Mí-Úsáid Leanaí

Réamhrá

Cé go raibh mí-úsáid leanaí ar siúl i gcónaí, ní tharlaíonn mí-úsáid do fhormhór leanaí. Cothrom le dáta an Rialtas Children First National Guidelines for the Protection and Welfare of Children (pdf) i 2011 [téacs breise 2012 (pdf)]. Déanann sé an pointe go láidir go bhfuil tús áite ag leas na leanaí. Tá sé i gceist go gcabhródh na Treoirlínte le mí-úsáid leanaí a aithint agus a thuairisciú. Tá an Rialtas ag cur na Treoirlínte ar bhonn reachtúil a chinntiú go gcomhlíonann gach eagraíocht a oibríonn le leanaí.

Céard is mí-úsáid leanaí ann?

Faoi na Treoirlínte, tá mí-úsáid leanaí roinnte i gceithre chineál. Is féidir níos mó ná cineál amháin mí-úsáide a bheith ag tarlú do leanbh.

Is iad an ceithre chineál mí-úsáide ná:

  • Faillí
  • Mí-úsáid mhothúchánach
  • Mí-úsáid fhisiciúil
  • Mí-úsáid ghnéasach

Faillí

Tarlaíonn faillí nuair a tharlaíonn dochar suntasach do leanbh mar gheall nach bhfuil nithe cosúil le bia, éadaí, sláinteachas, cúram leighis, spreagadh intleachtúil agus maoirsiú á chur ar fáil dóibh. Is iondúil go mbíonn an fhaillí le haithint thar thréimhse ama ar bhealaí éagsúla seachas ag pointe ar leith. Tarlaíonn dochar suntasach nuair atá an méid sin faillí á dhéanamh ar riachtanais an linbh go mbíonn tionchar suntasach ar fholláine agus /nó forbairt an linbh.

Mí-úsáid mhothúchánach

Tarlaíonn mí-úsáid mhothúchánach nuair nach bhfuil riachtanais an linbh maidir le cion, formheas agus slándáil á gcomhlíonadh ag tuismitheoirí nó cúramóir an linbh. Samplaí de seo ná bearta smachta míréasúnacha, cur i bhfeidhm freagrachta ro-luath agus teagmháil le foréigean baile. Bíonn tionchair mhí-úsáid mhothúchánach ar leanbh le feiceáil trí iompar, staid mothúchánach nó forbairt an linbh.

Mí-úsáid fhisiciúil

Tarlaíonn mí-úsáid fhisiciúil nuair a ghortaítear leanbh d’aon turas nó nuair a ghortaítear é mar thoradh ar fhaillí d’aon turas ó thaobh an chúramóra de chun an leanbh a chosaint. Samplaí de mhí-úsáid fhisiciúil ná leanbh a chroitheadh, iomarca fórsa a úsáid nó baol suntasach gortaithe do leanbh a cheadú.

Mí-úsáid ghnéasach

Tarlaíonn mí-úsáid ghnéasach nuair a bhíonn leanbh á úsáid ag duine ar mhaithe lena sásamh gnéasach féin nó sásamh gnéasach duine eile.

Cén chaoi a n-aithníonn tú mí-úsáid leanaí?

Ní i gcónaí a bhíonn mí-úsáid leanaí le tabhairt faoi deara go furasta agus is minic a bhíonn do chumas é a aithint ag brath ar do thoilteanas a ghlacadh leis go bhféadfadh a leithéid a bheith ann, agus chomh maith leis sin ar do chuid eolais maidir le mí-úsáid leanaí. Is iondúil go mbíonn trí chéim i gceist in aithint mhí-úsáid leanaí:

  • Cuimhniú go bhféadfadh a leithéid a bheith i gceist, mar shampla, nuair atá gortú amhrasach ar leanbh nó nuair atá cuma trína chéile air/uirthi gan aon chúis atá le feiceáil agat.
  • Comharthaí mí-úsáide a thabhairt faoi deara, mar shampla, nuair a chuireann leanbh rud in iúl go díreach nó go hindíreach. Is é an táscaire mí-úsáide is fearr ná pátrún comharthaí.
  • Taifead aon bhreithnithe agus aon fhaisnéis ábhartha eile chun forais imní a chruthú.

Sula ndéanann tú aon rud faoin imní atá ort, ní mór duit a mheas an bhféadfadh aon mhíniú eile a bheith ar an scéal.
Cuireann an Ghníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach (Tusla) faisnéis ar fáil ar a láithreán gréasáin maidir le mí-úsáid leanaí.

Cén chaoi a ndéanaim tuairisiciú ar mo imní?

Tá sé de dhualgas ar aon duine a cheapann go bhfuil mí-úsáid á dhéanamh ar leanbh, nó go bhfuil sé/sí i mbaol mí-úsáide, é seo a chur in iúl don Tusla. Ba chóir duit an imní atá ort a chur in iúl do Seirbhísí Leanaí agus Teaghlaigh Tusla oibre sóisialt áitiúil seirbhís dualgas i limistéar an pháiste. Tá oibrí sóisialta ar dualgas ag gach Oifig Sláinte Áitiúil.

