An tInnéacs Praghsanna do Thomhaltóirí

Eolas

Tomhaiseann an tInnéacs Praghsanna do Thomhaltóirí (IPT) athruithe i meánleibhéal praghsanna a íocann teaghlaigh agus cuairteoirí eachtrannacha go hÉirinn le haghaidh earraí tomhaltais agus seirbhísí. Is é an IPT an slat tomhais oifigiúil maidir le bolsciú in Éirinn. Is iad na figiúirí is déanaí IPT ar fáil ar láithreán gréasáin na Príomh-Oifige Staidrimh.

Déanann an Phríomh-Oifig Staidrimh (POS) an suirbhé seo trí phraghsanna grúpa léirithe buan d'earraí agus seirbhísí a bhailiú ar bhonn leanúnach gach mí. Cuirtear na praghsanna seo i gcomparáid le praghsanna na n-earraí agus na seirbhísí céanna ón mí roimhe agus ríomhtar an t-athrú. Cuirtear le chéile in aon innéacs amháin praghsanna na n-earraí agus na seirbhísí seo, a thomhaiseann leibhéal iomlán praghsanna. Cuirtear an t-innéacs le chéile i dtaobh an dara Mháirt gach mí.

Leis an IPT á thomhais, ní chaithear le hearraí agus seirbhísí ar fad go cothrom, i bhfocail eile, ní thugtar an méid céanna ualaigh dóibh. Mar shampla, ós rud é go gceannaíonn daoine níos mó sicín ná caibheáir, beidh níos mó ualaigh san IPT ag praghas sicín (cé nach bhfuil sé chomh daor céanna) ná mar a bheadh ag praghas caibheáir. Socraíonn an POS meánchaiteachas an ghnáth-theaghlaigh ar tháirge nó ar sheirbhís ag brath ar thorthaí suirbhé 5-bhliantúil ar bhuiséad teaghlaigh agus socraíonn siad an t-ualach a chuirfear ar tháirge nó ar sheirbhís dá réir.

Socraítear na táirgí agus na seirbhísí a chuirtear san áireamh ón Suirbhé ar Bhuiséad Teaghlaigh. Socraíonn an POS an tábhacht nó ualaí coibhneasta na n-earraí agus na seirbhísí seo de réir eolais bailithe ón Suirbhé ar Bhuiséad Teaghlaigh. Is í príomhaidhm an tSuirbhé ar Bhuiséad Teaghlaigh patrún reatha caitheachais teaghlaigh a shocrú go mion chun ualach caiteachais an IPT a choinneáil suas chun dáta. Chlúdaigh an suirbhé is deireanaí 7,644 teaghlach. B'shin sampla léirithe roghnach de theaghlaigh uilig an Stáit. Úsáidtear chomh maith ualaí ceantair chun Meánpraghasanna Ualaithe Náisiúnta a chruthú le haghaidh gach íotam caitheachais.

Conas a chuirtear an IPT le chéile - sampla

Abair go gceannaíonn tú 5 úll agus 2 oráiste gach mí i mbliana. 5 úll agus 2 oráiste a bheadh i gciseán na n-earraí ceannaithe.

Anois abair go bhfuilimid ag iarraidh praghas 5 úll agus 2 oráiste i 2002 a chur i gcomparáid le praghas 5 úll agus 2 oráiste i 1997.

An IPT = (5 * Praghas úll i 2002) + (2 * praghas oráistí i 2002) roinnte ar (5 * Praghas úll i 1997) + (2 * Praghas oráistí i 1997).

Leis an tomhas seo den IPT a dhéanamh tagraítear do 1997 mar an bhonnbhliain. Insíonn an t-innéacs dúinn cé mhéad a chosnaíonn sé anois 5 úll agus 2 oráiste a cheannach i 2002, i gcomparáid le cé mhéad a chosain sé an méad céanna torthaí a cheannach i 1997. Tagraítear dó seo mar chur chuige "an chiseáin bhuain" nuair a bhíonn na rudaí nó an chuid buan agus nach gcuirtear san áireamh ach an t-athrú praghais. Tugann an cur chuige seo fíorathrú an phraghais.

