An AE agus an dlí teaghlaigh

Freagracht tuismitheoirí

Mar a luadh thuas, tháinig Rialachán Uimh. 2201/2003 maidir le dlínse agus breithiúnais a aithint agus a fhorfheidhmiú i gcúrsaí pósta agus cúrsaí a bhaineann le freagracht tuismitheoirí i bhfeidhm i Márta 2005. Tháinig an rialachán seo in ionad Rialachán 1347/2000 a bhí i bhfeidhm ó Mhárta 2001. Níor bhain an rialachán roimhe sin ach le breithiúnais maidir le freagracht tuismitheoirí a eisíodh le linn imeachtaí pósta agus níor bhain sé ach le breithiúnais maidir le leanaí na gcéilí. Baineann Rialachán 2003 leis na cinntí go léir a dhéanann cúirteanna na mballstát i gcúrsaí freagrachta tuismitheoirí.

Ní gá go mbeadh na tuismitheoirí pósta lena chéile. Ní gá gur tuismitheoirí bitheolaíocha an linbh iad. Ní le breithiúnais chúirte amháin a bhaineann sé. Baineann sé le comhaontuithe idir tuismitheoirí freisin má tá na comhaontuithe sin infheidhmithe sa tír ina ndearnadh iad. De ghnáth, is féidir comhaontuithe dá leithéid a aistriú go rialuithe cúirte agus iad a bheith infheidhmithe dá bharr.

Tá forálacha mionsonracha sa rialachán chun plé le cásanna a tosaíodh roimh 1 Márta 2005 ach nach ndearnadh cinneadh fúthu go dtí i ndiaidh an dáta sin agus le cásanna a ndearnadh cinneadh fúthu roimh an dáta sin ach go bhfuil meicníochtaí forfheidhmithe éagsúla ann anois ina leith. Mar shampla, má bhí ordú agat roimh 1 Márta 2005, faoin seanrialachán, a thugann rochtain ar do leanaí duit, is féidir leat leas a bhaint as na nósanna imeachta forfheidhmithe nua anois chun an t-ordú sin a chur i bhfeidhm.

An méid a chlúdaíonn an rialachán

Clúdaíonn an rialachán na gnéithe seo a leanas d’fhreagracht tuismitheoirí:

• Dlínse - cén tír ar chóir an cás a éisteacht inti, cén dlíthe ar chóir a bheith i bhfeidhm
• Aitheantas agus forfheidhmiú - conas a thabharfar aitheantas agus a dhéanfar forfheidhmiú ar chinntí a dhéantar i dtír amháin i dtír eile
• Comhoibriú idir lárúdaráis
• Rialacha sonracha ar fhuadach leanaí agus ar chearta rochtana

Cuimsíonn freagracht tuismitheoirí cearta caomhnóireachta agus cearta rochtana, caomhnóireacht, lonnú an linbh i dteaghlach altrama nó i gcúram institiúide. Ní bhaineann an rialachán le nósanna imeachta ina mbíonn na nithe seo a leanas i gceist:

• Atharthacht a dheimhniú agus agóid a dhéanamh ina haghaidh
• Breithiúnais maidir le huchtú
• Céad ainm agus sloinne an linbh
• Aois an tromlaigh
• Iontaobhais agus oidhreacht
• Bearta a glacadh i ndiaidh sáruithe coiriúla a rinne leanaí

Baineann an rialachán freisin le bearta áirithe maidir le maoin an linbh má bhaineann siad leis an leanbh a chosaint. Clúdaítear bearta a bhaineann le maoin an linbh, ach nach mbaineann le cosaint an linbh, i Rialachán na Bruiséile I. Is faoin mbreitheamh atá sé measúnú a dhéanamh i ngach cás ar leith cibé an mbaineann beart i leith maoin an linbh le cosaint an linbh nó nach mbaineann.

