Caomhnóireacht dhlithiúil agus lánúineacha comhchónaithe

Réamhrá

Más caomhnóir linbh tú, bíonn dualgas ort cúram agus cothabháil cheart a thabhairt do do leanbh agus bíonn an ceart agat chun cinntí a ghlacadh faoi oideachas an linbh – bíodh sé i gcreideamh eaglasta éigin nó go dí-eaglasta – faoina riachtanais sláinte agus faoina leas ginearálta. Is ag caomhnóirí linbh amháin a bhíonn an ceart chun caomhnú agus rochtain ar an leanbh sin.

Is "comhchaomhnóirí" iad tuismitheoirí pósta linbh, agus cearta cothroma acu i ndáil leis an leanbh dá réir. Leagtar síos cearta na dtuismitheoirí chun caomhnóireachta in Alt 6 den Acht um Chaomhnóireacht Naíonán, 1964.

I gcás na leanaí a rugtar lasmuigh den phósadh in Éirinn; is ag an máthair amháin a bhíonn cearta uathoibríocha caomhnóireachta. (Cé go bhféadann ainm athar a bheith cláraithe ar theastas beireatais an linbh, ní thugann sé sin aon chearta caomhnóireachta i ndáil lena leanbh dósan.) Léigh tuilleadh faoin i 'Rialacha’ thíos.

Ar an 18 Eanáir 2016, tháinig in éifeacht forálacha áirithe den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015 a raibh roinnt athruithe ar an Acht um Chaomhnóireacht Naíon 1964 mar thoradh air.

Rialacha

Caomhnóireacht gan cheistiú

Má thagann leanbh ar an saol gan a thuismitheoirí/tuismitheoirí a bheith pósta, is í an mháthair caomhnóir aonair an linbh sin. Ní chomh cinnte sin cás athair neamhphósta an linbh. Beidh athair neamhphósta ina chaomhnóir gan cheistiú má tá sé tar éis bheith ina chónaí le máthair an linbh le haghaidh 12 mhí as a chéile i ndiadh 18 Eanáir 2016, 3 mhí ar a laghad acu siúd leis an máthair agus an leanbh i ndiaidh bhreith an linbh. Má tá easaontas maidir le an bhfuil siad ag ina gcomhchónaí ar feadh na tréimhse ama riachtanach, féadfar iarratas ar an deimhniú riachtanach don chúirt a dhéanamh.

Caomhnóireacht le comhaontú

Má aontaíonn an mháthair, is féidir leis an athair bheith ina chomhchaomhnóir má shíníonn an bheirt tuismitheoirí dearbhú reachtúil. Ní mór an dearbhú reachtúil (IR 5 de 1998) a shíniú i láthair Feidhmeannach SíochánaCoimisinéir Mionnaí. Is féidir cóip den dearbhú reachtúil (pdf) a fháil ó Treoir, an tSeirbhís Náisiúnta um Fhaisnéis (féach thíos) nó ó láithreán gréasáin Treoir.

Bíonn luaite ar an dearbhú seo ainmneacha agus sloinnte thuismitheoirí an linbh, go bhfuil siad neamhphósta agus go n-aontaíonn siad gur cheart an t-athair a cheapadh mar chomhchaomhnóir. Bíonn luaite ar an dearbhú freisin go bhfuil na tuismitheoirí tar éis réiteach a dhéanamh maidir le caomhnóireacht an linbh agus rochtain ar an leanbh. Má tá níos mó na leanbh amháin i gceist, ní mór dearbhú reachtúil ar leith a dhéanamh i dtaobh gach leanbh ar leith acu.