D'fhéadfá an IPT a úsáid - i measc rudaí eile - chun a fháil amach an bhfuil do phá ag coinneáil suas le praghsanna. Muna mhéadaíonn do phá glan cothrom leis an innéacs thar tréimhse áirithe (abair bliain), níl tú chomh maith as agus a bhí tú ag tús na bliana.

Insíonn an IPT céatadán an athraithe i bpraghasanna thar tréimhse ama. Má chuirtear uimhreacha innéacs dhá tháirge difriúil i gcomparáid lena chéile (mar an sampla thuas) is féidir a rá go bhfuil praghas táirge amháin ag méadú nó ag laghdú níos tapúla nó níos moille ná an ceann eile.

De ghnáth, méadófar praghsanna thar am agus cailleann airgead cumhacht ceannaigh. Tugtar boilsciú ar an méadú seo i leibhéal iomlán praghsanna.

Chomh maith leis an innéacs praghasanna iomlán, ríomhann an POS innéacsanna le haghaidh cineálacha áirithe earraí ar nós éadaí agus tithíochta.

Costais tithíochta

Clúdaíonn an IPT réimse iomlán costais tithíochta, sé sin:

• Costas úis mhorgáiste chun teach nó arásan a cheannach
• Cíos tithe i seilbh phríobháideach
• Cíos tithe údaráis áitiúil
• Árachas tí (teach agus a bhfuil ann)
• Táillí seirbhísí údaráis áitiúil
• Deisiúcháin agus maisiúcháin.

Ceannaítear tromlach na dtithe agus na n-árasán le morgáiste aisíoctha thar am. Is iad costais úis an eisíocaíocht is mó a bhíonn ag an gcuid is mó úinéirí tí, go háirithe sna blianta tosaigh. Cuirtear athruithe i gcostais cheannach tithe agus árasan, chomh maith le hathruithe i rátaí úis mhorgáiste san áireamh agus athruithe i gcostais úis mhorgáiste á mheasúnú.

Ní chlúdaíonn an IPT ceannach thar barr amach tí nó ceannach arásan mar theach cónaithe príobháideach mar breathnaítear air mar chineál infheistíochta in áit caitheachais tomhaltóra. Fágtar amach ón IPT íocaíochtaí síos i gcás morgáiste agus an chuid caipitil d'íocaíochtaí morgáiste, ar an gcúis chéanna.

Torthaí foilsithe

Foilsíonn an POS an ráta boilscithe míosúil agus bliantúil gach mí. Tugtar é seo i dtéarmaí ceatadáin na n-athruithe i bpraghasanna ón mí roimhe agus ón mí chéanna sa bhliain roimhe. Is iad na rátaí boilscithe seo na rátaí cinnlínte míosúla agus bliantúla a luann tráchtairí eacnamaíochta agus na meáin chumarsáide.

Foilsíonn an POS innéacsanna ar leith agus céatadán athruithe don dhá ghrúpa déag earraí agus seirbhísí seo a leanas:

• Bia agus deoch neamh-mheisciúil
• Deoch meisciúil agus tobac
• Éadaí agus bróga
• Tithíocht, uisce, leictreachas, gás agus breosla eile
• Troscáin, fearas tí agus gnáthchothábháil tí
• Sláinte
• Iompar
• Cumarsáid
• Caitheamh aimsire agus cultúr
• Oideachas
• Bialanna agus óstáin
• Earraí agus seirbhísí ilghnéitheacha.

Taispeánann an dá ghrúpa déag seo treochtaí praghais d'earnálacha leathana earraí agus seirbhísí agus an méid a chuireann siad leis an ráta boilscithe iomlán.