Dlínse

Is í an riail ghinearálta ná gurb í cúirt na tíre ina bhfuil an leanbh ina ghnáthchónaí an chúirt a bhfuil an dlínse aici i gcúrsaí freagrachta tuismitheoirí. Coinníonn an chúirt sa bhallstát ina raibh gnáthchónaí ar an leanbh roimh an bhfuadach dlínse chun déileáil leis an gcás ach amháin i gcúinsí teoranta áirithe, mar shampla, sa chás gur ghéill gach duine lena mbaineann san fhuadach.

Arís, de ghnáth, chomh luath is a thugtar an t-ábhar os comhair na gcúirteanna i dtír amháin, leanann an dlínse sa tír sin fiú má tá an leanbh tar éis a thír chónaithe a athrú de réir an dlí. Is féidir an cás a aistriú chuig an tír chónaithe nua má chomhlíontar coinníollacha áirithe agus dá mbeadh sé ar son barr leasa an linbh.

D’fhéadfadh na tuismitheoirí aontú go ndéanfar cinneadh ar an gceist d’fhreagracht tuismitheoirí sa chúirt a bhfuil dlínse aici ar an gcúrsa pósta nó d’fhéadfadh siad aontú go n-éistfí leis an gcás i gcúirt na tíre a bhfuil dlúthbhaint ag an leanbh léi (mar shampla, náisiúntacht).

Mura féidir gnáthchónaí an linbh a dheimhniú, ansin bíonn dlínse ag an mballstát ina bhfuil an leanbh faoi láthair.

In imthosca áirithe, d’fhéadfadh an chúirt a bhfuil dlínse aici an cás a chur ar aghaidh chuig cúirt eile má tá an chúirt eile sin i staid níos fearr chun éisteacht leis an gcás agus má tá sé ar son barr leasa an linbh. D’fhéadfadh sé seo tarlú, mar shampla, má tá an áit ina bhfuil gnáthchónaí ar an leanbh tar éis athrú. Tá roinnt teorainneacha ama ar an nós imeachta seo. Má athraíonn an áit ina bhfuil gnáthchónaí ar an leanbh toisc gur bogadh nó gur coinníodh iad go héagórach, ní féidir dlínse a athrú ach faoi choinníollacha fíorghéire amháin.

Cuimsíonn an rialachán rialacha freisin ar an méid a tharlóidh má thosaítear imeachtaí i níos mó ná ballstát amháin.

I gcásanna práinneacha, d'fhéadfadh an chúirt bearta cosanta sealadacha a ghlacadh fiú má tá dlínse ag ballstát eile ar an gceist sin.

Comhoibriú idir údaráis náisiúnta

Cruthaíonn an Rialachán córas comhoibrithe idir lárúdaráis na mballstát. Tá sé d’oibleagáid ar na húdaráis seo cumarsáid a éascú idir cúirteanna na dtíortha ábhartha agus caithfidh siad comhaontuithe a éascú idir na tuismitheoirí trí idirghabháil nó trí bhealaí eile.

Aitheantas agus forfheidhmiú

Caithfear breithiúnais a thugtar i mballstát amháin a aithint agus a fhorfheidhmiú i mballstát eile. Is féidir leis an gcúirt sa bhallstát eile diúltú aitheantas a thabhairt don ordú ach ní féidir é sin a dhéanamh ach ar na forais seo amháin:

• Bheadh sé soiléir go mbeadh sé in aghaidh bheartas poiblí an bhallstáit sin
• Níor tugadh deis don leanbh labhairt faoi (ach amháin i gcásanna práinneacha)
• Tugadh an breithiúnas agus an duine as láthair nár seirbheáladh na páipéir ag tionscnamh imeachtaí air/uirthi i go leor ama agus i mbealach a chuirfeadh ar a c(h)umas a c(h)osaint a eagrú
• Níor tugadh deis labhartha do dhuine a mhaíonn go sáraíonn an breithiúnas a fhreagracht tuismitheora

Má tá iarratas á chur chuig cúirt i mballstát eile agat le haghaidh aitheantais agus forfheidhmithe, tá tú i dteideal cabhrach dlí ann más rud é go raibh tú i dteideal cabhrach dlí i do stát féin. D’fhéadfá cabhair a fháil ón lárúdarás sa tír ina bhfuil aitheantas agus forfheidhmiú á lorg agat.

