Conas gearán tomhaltóra a dhéanamh

Eolas

Nuair a cheannaíonn tú earraí nó seirbhísí in Éirinn nó i mBallstát eile de chuid an AE, bíonn cearta áirithe agat faoin reachtaíocht tomhaltóirí. Bíonn sé deacair ar uairibh fios a bheith ag duine faoin áit chun gearán a thabhairt nó faoin té ar chóir duit do ghearán a thabhairt faoina mbráid. Tá roinnt eagras tomhaltóirí ann in Éirinn agus ar fud an AE a sholáthraíonn comhairle faoi do chearta. Bíonn móramh na ngnólachtaí sásta aon ní a dheasú, ar mhaithe le dea-sheirbhís tomhaltóirí.

Rialacha

Bíodh do chearta ar eolas agat

Bíodh do chearta ar eolas agat sula ndéanann tú gearán. Má tá conradh scríofa nó tuairisc de na hearraí nó seirbhísí agat, léigh an méid a mhaítear ann. Is dóichí go mb’éifeachtaí do ghearánsa más feasach duit faoi do chearta. Cuimhnigh: Is roghanna féideartha iad deisiú, athchur nó aisíoc nuair a bhíonn earraí lochtach.

Téigh i ngleic leis an scéal chomh luath agus is féidir

Má tá táirge lochtach, tá sé tábhachtach go seolfá ar ais é chomh luath agus is féidir tar éis duit an locht a thabhairt faoi deara. Má choimeádann tú mír lochtach ar feadh i bhfad, d’fhéadfaí go measfaí fút gur ghlac tú leis an mír sa riocht sin. Ba chóir go mb’fheasach duit freisin go mbíonn teorainneacha ama do thógáil nósanna imeachta áirithe (mar shampla, má theastaíonn uait gearán a dhéanamh faoi ghlao seirbhíse préimhráta beidh ort gearán a thabhairt chuig ComReg laistigh de 3 mhí ó dháta an ghlao). Fiú sa chás nach leagtar síos aon teorainneacha ama, is fusa duitse agus don eagras chun plé le heachtraí déanacha.

Faigh agus coinnigh gach cáipéis ábhartha

Bíonn sé tábhachtach aon cháipéisí a choinneáil i ndáil le do ghearánsa. D’fhéadfaí go dteastódh na taifid sin uait ní ba dhéanaí má chaitheann tú do ghearánsa a thabhairt chuig údarás eile lena réiteach. Bíonn sé úsáideach freisin súil a choinneáil ar na céimeanna a ghlac tú chun aghaidh a thabhairt ar an ngearán seo. Is éard is brí leis an méid sin ná admhálacha nó comhdhuillí seice a choinneáil mar chruthúnas ceannaigh do na táirgí nó seirbhísí. Má bhíonn tú ag déanamh gearáin ar ghuthán, déan cinnte de go ndéanann tú taifead ar mhionsonraí na nglaonna. Is é sin, taifead a choimeád de na daoine ar labhair tú leo, an méid a n-aontaíodh air, srl. Más i scríbhinn atá do ghearánsa, coinnigh taifid faoin méid a scríobhann tú, seol fótachóipeanna d’admhálacha agus coinnigh na bunchóipeanna díobh.

Cruthúnas ceannaigh

Is í d’fhreagracht í a chruthú gur cheannaigh tú na hearraí nó na seirbhísí a bhfuil tú ag gearán fúthu. Is bealach amháin é admháil chun a chruthú gur cheannaigh tú mír nó gur íoc tú as seirbhís. Má íoc tú as mír trí chárta creidmheasa, d’fhéadfá do ráiteas chárta creidmheasa a úsáid mar chruthúnas ceannaigh. Is féidir comhdhuille seice a úsáid freisin mar chruthúnas ceannaigh. Má íocann tú as mír le hairgead tirim, iarr ar admháil agus coinnigh sábháilte í. Is í an t-aon taifead amháin gur cheannaigh tú mír í an admháil a eisíodh tar éis idirbheartú airgid thirim.