Caomhnóireacht trí na cúirteanna

Aithreacha neamhphósta

Mura bhfuil an mháthair sásta an dearbhú reachtúil a shíniú nó mura bhfuil sí sásta an t-athair a cheapadh mar chomhchaomhnóir, ní mór don athair iarratas a dhéanamh ar an gcúirt chun go gceapfar é ina chomhchaomhnóir. Ní gá ionadaíocht dhlíthiúil a fháil chun é sin a dhéanamh; is féidir an iarratas a dhéanamh ar a shon féin. Is féidir iarratas a dhéanamh go díreach ar An Chúirt Dúiche agus déan teagmháil le cléireach na cúirte chun imeachtaí a thionscnamh. (Is féidir é sin a dhéanamh, is cuma d’ainm a bheith ar theastas breithe an linbh nó gan é a bheith air.)

Cé go gcuirtear tuairimí na máthar san áireamh, mura thugann sí a chomhthoiliú don iarratas ar chaomhnóireacht ní chiallaíonn sé sin go ndiúltóidh an chúirt an t-ordú atá á lorg ag an athair gan an scéal a fhiosrú. Ina ionad sin, déanfaidh an chúirt cinneadh faoi cad is fearr a rachaidh chun leasa an linbh.

Áit a bhfuil an t-athair ceaptha ina chomhchaomhnóir ar an leanbh, is gá a chomhthoiliú a fháil maidir le rudaí áirithe a bhaineann le leas ginearálta an linbh agus rudaí éigin eile. (Mar shampla, iarratais phas an linbh agus chun an leanbh a thógáil thar lear.) Is féidir tuilleadh a léamh faoi phasanna le haghaidh leanaí a bhfuil tuismitheoirí neamhphósta acu (pdf). Is gá comhthoiliú an athar a fháil freisin má tá an leanbh le huchtú ag lánúin eile (nó ag an máthair agus a fear céile). Is féidir tuilleadh a léamh faoi uchtáil anseo.

Daoine eile

Chomh maith le haithreacha, is féidir le daoine áirithe eile iarratas a dhéanamh ar an gcúirt le haghaidh caomhnóireacht a fháil:

  • Is féidir le leastuismitheoir, páirtí sibhialta nó duine a raibh cónaí orthu le tuismitheoir an linbh ar feadh tréimhse nach giorra ná 3 bhliain iarratas a dhéanamh ar an gcúirt chun bheith ina chaomhnóir/caomhnóir áit a raibh siad mar chomhthuismitheoir don leanbh ar feadh tréimhse níos faide ná 2 bhliain.
  • Duine atá tar éis gnáthchúnamh laethúil a thabhairt do leanbh ar feadh tréimhse leanúnaí atá níos faide ná bliain, is féidir leo iarratas a dhéanamh chun caomhnóireacht a fháil mura bhfuil tuismitheoir ná caomhnóir ag an leanbh a bhfuil fonn orthu, nó a bhfuil in ann, na cearta agus na freagrachtaí a bhaineann le caomhnóireacht a chur i bhfeidhm.

Chomh maith leis sin, is féidir le tuismitheoir caomhnóir sealadach a ainmniú ar féidir leis an gcúirt é/í a cheapadh má tá an tuismitheoir buailte le breoiteacht nó gortú atá tromchúiseach agus a gcuireann bac orthu a bhfreagrachtaí caomhnóireachta a chur i bhfeidhm maidir lena leanbh.

Má cheapann an chúirt duine éigin mar chaomhnóir ar leanbh áit a bhfuil tuismitheoir amháin nó an bheirt tuismitheoirí beo, ní bheidh sé de cheart ag an gcaomhnóir mórchinntí áirithe a dhéanamh maidir leis an leanbh de ghnáth, ach amháin má tá an chúirt tar éis an ceart sin a dheonú go sonrach.

Cearta caomhnóireachta a tharraingt siar

Má cheapann an chúirt go rachaidh sé chun leasa an linbh, is féidir go mbainfear ón ról caomhnóireachta aithreacha agus daoine eile a cheap an chúirt nó dearbhú reachtúil ina gcomhchaomhnóirí iad. In Éirinn, an t-aon slí amháin ar féidir le máthair a cearta caomhnóireachta a ghéilleadh ná trí an leanbh a chur chun uchtála.

