idir beirt nó níos mó atá infhorghníomhaithe le dlí é conradh. Mar aon le gach conradh, is éard atá i do chonradh leis an institiúid airgeadais ná téarmaí sonraithe agus téarmaí intuigthe. Faoi Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Téarmaí Neamhfhéaráilte i gConarthaí Tomhaltóirí), 1995 agus leasúcháin iartheachtacha i 2000 ní féidir le haon téarma a fhaightear go bhfuil sé neamhfhéaráilte don tomhaltóir a bheith forghníomhaithe.

Ó Mheitheamh 2010, bunaíonn an Treoir Chreidmheas Tomhaltais (2008/48/EC) rialacha comónta ar chreidmheas tomhaltais a bhfuil sé mar aidhm acu comhchuibhiú a dhéanamh ar ghnéithe áirithe de dhlíthe, de rialacháin agus d’fhorálacha riaracháin ar chreidmheas tomhaltais san AE. Clúdaíonn an Treoir iasachtaí pearsanta de idir €200 agus €75,000 athiníoctha tar éis am níos faide ná mí. Ní bhaineann an Treoir le morgáistí ná le cártaí dochair iarchurtha. Is féidir tuilleadh eolais a fháil ar shuíomh gréasáin Europa an AE.

Tá reachtaíocht ann cheana a rialaíonn gnóthaíocht institiúidí airgeadais le tomhaltóirí ar nós An tAcht um Chreidmheas do Thomhaltóirí, 1995. Tá Cód d’Institiúidí Airgeadais ar Chosaint do Thomhaltóirí ann chomh maith a fhorordaíonn an chaoi a ndéileáileann insitiúidí airgeadais le tomhaltóirí. Is é Banc Ceannais na hÉireann an comhlacht a fhorghníomhaíonn an cód agus an reachtaíocht seo.

Chun do chearta a fhorghníomhú, caithfidh tú a bheith feasach ar céard iad na cearta sin. Soláthraíonn an Ghníomhaireacht Náisiúnta do Thomhaltóirí (GNT) eolas do thomhaltóirí ar a gcearta agus ar na costais, rioscaí agus leasanna de tháirgí airgeadais dhifriúla. Tugann an t-eolas seo cúnamh duit freisin rochtain a fháil ar na seirbhísí airgeadais is oiriúnaí duit. Coinníonn an GNT suíomh gréasán ar eolas airgeadais do thomhaltóiri.

Cosaint ar do choigiltis agus ar d’infheistíochtaí

Tá Banc Ceannais na hÉireann freagrach as rialúchán na ngnólachtaí a leanas:

  • Bainc
  • Cumainn Fhoirgníochta
  • Comhlachtaí árachais
  • Gnólachtaí bainistiú infheistíochta
  • Idirghabhálaithe árachais agus infheistíochta (bróicéirí agus gníomhaithe)
  • Idirghabhálaithe Morgáiste (bróicéir)
  • Stocbhróicéirí
  • Scéimeanna infheistíochta comhchoitinn
  • Comhair chreidmeasa
  • Iasachtóirí airgid
  • Bureaux de change
  • Gnólachtaí miondíol creidmheasa eile
  • Gnólachtaí frithdhílse teaghais

Roimh dhéileáil le haon cheann de na gnólachtaí seo, seiceáil go bhfuil siad údaraithe chun trádáil ag an mBanc Ceannais. Cosnaíonn an t-údarú seo tú ó thrádálaithe neamhscrupallacha. Chun seiceáil an bhfuil an chuideachta lena bhfuil tú ag déileáil údaraithe, téigh i dteagmháil le Roinn Chlár an Bhanc Cheannais (féach ‘An áit le cur isteach air’ thíos).

Scéimeanna cúitimh

Tá roinnt scéimeanna cúitimh ann.

Cúitíonn an Scéim Chosanta Taiscí, bunaithe faoi Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Scéim Ráthaithe Taisce) 1995, tomhaltóirí ar airgead a cailleadh ó chuntais reatha agus taisce, áit nach bhfuil banc, cumann forgníochta ná comhar creidmheasa in ann a n-airgead a thabhairt ar ais, mar gheall ar dheacrachtaí airgeadais. Tá an scéim seo maoinithe ag institiúidí creidmheasa údaraithe. Feidhmíonn scéim chúitimh thír AE eile i gcás bhanc nó institiúid eile údaraithe agus rialaithe i stát AE eile ach atá ag oibriú anseo ar bhonn craoibhe faoi rialacha AE, mura bhfuil sé deimhnithe ag an gcraobh do Rialaitheoir an Bhanc Cheannais go bhfuil sé ar intinn aici a bheith páirteach sa Scéim Chosanta Taiscí.

