Teach an teaghlaigh

Eolas

Is é an chiall bhunúsach atá le teach an teaghlaigh ná áit cónaithe agus de ghnáth is ann a chonaíonn an lánúin phósta. Cé gurbh in ainm duine de na céilí a bhíonn ainm an tí de ghnáth, go minic bíonn ainm an bheirt chéile ar an teach mar gheall ar choinníoll an mhorgáiste a húsáidíodh chun an teach a cheannacht. Spreagann an rialtas dhá ainm na céilí a chuir ar an teach agus níl aon táille stampadhleacht nó táille cláraithe le n-íoc ar aistriú an dá ainm ar theach an teaghlaigh.

Ceann de na fadhbanna is mó a bhíonn ag lanúineacha a bhíonn ag scaradh óna chéile ná céard atá le tarlú don teach. De réir dlí na hÉireann, cuirtear cosaint ar fáil don teach faoi an Acht Úm Cosanta ar Theach an Teaghlaigh 1976 atá leasaithe ag An Acht Um Dlí na Teaghlaigh 1995. Ní cheadaíonn an Acht do dhuine de na céilí an teach a dhíol, a mhorgáistiú, a ligean ar chíos nó a aistriú gan chead ón céile eile. Tá an chosaint thar a bheith tábhachtach go háirithe nuair nach bhfuil ach ainm céile amháin ar an teach.

Muna féidir teacht ar chomhréiteach eatarthu ar cé aige a mbeidh an teach agus cé air a mbeidh cónaí ann, is féidir leis an gcúirt ordú a dhéanamh maidir leis an scéal.

Maidir le iarratas faoi ordú teach an teaghlaigh a dhéanamh, de ghnáth is nuair a dhéantar iarratas ar Fhoraithne Scartha Dhleathúil nó Colscartha a dhéantar é agus tagraíotar do mar "Ordú Réitithe Maoin"

Beidh sonruithe an teaghlaigh go léir san áireamh nuair a dhéantar Ordú Réitithe Maoin sa chúirt, beidh leas an chleithiúnaí chéile agus an clann chleithiúnaí san áireamh freisin. Cuirfidh an chúirt in iúl é seo a leanas:

• Cé aige/aici atá an cheart maireachtáil sa teach agus le cé chomh fada
• Cé aige/aici atá cearta úinéareachta an tí agus céard iad na scaireanna atá ag an bheirt sa teach

Cé aige/aici atá an cheart maireachtáil sa teach agus le cé chomh fada?

Má tá páistí acu, beidh cead ag an gcéile a bhfuil na páistí ag maireachtáil leis/leí go minic conaí i dteach an teaghlaigh nó go mbeidh an páiste is óige 18 nó 23. Cuirfidh sé seo leanúnachas ar fáil do na páistí atá ag fulaingt de bharr a gcuid tuismitheoirí scaradh óna chéile.

Is féidir leis an gcúirt ordú a dhéanamh chun an céile atá ag fágáil an tí a choinneáil amach. Léiríonn an t-ordú chun an céile a choinneáil amach nach mbeadh sé praiticiúil go mairfeadh lanúin atá scartha óna chéile sa teach céanna nó go mbeadh eochair ag an duine a d'fág an tí agus go mbeadh cead isteach is amach aige am ar bith is mian leis. Ní chiallaíonn sé go bhfuil fadhb ar bith le hiompar an té a cuireadh amach as an teach.

Cé aige/aici atá cearta úinéareachta an tí agus céard iad na scaireanna atá ag an bheirt sa teach?

Is féidir leis an gcúirt ordú a thabhairt go ndíolfaí an teach agus go roinnfí an fáltas go cothrom eatarthu nó an scair is cóir dóibh a thabhairt dóibh. Is féidir leis a ordú go gcuirfí an díolachán ar athló ar feadh tréimhse áirithe ama. Is féidir leis ordú a thabhairt go gcuirfí an dá ainm ar an teach nó ainm duine amháin de na céilí. Má tá an teach faoi léas ag údarás áitiúil, is féidir leis an chúirt ordú a thabhairt an leas a aistriú.

Rataí

Má roghnaíonn tú aturnae príobháideach a fhostú, ba chóir go mb'fheasach duit go bhfuil dualgas orthusan comhairle scríbhinne a thabhairt duit faoi ná táillí a ghearrfar ort i gcomhair a gcuid seirbhísí. Mura féidir suim chinnte a thabhairt duit, ní mór dó/di suim a mheas, nó ar a laghad cur síos a dhéanamh ar an mbunús ar a ríomhfar na muirir nó táillí.

Conas íarratas a dhéanamh

I gcomhair aturnae príobháideach, téigh i dteagmháil le Cumann Dlí na hÉireann a sheolfaidh liosta d'aturnaetha príobháideacha chugat ó fud na tíre a dhéileálann leis an dlí teaghlaigh.

Níl aon ráta socraithe i gcomhair táillí dlí in Éirinn. (Faoi Alt 4 den Acht Iomaíochta 2002, níl aon scála táillí ann ar fud an tionscail .i. níl aon chéatadán ná leibhéal táillí socraithe). Ina ionad sin, tairgeann aturnaetha rátaí iomaíocha i gcomhair oibre. Moltar duit roinnt cuótaí a fháil sula socraíonn tú ar chuideachta dlí. Bíonn CBL (ag 21%) iníoctha ar tháillí dlí. Chun a fhiosrú an bhfuil tú i dteideal Chabhair Dlí, téigh i dteagmháil leis an ionad dlí is gaire duit. Déanfaidh foireann an ionaid dhlí measúnú ar do mhaoin agus cuirfidh siad comhairle ort maidir le incáilitheacht airgeadais. Ní thagann Cabhair Dlí saor in aisce agus ní mór do gach duine ranníocaíocht a dhéanamh i dtreo costas. Is é 6 euro an íostáille i gcomhair chabhair dlí agus 35 euro má théann tú chun cúirte. Íoslódáil foirm iarratais i gcomhair Seirbhísí Dlí (pdf) agus agus tabhair leat é seo chuig an ionad dlí is gaire duit.