Tosaigh ag an leibhéal is lú foirmiúlachta

Ba cheart duit tosú le do ghearánsa a dhéanamh go neamhfhoirmiúil. Ciallaíonn sé seo go dtugtar deis ar dtús don miondíoltóir nó don soláthraí seirbhíse an fhadhb a réiteach. Moltar duit labhairt le ‘cinnteoir’ ar nós forbhreathnóra nó bainisteora a bhféadfadh an t-údarás a bheith acu chun aisíoc nó ionadaí a thabhairt chugat. Mura n-oibríonn teagmháil neamhfhoirmiúil leis an ngnólacht ba cheart duit do ghearánsa a chur i scríbhinn mar an chéad chéim eile. B’fhéidir go mb’áisiúil duitse seiceáil roimhré an bhfuil foirm shonrach um ghearán tomhaltóra le do comhlíonadh ag gnólacht. Nuair a chuireann tú do ghearánsa i scríbhinn, meabhraigh a bheith soiléir agus tabhair gach fíric den chás. Fan oibiachtúil agus seachain an tuairimíocht phearsanta nó moltaí a thabhairt, d’fhéadfá an litir shamplach seo a bhrath mar áis. Mura n-oibríonn an teagmháil dhíreach leis an gcomhlacht chun do shásaimhse, ba chóir duit gearán a dhéanamh ansin chuig an gcomhlacht iomchuí gearán más ann do cheann éigin mar sin. Is fusa i bhfad ábhar a fhormhéadú nuair a bhíonn bealaí níos neamhfhoirmiúla ídithe agat. B’fhéidir go bhfaighfeá amach nach féidir le go leor eagras tomhaltóirí cabhrú le fadhb má thóg tú an cás chuig dlíodóir. Léirítear le hídiú na mbealaí níos neamhfhoirmiúla freisin gur ghlac tú le gach céim réasúnach chun do ghearán a shásamh sula ndéanann tú gearán go foirmiúil. Léirítear leis freisin go raibh roinnt deiseanna ag an miondíoltóir nithe a dheasú sula roghnaíonn tú cúrsaí a mhéadú.

Aisíocaíochtaí/Nótaí sochair/Dearbháin

Má cheannaíonn tú earraí lochtacha agus má dhéanann tú gearán rathúil leis an miondíoltóir tá tú i dteideal ceann nua, deisiúchán nó aisíocaíocht a fháil. Ní mhaíonn An tAcht um Dhíol Earraí agus Soláthar Seirbhísí, 1980 conas go ndéanfaí aisíocaíocht. Féadann an miondíoltóir nó an soláthraí seirbhísí aisíoc in airgead tirim, seic nó aisíoc chuig cuntas chárta creidmheasa a thabhairt. D’fhéadfadh an miondíoltóir nóta sochair a eisiúint freisin.

  • ·Ciallaíonn aisíoc go dtugann an miondíoltóir an t-airgead a d’íoc tú le mír ar ais duit, mar mhalartú leis na hearraí lochtacha. Má íoc tú as na hearraí le cárta creidmheasa nó le cárta dochair i dtosach báire, féadann an miondíoltóir an t-aisíoc a thabhairt ar an gcárta creidmheasa nó dochair in ionad airgead tirim a thabhairt.
  • Is nóta páipéir é nóta sochair a eisíonn an miondíoltóir chuig custaiméir nuair a thugtar earraí ar ais. Feidhmíonn nóta sochair mar dhearbhán nach féidir a úsáid ach amháin sa siopa faoi leith nó sna brainsí éagsúla de shiopa a d’eisigh an nóta sochair. Má tá tú ag tabhairt ar ais earraí a bhíonn lochtach ní chaitheann tú glacadh le nóta sochair. Ina áit sin, féadann tú deisiúchán, ionadaí nó aisíoc a iarraidh ag brath ar na hearraí a bhíonn i gceist agus ar chúinsí eile nach iad. Má ghlacann tú le nóta sochair, b'fhéidir nach mbeifeá in ann aisíoc a iarraidh ina dhiaidh sin.
  • Is cosúil le nóta sochair é an dearbhán. Ní féidir leat dearbhán a úsáid go ginearálta ach le soláthraí seirbhíse nó le miondíoltóir faoi leith. Nuair a cheannaíonn tú dearbhán, ba cheart go sloinnfí téarmaí an dearbháin sin (mar shampla cé chomh fada agus a bhíonn dearbhán bailí, srl.). Ní bhíonn aon cheart agat má chailltear dearbhán.

Meabhraigh, má athraíonn tú d’intinn faoi tháirge ní bhíonn tú i dteideal na hearraí a thabhairt ar ais nó aisíoc a fháil. Féadann miondíoltóir nóta creidmheasa a thabhairt chugat faoi luach na n-earraí ach ní bhíonn iallach orthu é sin a dhéanamh.