Tionscantar an próiseas íoctha ach amháin nuair atá sé bunaithe nach bhfuil an institiúid in ann íocaíochtaí a rinneadh a aisíoc mar gheall ar a staid airgeadais. Ó 20 Meán Fómhair 2008, is é an t-uaséileamh in aghaidh an duine ná 100% (a bhí 90%) de gach taisce a bhí á choinneáil ag an institiúid airgeadais suas go dtí uasmhéid €100,000 (a bhí €20,000).

Ta eolas níos sonraí ar an Scéim Chosanta Taiscí, chomh maith leis na scéimeanna bainteacha ó thíortha AE eile, ar fáil ar shuíomh gréasáin tomhaltóra an Ghníomhaireacht Náisiúnta do Thomhaltóirí (GNT).

Ar 30 Meán Fómhair 2008 thug an Rialtas isteach ráthaíocht neamhtheoranta Rialtais do gach taisce níos mó ná €100,000, i measc nithe eile, i mbainc Éireannacha ar leith. D’easanálaigh an scéim ar a dtugtar an Scéim Thacaíocht Airgeadais Institiúidí Creidmheasa (STAIC) ar 29 Meán Fómhair 2010.

I mí na Nollag 2009, thug an Rialtas isteach an Scéim Ráthaíocht Fhiachais Inghlactha (SRFI) do chuntais thaiscí téarma níos mó ná €100,00 sna bainc Éireannacha céanna. Clúdaíonn an scéim taiscí téarma go dtí go n-aibíonn siad (suas go dtí uasmhéid cúig bliana), ar choinníoll go raibh an banc clúdaithe ag an scéim nuair a cuireadh isteach an taisce.

Má rinneadh ball den scéim den bhanc i ndiaidh gur cuireadh isteach an taisce, clúidaítear an taisce faoin scéim STAIC go dtí 29 Meán Fómhair 2010.

Chlúdaigh an scéim RFI cuntais reatha agus taisce ar éileamh a bhfuil níos mó ná €100,000 iontu, is cuma cén uair a cuireadh isteach an taisce. Clúdaítear cuntais fhógra ar an gcaoi chéanna ar an gcoinníoll go dtugtar fógra aistarraingthe roimh dar críoch an scéim.

Is iad na bancanna abhí clúdaithe ag an dá scéim ná:

  • Banc Aontas Éireann
  • Banc na hÉireann
  • Bheatha na hÉireann
  • Cumann Oideachas Foirgníochta
  • Cumann Foirgníochta ICS

Chríochnaigh an scéim ELG ar an 28 Márta 2013. Má bhí tú taisce téarma sheasta a bhí clúdaithe ag an scéim roimh 28 Márta 2013, beidh cosaint an scéim i bhfeidhm go dtí deireadh an téarma, suas go dtí uasmhéid de chúig bliana. Ní chiallaíonn sé seo taiscí difear suas le €100,000 a leanfaidh de bheith clúdaithe ag an Scéim Cosanta Taiscí.

tuilleadh eolais ar scéimeanna ráthaíochta na Rialtais ar fáil ar shuíomh gréasáin tomhaltóra an GNT.

Tá cuid de na bainc a bhíonn ag oibriú in Éirinn rialaithe ina dtír dhúchais. Ma tá cuntas agat ina leithéid de bhanc, dhéanfá éileamh go hiondúil faoi na scéimeanna cúitimh atá sa tír ina bhfuil an institiúid rialaithe. Tá tuilleadh eolais faoi na scéimeanna seo ar fáil ar ar shuíomh gréasáin tomhaltóra an GNT.

Oibríonn an Cuideachta Cúitimh d’Infheisteoirí Teo. (CCIT) an Scéim Chúitimh d’Infheisteoirí. Cuireadh ar bun an CCIT faoin Acht um Chúiteamh d’Infheisteoirí 1998. Is í cuspóir na Scéime ná cúiteamh a dhéanamh ar chliaint de ghnólachtaí infheistithe údaraithe teipthe. Má théann ballghnólacht den Scéim as gnó agus nach féidir leo d’infheistíochtaí ná d’airgead a aisíoc, féadfaidh go mbeadh tú i dteideal éileamh a dhéanamh faoin scéim. Is é an t-uaséileamh in aghaidh an duine ná 90% de gach taisce atá á choinneáil ag an institiúid airgeadais suas go dtí uasmhéid €20,000.

