Teach an teaghlaigh agus tithe comhroinnte

Eolas

Déanann an dlí in Éirinn idirdhealú idir teach an teaghlaigh agus teach comhroinnte.

Teach an teaghlaigh

Is é an chiall atá le teach an teaghlaigh, áit chónaithe ina gcónaíonn lánúin phósta, de ghnáth. Cé gurb in ainm duine de na céilí a bhíonn ainmneach tithe teaghlaigh de ghnáth, bíonn ainm na beirte céilí ar theach an teaghlaigh mar chomhthionóntacht mar gheall gur minic a bhíonn seo mar choinníoll den mhorgáiste a úsáideadh chun an teach a cheannach. Spreagann an rialtas dhá ainm na gcéilí a chur ar theach an teaghlaigh agus níl aon dleacht stampála nó táille chláraithe le híoc ar aistriú an dá ainm ar theach an teaghlaigh chuig comhthionóntacht.

Teach comhroinnte

De réir an Achta um Páirtnéireacht Shibhialta agus Cearta agus Oibleagáidí Áirithe de chuid Comhchónaitheoirí, 2010 is áit chónaithe teach comhroinnte ina gcónaíonn páirtnéirí sibhialta de ghnáth. Nuair a bhíonn an teach comhroinnte in ainm duine de na páirtnéirí sibhialta, níl aon dleacht stampála nó táille chláraithe le híoc ar aistriú an tí chomhroinnte chuig ainmneacha na beirte mar chomhthionóntacht.

Cosaint tí

Foráiltear cosaint do theach teaghlaigh lánúine pósta faoin Acht um Chaomhnú Áras an Teaghlaigh, 1976 arna leasú ag an Acht um an Dlí Teaghlaigh,1995. Foráiltear a chomhionann de chosaint do theach comhroinnte páirtnéirí sibhialta ag an reachtaíocht um páirtnéireacht shibhialta.

Cuireann an reachtaíocht seo cosc ar chéile/pháirtnéir sibhialta amháin ó theach an teaghlaigh/theach comhroinnte a dhíol, a mhorgáistiú, a ligean ar léas nó a aistriú gan toiliú na céile/an pháirtnéara shibhialta eile. Féadfaidh na cúirteanna ligean thar ceal thoiliú na céile/an pháirtnéara shibhialta eile nuair a mheasann siad gur mí-réasúnta siarchoinneáil an toilithe. Féadfaidh céile/páirtnéir sibhialta iarratas a dhéanamh ar na cúirteanna ar orduithe a leagann srian ar an gcéile/bpáirtnéir sibhialta eile ó aon rud a dhéanamh a d’fhéadfadh a leas sa teach comhroinnte a laghdú nó an teach mí-oiriúnach a dhéanamh den teach sin chun cónaí ann.

Féadfaidh céile/páirtnéir sibhialta an tÚdarás Clárúcháin Maoine a chur ar an eolas gur céile/páirtnéir sibhialta iad le húinéir réadmhaoine. Clárófar fógra chuige sin ina dhiaidh sin. Ní ghearrtar aon mhuirear ar chlárúchán den sórt sin. Níl aon cheanglas ann chun iontráil ina leithéid de chlárú agus mura ndéantar amhlaidh, ní dhéantar difear do chearta céile/páirtnéara shibhialta.

Baineann tábhacht ar leith leis an gcosaint a chuireann an reachtaíocht ar fáil, nuair a bhíonn an teach á choimeád faoi ainm duine amháin de na céilí/páirntéirí sibhialta.

Ordú coigeartaithe réadmhaoine

Ceann de na fadhbanna is mó a bhíonn ar lánúineacha/páirtnéirí a bhíonn ag scaradh óna chéile ná céard atá le tarlú do theach a dteaghlaigh/dá dteach comhroinnte. Murar féidir comhaontú a bhaint amach maidir le cé a chónóidh i dteach an teaghlaigh/sa teach comhroinnte agus cé leis iad, féadfaidh an chúirt ordú a dhéanamh ina thaobh.

Is gnách go ndéantar iarratas ar ordú i dtaca le teach an teaghlaigh/teach comhroinnte nuair a dhéantar iarratas ar fhoraithne idirscartha bhreithiúnaigh, cholscartha nó dhíscaoilte agus tugtar ordú coigeartaithe réadmhaoine air.

Agus ordú coigeartaithe réadmhaoine á dhéanamh, déanfaidh cúirt breithniú ar gach ceann de chúinsí an teaghlaigh agus cuirfidh siad i gcuntas leas cleithiúnaí céile/páirtnéara shibhialta agus aon leanbh cleithiúnach. Luafaidh an t-ordú cúirte an méid a leanas:

  • Cé aige/aici a bhfuil an ceart chun cónaí i dteach an teaghlaigh/sa teach comhroinnte agus cé chomh fada is féidir leo amhlaidh a dhéanamh
  • Cé aige/aici a bhfuil na cearta úinéireachta i dteach an teaghlaigh/sa teach comhroinnte agus cén sciar ar leis gach céile/páirtnéir sibhialta

Cé aige/aici atá an ceart chun cónaí sa teach agus cé chomh fada is féidir leo cónaí ann?