Comhlacht iomchuí gearán

Má tá tú fós míshásta tar éis duit do ghearán a thabhairt chuig an miondíoltóir nó an soláthraí seirbhíse, b’fhéidir go dteastódh uait a dhul chuig comhlacht gearán. I roinnt cúinsí, ní bhíonn comhlacht áirithe ann chun plé le do ghearánsa agus gurb iad na Cúirteanna an t-aon iontaoibh agat, go háirithe Cúirt na nÉileamh Beag

Tá roinnt comhlachtaí gearán tomhaltóirí ann in Éirinn agus thar lear chun cosaint a thabhairt do do chearta. Bíonn roinnt de na comhlachtaí seo bunaithe sa dlí, is é an lucht tionscail a rialaíonn cinn eile, agus is eagrais deonacha cuid eile fós. Bíonn de chumhacht ag roinnt comhlachtaí gearán tomhaltóirí chun ciontóirí a ionchúiseamh, bíonn cumhacht ag cinn eile moltaí nó treoruithe neamhcheangailteacha a dhéanamh.

Má bhíonn tú neamhchinnte i dtaobh do chearta, faigh cúnamh ó na foinsí éagsúla eolais a liostaítear sna heagrais chosanta tomhaltóirí. D’fhéadfaí go mbeadh Comhlacht Malartach um Réiteach Díospóidí ar oscailt duit freisin. I roinnt cásanna, ní bhíonn aon chomhlacht gearán ábhartha ann agus b’fhéidir go gcaithfeá smaoineamh ansin faoi chás a thabhairt chuig Cúirt na nÉileamh Beag.

Má cheannaigh tú ar FC nó faoi chomhaontú cíosa do thomhaltóir

Ní mór d’aon ní a cheannaíonn tú faoi chomhaontú fruilcheannaigh nó comhaontú cíosa tomhaltóra a bheith de cháilíocht indíolta, mar a thuairiscítear é agus feiliúnach dá chuspóir. I bhfocail eile, is ionann cearta tomhaltóirí sa chúinse sin agus mar a bheadh amhail is gur ceannaíodh na hearraí ina n-iomláine. Má bhíonn tú míshásta le hearraí a fuarthas faoi chomhaontú cíosa tomhaltóra, ba chóir duit do ghearánsa a dhéanamh don miondíoltóir a dhíol na hearraí leat. D’fhéadfaí go mbeifeá in ann gearán a dhéanamh chuig an gcomhlacht airgeadais. Má bhíonn tú míshásta le freagra miondíoltóra, ba cheart duit dul i dteagmháil leis an Coimisiún um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí. Tá freagracht ag an Bhainc Ceannais na hÉireann as rialú na bhforas creidmheasa agus tá Cóid Chleachtais forbartha acu d’fhorais chreidmheasa.

Gearáin Tomhaltóirí san AE

Tugann reachtaíocht na hEorpa cosaint duit gach uair a dhéanann tú siopadóireacht in Éirinn nó i mBallstát eile den AE. Is féidir le tomhaltóirí a leas a bhaint trí phraghsanna níos saoire agus rogha níos fearr míreanna a fháil, mar a sholáthraíonn an margadh aonair.

Is minic na fadhbanna tomhaltóra a ardaítear nuair a dhéanann tú siopadóireacht trasteorann níos deacra lena réiteach ná fadhbanna le soláthróirí áitiúla.

Bíonn sé níos deacra le difríochtaí teanga agus an fad ó bhaile gearán éifeachtach a dhéanamh. Tá an Lárionad Eorpach do Thomhaltóirí (ECC) ann chun tacú leat má bhíonn fadhb agat le soláthróir earraí nó seirbhísí i mBallstát éigin eile den AE.

Soláthraíonn an ECC Éire seirbhís shaor in aisce um fhaisnéis agus cearta na dtomhaltóirí san AE. Is cuid de líonra lárionaid tomhaltóirí ar fud an AE é agus is féidir leis cabhrú leat aighnis tomhaltóra a éiríonn anuas i mBallstáit eile den AE a réiteach. Déanann sé é seo trí iarracht a dhéanamh an t-aighneas a réiteach go díreach le soláthróir na n-earraí nó na seirbhísí, agus má theipeann air sin, trí do chás a tharchur ar aghaidh chuig comhlacht malartach um réiteach díospóidí.

Page edited: 7 November 2014