Tá tuilleadh eolais faoin Scéim Chúitimh d’Infheisteoirí ar fáil ar shuíomh gréasáin an CCIT.

Mar thomhaltóir, ba cheart duit do chearta a chosaint agus déileáil a sheachaint le soláthróirí seirbhísí airgeadais neamhrialaithe.

Cé atá bainteach le rialúchán?

Banc Ceannais na hÉireann

Tá athruithe suntasacha tagtha ar rialúchán an earnáil seirbhísí airgeadais le blianta beaga anuas, leis na hathruithe is déanaí, forfheidhmithe faoin Acht Athchóiriú an Bhanc Cheannais 2010, ag fágáil Banc Ceannais na hÉireann freagrach as rialúchán. Tá freagracht shonrach ag Stiúrthóir Tomhaltais an Bhanc Cheannais as

Cláraitheoir Chomhair Chreidmheasa

Ceapann Banc Ceannais na hÉireann an Cláraitheoir Chomhair Chreidmheasa a rialaíonn comhair chreidmheasa. Tá ar an gCláraitheoir an Stiúrthóir Tomhaltais sa Bhanc Ceannais a chur ar an eolas agus cúnamh a thabhairt dó i ndáil le haon ghearán faoi chomhar creidmheasa.

Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais

Foráileann an tAcht um Bhanc Ceannais agus um Údarás Seirbhísí Airgeadais na hÉireann 2004 do cheapachán Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais reachtúil. Maoiníonn soláthróirí seirbhísí airgeadais an scéim seo. Is é ról an Ombudsman ná mar eadránaí neamhspleách a dhéileáileann le gearáin aonair in aghaidh ghnóthlachtaí seirbhísí airgeadais. Caithfear gearáin a dhéanamh ar dtús leis an institiúid airgeadais atá i gceist agus ansin leis an Ombudsman má tá tú míshásta fós. Cuireann an tOmbudsman réiteach eadránaithe ar fáil. Tá an chumhacht ag an Ombudsman ordú d’institiúidí airgeadais nithe ar leith a dhéanamh agus cúiteamh a íoc. Tá a gcinntí ceangailteach go ginearálta ar na hinstitiúidí airgeadais (ar choinníoll ceart achomhairc chuig an gCúirt Uachtarach). Léigh níos mó faoi oifig an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais anseo.

An Ghníomhaireacht Náisiúnta Tomhaltais

Tá freagrachtaí reachtúla ag an Ghníomhaireacht Náisiúnta Tomhaltais do rialúcháin gheallbhróicéirí agus idirghabhálaithe creidmheasa (mar shampla garáistí a ofráileann airgeadas ar cháirr nua agus úsáidte). Déanann an oifig maoirsiú chomh maith agus fiosraíonn sí gearáin i ndáil le fógraíocht creidmheasa ó idirghabhálaithe creidmheasa.

FIN-NET

Is líonra gearáin as-cúirte ar fud an AE é IN-NET do sheirbhísí airgeadais. Tá sé deartha go háirithe chun réiteach as-cúirte d’aighnis tomhaltais a éascú nuair atá an soláthróir seirbhíse bunaithe i mBallstát AE seachas an ceann ina gcónaíonn an tomhaltóir.

Calaois

Tá calaois airgeadais ardaithe le blianta beaga anuas agus coirpigh ag cuardach bealaí chun rochtain a fháil ar shonraí pearsanta airgeadais.

Áirítear i do shonraí pearsanta airgeadais:

  • Uimhir chuntais bhainc,
  • Uimhreacha aitheantais phearsanta (UAP),
  • Sonraí cárta creidmheasa
  • Sonraí cárta dochair
  • Sonraí cárta UMB
  • Sonraí baincéireachta idirlín agus teileafóin

Tá sé an-tábhachtach nach nochtann tú do shonraí pearsanta airgeadais ach do thrádálaithe creidiúnacha amháin.

Tá sé aitheanta go bhfaigheann coirpigh rochtainn ar do shonraí pearsanta airgeadais trí aithris a dhéanamh ar do bhanc. Fainic litreacha, ríomhphoist agus glaoanna teileafóin gan iarraidh a fhaigheann tú a iarrann ort do shonraí pearsanta airgeadais a dheimhniú. Má fhaigheann tú litir ag rá go bhfuil airgead buaite agat ó chomhlacht nár chuala tú trácht riamh air, d’fhéadfaí go bhfuil siad ag cuardach sonraí cuntais bhainc.