I gcásanna ina bhfuadaítear leanbh, ní gá dul trí imeacht cúirte chun aitheantas a fháil.

Fuadach leanaí

Is é atá i gceist le fuadach leanaí ná leanaí a thógáil nó a choinneáil go neamhdhleathach. Má tá caomhnóireacht agat ar leanbh agus má fhuadaítear do leanbh chuig ballstát eile, féadfaidh tú iarratas a dhéanamh chuig an stát sin chun an leanbh a fháil ar ais. Ní féidir le cúirteanna an bhallstáit chuig a bhfuadaítear an leanbh diúltú don leanbh a thabhairt ar ais ach i gcúinsí teoranta - mar shampla, mura bhfuil cosaintí imleora ann lena chinntiú nach bhfuil aon riosca tromchúiseach ann go ndéanfar dochar don leanbh sa chás go bhfillfeadh sé/sí.

Go ginearálta, caithfidh an chúirt ordú a thabhairt go dtabharfaí an leanbh ar ais láithreach. Is féidir leat tuilleadh a fháil amach inár ndoiciméad ar fhuadach idirnáisiúnta leanaí.

Cearta Rochtana

Tá cearta rochtana infheidhmithe go díreach i mballstáit eile. Ciallaíonn sé seo nach gá dul chun cúirte le dearbhú go bhfuil siad infheidhmithe má eisíonn an chúirt a d’eisigh na horduithe an deimhniú riachtanach chomh maith. (Ráthaíonn an deimhniú seo gur tugadh aird ar chosaintí nós imeachta - mar shampla, gur tugadh deis do na páirtithe uile labhairt, agus gur tugadh deis don leanbh labhairt freisin más cuí.) Ní dhéanann sé aon difríocht cén duine a bhfuil na cearta rochtana acu – tuismitheoir a bhíonn i gceist de ghnáth ach d’fhéadfadh seantuismitheoir nó duine eile den teaghlach a bheith i gceist chomh maith ag brath ar na rialacha náisiúnta lena mbaineann.

Ciallaíonn an deimhniú go gcaitear leis an breithiúnas sa bhallstát nua amhail is gur breithiúnas ón stát sin é.

Coinbhinsiúin na Háige

Tá feidhm i gcónaí le Coinbhinsiún na Háige an 25 Deireadh Fómhair 1980 maidir leis na gnéithe sibhialta d’fhuadach idirnáisiúnta leanaí (Coinbhinsiún na Háige 1980) agus le Coinbhinsiún na Háige (1996) maidir le dlínse, dlí infheidhmithe, aitheantas, forfheidhmiú agus comhoibriú i ndáil le freagracht tuismitheoirí agus bearta chun leanaí a chosaint i gcásanna nach bhfuil feidhm leis an rialachán.

Tá feidhm ag Coinbhinsiún na hEorpa um Aitheantas agus Fhorfheidhmiú ar Chinntí Maidir le Caomhnóireacht Leanaí agus Athchóiriú Caomhnóireachta Leanaí (Coinbhinsiún Lucsamburg) i 1980 i roinnt tíortha san Eoraip. Is beag aitheantais atá aige anois de bhrí go gclúdaíonn rialachán an AE nó Coinbhinsiún na Háige na tíortha ábhartha.

Síníodh an dá choinbhinsiún i 1980. Tugadh i bhfeidhm in Éirinn iad in 1991 leis an Acht um Fhuadach Leanaí agus Forghníomhú Orduithe Coimeádta 1991.