Na cearta atá ag lánúineacha den ghnéas céanna

Réamhrá

In go leor tíortha Eorpacha, tugadh aitheantas dlíthiúil de mhéideanna éagsúla do pháirtnéireachtaí comhghnéis. In 2011, tugadh scéim chlárúcháin páirtnéireachta sibhialta isteach le haghaidh lánúineacha comhghnéis in Éirinn. I ndiaidh vóta i bhfabhar comhionannas pósta i reifreann bunreachtúil, tugadh an ceart isteach gur féidir le lánúineacha comhghnéis pósadh i Samhain 2015.


Páirtnéireachtaí sibhialta

Faoin Acht um Páirtnéireacht Shibhialta agus Cearta agus Oibleagáidí Áirithe Comháitritheoirí, 2010, tugadh isteach scéim chlárúcháin páirtnéireachta sibhialta reachtúil in Eanáir 2011. Faoin scéim, tá na cearta agus oibleagáidí céanna, den chuid is mó, ag páirtnéirí sibhialta cláraithe dá chéile agus atá ag lánúineacha pósta dá chéile.

Ón 16 Samhain 2015 ar aghaidh, ní féidir aon pháirtnéireachtaí nua sibhialta a chlárú murar thug an lánúin fógra don chláraitheoir go bhfuil sé beartaithe acu páirtnéireacht shibhialta a iontráil roimh an dáta sin.

Tá níos mó faisnéise ar fáil inár gcáipéis: Páirtnéireacht shibhialta agus lánúineacha comhghnéis.

Pósadh

Ón 16 Samhain 2015, is féidir le lánúineacha comhghnéis a bheith pósta go dlíthiúil agus na cearta céanna agus na hoibleagáidí a bheith acu dá chéile a bhíonn ag lánúineacha pósta den ghnéas eile. Chomh maith leis sin, is féidir le lánúin i bpáirtnéireacht shibhialta pósadh. Tá níos mó faisnéise ar fáil inár gcáipéis ar phósadh.

Lánúineacha a raibh rún acu páirtnéireacht shibhialta a chlárú agus a raibh sin curtha in iúl acu cheana, agus a raibh an fhoirm chlárúcháin comhlánaithe acu, bhí go dtí 15 Bealtaine 2016 acu a bpáirtnéireacht shibhialta a chlárú.

Comhchónaitheoirí

Faoi Acht 2010, is é an sainmhíniú a thugtar ar chomhchónaitheoirí ná beirt daoine fásta den ghnéas céanna nó den ghnéas eile:

  • Nach bhfuil pósta lena chéile nó i bpáirtnéireacht shibhialta chláraithe
  • Nach bhfuil gaolta laistigh laistigh de na céimeanna cosctha de chaidreamh (go ginearálta, caidrimh a dhícháileodh iad óna chéile a phósadh)
  • Atá ina gcónaí lena chéile i gcaidreamh tiomanta agus dlúth.

Leasaigh an tAcht roinnt dlíthe a raibh cearta ar fáil cheana do chomhchónaitheoirí ar ghnéis dhifriúla iad chun na cearta céanna a bheith ar fáil do chomhchónaitheoirí comhghnéis. Áirítear iontu seo:

  • Leasaíodh An tAcht um Thionóntachtaí Cónaithe 2004 chun soláthar go raibh an teidlíocht chéanna ag comhchónaitheoir comhghnéis de thionónta básaithe chun teacht in oidhreacht ar thionónacht agus atá ag comhchónaitheoir ar ghnéas difriúil é
  • Soláthraíonn an tAcht um Dhliteanas Sibhialta, 1961 go bhfuil an teidlíocht chéanna anois ag comhchónaitheoir comhghnéis de dhuine básaithe agus atá ag comhchónaitheoir ar ghnéas difriúil agair do dhamáistí i gcás bhás éagórach an chomhchónaitheora.
  • Tá teidlíocht anois ag comhchónaitheoirí cáilithe arna shainmhíniú san Acht (féach thíos) a bheith curtha ar an eolas faoi chlárú chumhacht aturnae sheasmhach faoin Acht um Chumhacht Aturnae 1996.

Scéim chúitimh

Thug an tAcht isteach scéim chúitimh do lánúineacha comhchónaithe chomh maith, sa chás go gcliseann ar an gcaidreamh. Chun a bheith i do chomhchónaitheoir cáilithe don scéim, caithfidh go raibh tú i do chomhchónaitheoir do ar a laghad 5 bliana nó do 2 bhliain má tá leanbh agat le do pháirtnéir. Má tá duine agaibh pósta fós, d’fhéadfaí nach bhfuil ceachtar agaibh ina gcomhchónaitheoir cáilithe go dtí go bhfuil an duine pósta ag cónaí óna chéile óna chéile do ar a laghad 4 bliana as na 5 bliana roimhe seo.

Cáin agus leasa shóisialaigh

Ní chaitear le lánúineacha comhchónaithe (comhghnéis nó ar ghnéis dhifriúla) ar an gcaoi chéanna le lánúineacha pósta nó páirtneirí sibhialta do chuspóirí cánacha.

Caitheadh le lánúineacha comhchónaithe ar ghnéis dhifriúla ar an gcaoi chéanna le lánúineacha phósta sa chóras leasa shóisialaigh. Ó 1 Eanair 2011, caitear le lánúineacha comhchónaithe comhghnéis ar an gcaoi chéanna le lánúineacha comhchónaithe ar ghnéis dhifriúla. Leanann sé seo athruithe ar thug an tAcht um Leasa Shóisialaigh agus Pinsin 2010 isteach. Ciallaíonn sé seo go gcaithfear le duine de na comhchónaitheoirí mar chleithiúnach aosach nuair a dhéanann an comhchónaitheoir eile éileamh ar íocaíocht leasa shóisialaigh.


Saoránaigh AE agus a mbaill teaghlaigh

Trasdulann Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Saorghluaiseacht Daoine) 2015 an Treoir AE 2004/38/EC isteach i ndlí na hÉireann. Soláthraíonn na Rialacháin d’éascú iontrála agus cónaithe do shaoránaigh AE agus a mbaill teaghlaigh. Soláthraíonn na Rialacháin freisin do shainmhíniú níos leithne ar “bhall teaghlaigh” chun páirtnéir a bhfuil caidreamh buan ag an saoránach AE leis a áireamh, arna dhearbhú go cuí, agus tuismitheoirí cleithiúnacha, leanaí faoi 21 agus leanaí cleithiúnacha eile an pháirtnéara. Ní áiríonn sé seo aitheantas dá leithéid de pháirtnéireachtaí do chuspóirí eile. Léigh tuilleadh faoi chearta cónaithe do bhaill teaghlaigh anseo.

Tuilleadh eolais

Do thuilleadh eolais ar chearta lánúineacha comhghnéis comhchónaithe féach ar ár gcáipéis Cearta lánúineacha comhchónaithe.

Page edited: 24 September 2018