I gcás lánúin phósta ag a bhfuil clann, is gnách go dtabharfar an ceart don chéile lena gcónaíonn na leanaí chun cónaí i dteach an teaghlaigh go dtí go mbaineann an leanbh is óige 18 nó 23 bliain amach. Féadfaidh seo braistint leanúnachais a chur ar fáil do leanaí atá thíos le scaradh a dtuismitheoirí. Leasaigh Acht na Leanaí agus Teaghlaigh Caidrimh 2015 an reachtaíocht páirtnéireachta sibhialta chun cosaint den chineál céanna do leanaí cleithiúnacha páirtnéirí sibhialta a chur ar fáil.

Féadfaidh an chúirt ordú eisiaimh a dhéanamh maidir leis an gcéile/bpáirtnéir sibhialta atá ag fágáil theach an teaghlaigh/an tí chomhroinnte. Léiríonn ordú eisiaimh go n-aithníonn na cúirteanna nach indeánta do lánúineacha/pháirtnéirí idirscartha cónaí sa teach céanna nó do chéilí/pháirtnéirí sibhialta a fhágann chun eochair a choimeád agus rochtain gan chosc a bheith acu ar an teach. Ní chiallaíonn sé go bhfuil aon iompar neamh-inghlactha ar bun ag na céilí/páirtnéirí sibhialta atá eisiata ón teach.

Cé aige/aici a bhfuil na cearta úinéireachta sa teach agus cén sciar ar leis gach céile/páirtnéir sibhialta?

Is féidir leis an gcúirt a ordú go ndíolfar an teach agus go roinnfear an fáltas go cothrom eatarthu nó go dtugtar an sciar dóibh a mheastar is cóir. Féadfaidh siad a ordú go gcuirtear an díol ar athló ar feadh tréimhse shonrach ama. Féadfaidh siad a ordú go n-aistreofar an teach i gcomhainmneacha nó in ainm duine amháin de na céilí/páirtnéirí sibhialta. Má tá seilbh ar an teach faoi thionóntacht ó údarás áitiúil, féadfaidh siad aistriú na tionóntachta a ordú.

Conas iarratas a dhéanamh

Cibé acu má tá tú ag smaoineamh faoi idirscaradh a fháil nó iarratas a dhéanamh ar fhoraithne cholscartha/dhíscaoilte, moltar duit comhairle dlí a fháil.

Ma roghnaíonn tú chun aturnae príobháideach a fháil, ba cheart duit a bheith feasach nach ann d’aon ráta seasta muirear le haghaidh táillí dlí in Éirinn. Moltar duit roinnt meastacháin luacha a fháil sula ndéanann tú cinneadh ar ghnóthas dlíthiúil. Tá fáil ar fháisnéis teagmhála ar ghnóthais aturnaetha ar fud na hÉireann ar láithreán gréasáin Dhlí-Chumann na hÉireann.

Chun fiosrúchán a dhéanamh faoi cibé acu an bhfuil tú i dteideal cúnamh nó comhairle dlí a fháil ón mBord um Chúnamh Dlíthiúil, déan teagmháil le d’ionad dlí áitiúil. Déanfaidh foireann an ionaid dlí measúnú ar do mhaoin agus comhairle a chur ort faoi theidlíocht airgeadais. Níl cúnamh dlíthiúil saor in aisce agus tá ar gach duine ranníocaíocht a íoc i dtreo na gcostas.

Is eagraíocht neamhspleách, dheonach FLAC (Ionaid Chomhairle Dlí Saor in Aisce) a oibríonn líonra de chlinicí um chomhairle dhlíthiúil ar fud na tíre. Tá na clinicí seo faoi rún agus saor in aisce do chách. Déan teagmháil le d’Ionad um Fhaisnéis do Shaoránaigh áitiúil chun teacht ar fhaisnéis ar sheirbhísí FLAC i do cheantar. Ina theannta sin, tá líne faisnéise agus atreoraithe á reáchtáil ag an FLAC le linn uaireanta oifige le haghaidh faisnéis bhunúsach dhlíthiúil.

Teagmháil

Cumann Dlí na hÉireann

Plás Blackhall
Dublin
Ireland

Teil:+353 (0)1 6724800
Facs:+353 (0)1 6724801
Láithreán Gréasáin: http://www.lawsociety.ie
R-phost: general@lawsociety.ie

An Bord um Chúnamh Dlíthiúil

Sráid an Chalaidh
Cathair Saidhbhín
Ciarraí
Éire

Teil:066 947 1000
Lóghlao:1890 615 200
Láithreán Gréasáin: http://www.legalaidboard.ie
R-phost: info@legalaidboard.ie

Ionaid Saorchomhairle Dhleathach

13 Sráid Dorset Íochtarach
Dublin 1
D01 Y893
Ireland

Teil:+353 (0)1 874 5690
Lóghlao:1890 350 250
Láithreán Gréasáin: http://www.flac.ie
R-phost: info@flac.ie

Page edited: 8 February 2016