Ná scríobh d’uimhir aitheantais phearsanta síos riamh. Go háirithe, ná coinnigh an uimhir seo le do chártaí bainc – foghlaim de ghlanmheabhair í. Ná nocht d’UAP d’aon duine – is eolas pearsanta atá san UAP nach n-iarrfadh do bhanc ort riamh é a lua. D’fhéadfaí go n-iarrfadh do bhanc ort d’UAP a chur isteach i do theileafón nó teirminéal UAP ag do chraobh bhainc nó UMB. Má tá deacracht agat d’UAP a chur de ghlanmheabhair is féidir leat í a athrú chuig uimhir ar féidir leat smaoineamh uirthi. Seachain uimhir ar féidir le coirpeach í a thomhas – ar nós lá breithe. Tá sé éasca UAP a athrú ag Uathmheasín Bainc (UMB) nó ag an gcúntar bainc.

Déan tuairisc ar chártaí caillte nó goidte a luaithe agus a aithníonn tú go bhfuil siad ar iarraidh. Mura ndéanann d’fhéadfaí go mbeifeá faoi dhliteanas do cheannacháin déanta go calaoiseach ar do chárta.

Is é an bealach is fearr chun tú féin a chosaint ó chalaois ná do chártaí agus do shonraí pearsanta airgeadais a choinneáil slán.

I gcás cártaí creidmheasa, tá seirbhís nua – slis agus UAP – tugtha isteach chun cártaí creidmheasa a dhéanamh níos sláine. Má tá saoráid shlis agus UAP ar do chárta (beidh slis ríomhaire ar dhath an óir feiceálach ar do charta) clóscríobhann tú UAP isteach i meaisín an mhiondíoltóra in áit duillíní a shíniú. Ná húsáid d’UAP cárta creidmheasa ná aon UAP eile riamh ar an idirlíon ná ar an teileafón.

Is camscéim sheirbhísí airgeadais go minic í nuair a úsáideann díoltóirí taicticí díolacháin d’ardbhrú ar an teileafón, tríd an bpost nó go pearsanta. Tugtar ‘oibríochtaí seomra coire’ áit a gcuireann an díoltóir faoi bhrú tú chun scaranna gan luach nó d’ardriosca, airgeadra eachtrannach nó infheistíochtaí a cheannach. Má ofráiltear idirbheart infheistíochta duit, seiceáil an bhfuil an institiúid airgeadais údaraithe ag an mBanc Ceannais trí ghlaoch a chur ar Íos-Ghlao 1890 777 777.

Tá dlíthe áirithe ann chun tú a chosaint má cheannaíonn tú táirgí agus seirbhísí trí chiandíol. Tá dlíthe ann freisin a dhéileáileann le ríomhphoist thráchtála gan iarraidh ar féidir leo cinntiú go bhfanann do shonraí pearsanta príomhaideach.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Banc Ceannais na hÉireann

Rialachán Airgeadais
Boisce Phoist 9138
Sráid an Dáma
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 224 6000
Lóghlao:1890 777 777
Facs:(01) 671 6561
Láithreán Gréasáin: http://www.centralbank.ie/regulation/Pages/home.aspx
R-phost: enquiries@centralbank.ie

Biúró an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais

3ú Úrlár
Teach Lincoln
Plás Lincoln
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 662 0899
Lóghlao:1890 882 090
Facs:(01) 662 0890
Láithreán Gréasáin: http://www.financialombudsman.ie/
R-phost: enquiries@financialombudsman.ie

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 24 April 2013

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

  • Rialachán airgeadais
    Is é an Banc Ceannais na hÉireann rialtóir do gach seirbhís airgeadais in Éirinn.
  • Gearán a dhéanamh faoi soláthróirí seirbhíse airgeadais
    Cinntíonn an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais go gearáin neamhréitithe ó chustaiméirí na soláthróirí seirbhísí airgeadais a fhiosrú, idirghabháil agus a bhreithniú go cothrom. Faigh amach tuilleadh faoi Ombudsman na Seirbhísí Airgeadais anseo.
  • An tAcht um Chosaint Tomhaltóirí 2007
    D'fhoráil an tAcht um Chosaint Tomhaltóirí do bhunú na Gníomhaireachta Náisiúnta Tomhaltóirí, chuir sé Treoir an AE i leith cleachtas tráchtála éagórach i bhfeidhm sa dlí náisiúnta agus rinne sé athruithe éagsúla ar ár ndlíthe tomhaltóirí.

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.