Is féidir leat d’imní a chur in iúl go pearsanta, i scríbhinn nó ar an teileafón. Cé gur féidir leat d’imní a chur in iúl gan ainm, ní iondúil go n-insíonn Tusla cé a thuairiscigh amhras de mhí-úsáid leanaí mura bhfuil cead acu é sin a dhéanamh. Mura bhfuil tú cinnte faoi d’imní, is féidir leat aon amhras atá ort a phlé leis an oibrí sóisialta sula gcinneann tú tuairisc fhoirmiúil a dhéanamh.

Déanfaidh Tusla do thuairisc a mheas agus déanfaidh siad cinneadh an gá leanúint as. Más gá, lorgóidh Tusla faisnéis ó fhoinsí eile agus rachaidh siad i dteagmháil leis an leanbh agus le tuismitheoirí an linbh chun a fháil amach céard atá ar siúl. Ansin gníomhóidh siad mar is gá chun an leanbh a chosaint.

Más gá duit d’imní a chur in iúl taobh amuigh de ghnáthuaireanta oifige (deireadh seachtainí agus san oíche) ba chóir duit d’imní a chur in iúl don Gharda Síochána.

Faoin Acht um Chosaintí do Dhaoine a Thuairisceoidh Drochúsáid Leanaí 1998, chomh fada is a thuairiscíonn tú rud a chreideann tú féin a bheith fíor agus a dhéanann tú é sin de mheon macánta, ní féidir an dlí a chur ort faoi thuairisc bhréagach nó mailíseach a dhéanamh.

An gcuirtear tuismitheoirí ar an eolas má thugtar buarthaí le fios?

Más tuismitheoir linbh thú a bhfuil measúnú á dhéanamh ort i ndiaidh buarthaí a thabhairt le fios, ba cheart go n-inseofaí duit cén fáth a bhfuil measúnú á dhéanamh ort agus ba cheart an deis a thabhairt duit chun freagairt a thabhairt. Ba cheart buarthaí faoi do leanbh a mhíniú duit.

Tá fáil ar fhaisnéis ar chearta tuismitheora ar láithreán gréasáin Tusla agus ina mbileog ar mheasúnú oibre sóisialta ar bhuarthaí um chosaint agus leas leanaí (pdf).

Dualgais eagraíochtaí

Ba cheart go mbeadh i ngach eagraíocht a sholáthraíonn seirbhísí do leanaí duine éigin atá freagrach as déileáil le mí-úsáid amhrasta nó iarbhír leanaí agus ar féidir buarthaí a thuairisciú dóibh. Tá fáil ar fhaisnéis maidir le scoileanna inár gcáipéis ar mhí-úsáid leanaí a thuairisciú ag leibhéal na bunscoile agus na hiar-bhunscoile.

Féadfaidh tú teacht ar fhaisnéis ar an méid is gá le heagraíochtaí a dhéanamh ar láithreán gréasáin Tusla.

Daoine fásta a bhí thíos le mí-úsáid in aois an pháiste

Soláthraíonn Seirbhís Comhairleoireachta Náisiúnta FSS do dhaoine fásta a bhfuil stair mhí-úsáide leanaí acu, comhairleoireacht agus tacaíocht d’aon duine fásta a bhí thíos le mí-úsáid in aois an pháiste. Ó bunaíodh é, ba dhaoine fásta a bhí thíos le mí-úsáid fad a bhí siad i gcúram an stáit mar leanaí a bhí i gceist lena phríomhchliaint. Is féidir leat tú féin a atreorú trí ghlao ar uimhir shaorghlao. is féidir le DGanna agus le daoine eile atreoruithe a dhéanamh, chomh maith. Tá an tseirbhís ar fáil saor in aisce in gach réigiún sa tír.

Seirbhís comhairleoireachta agus tacaíochta gutháin é Connect atá saor in aisce do dhaoine fásta a bhí thíos le mí-úsáid, tráma nó faillí in aois an pháiste. Seirbhís bhreise atá inti anuas ar Sheirbhís Comhairleoireachta Náisiúnta FSS. Chun labhairt le comhairleoir, glaoigh ar:

  • Poblacht na hÉireann: Saorghlao: 1800 477 477
  • An Ríocht Aontaithe agus Tuaisceart Éireann: Saorghlao: 00800 477 477 77
  • Lasmuigh de Phoblacht na hÉireann agus den Ríocht Aontaithe: 00353 1 865 7495 (Gearrtar rátaí glao idirnáisiúnta)

Más mian leat an mhí-úsáid a thuairisciú do na Gardaí, ba cheart duit teagmháil a dhéanamh le do stáisiún áitiúil Gardaí i bpearsan nó trí ghlao orthu.

Page edited: 30 September 2016