Pósadh i ndiaidh bhreith an linbh

Má phósann tuismitheoirí i ndiaidh bhreith a linbh, bíonn an t-athair ina chomhchaomhnóir láithreach. Níl aon ghá mar sin iarratas a dhéanamh ar chearta caomhnóireachta ná ní gá don athair an leanbh a uchtú ach an oiread.

Áit a bhfuil an t-athair ina chomhchaomhnóir agus a bpósann an mháthair fear eile ina dhiaidh sin, nó má bhíonn sí ina páirtí i bpáirtnéireacht shibhialta, fanfaidh an t-athair mar chomhchaomhnóir ar a leanbh. Más mian leis an mháthair agus a fear céile an leanbh a uchtú, ní mór dóibh comhthoiliú a lorg ó athair an linbh. Má thugann athair an linbh a chomhthoiliú don uchtú, is amhlaidh a scarann sé lena cheart chun caomhnóireacht a linbh.

Lánúineacha comhghnéis

D’fhéadfadh ceist na caomhnóireachta teacht chun cinn má tá leanbh ag duine amháin díobh. D’fhéadfadh go mbeadh cearta caomhnóireachta agat maidir le do leanbh agus seans gur mian leat cearta caomhnóireachta a bheith ag do pháirtí comhghnéis freisin. Mar a luadh thuas, is féidir le do pháirtí iarratas a dhéanamh chun bheith ina chaomhnóir/caomhnóir ar an leanbh.

Ní féidir leat féin agus do pháirtí comhghnéis leanbh a chomhuchtú, fiú más tuismitheoir fola an linbh duine amháin díobh. Cé go ndéanann an tAcht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015 foráil do lánúineacha in aontíos céileachais, lánúineacha comhghnéis san áireamh, níl na forálacha sin in éifeacht fós.

Caomhnóirí agus uachtanna

Is fíor-thábhachtach má tá tusa i do chaomhnóir linbh (go háirithe más máthair agus an t-aon chaomhnóir amháin tú) go ndéanann tú uacht, lena gceaptar caomhnóir chun feidhmiú ar do shonsa i gcás do bháis. Moltar go láidir go bpléann tú é seo le duine éigin a d'fhéadfadh feidhmiú mar chaomhnóir agus go dtugann siad a comhthoiliú lena bheith ainmnithe i d'uacht mar chaomhnóir tiomnach.

Feidhmeoidh pé caomhnóir an linbh a mhaireann (más ann dóibh) i gcomhar leis an gcaomhnóir úr ansin. Léigh tuilleadh faoi uacht a dhéanamh agus faoin méid is gá a bheith ar eolas agat air anseo.

Rataí

Ní theastaíonn ionadaíocht dhlíthiúil uait chun cur isteach ar chaomhnóireacht do linbh. Saoláthróidh an fhoireann i do chúirt dúiche áitiúil comhairle agus cúnamh duit chun thú a threorú tríd an bpróiseas.

Má théann tú go dtí aturnae dlí teaghlaigh, beidh ort íoc as táillí aturnae. Ba cheart duit bheith feasach nach táillí seasta iad táillí aturnae in Éirinn agus is féidir leo a bheith an-éagsúil óna chéile. Fiosraigh an scéal agus faigh roinnt meastachán sula ndéanann tú cinneadh faoi ghnólacht dlí. Bí san airdeall, áfach, nach mór do d’aturnae gach ceann de na costais a mhíniú duit roimh ré.

Má tá tú i dteideal cúnamh dlí a fháil, ní mór duit ranníocaíocht a íoc i dtreo na gcostas.

Conas iarratas a dhéanamh

eolas maidir le cur isteach ar chaomhnóireacht ar a láithreán gréasáin na Seirbhíse Cúirteanna. Téigh i dteagmháil leis an bhfoireann i do chúirt dúiche áitiúil le haghaidh eolais um an bpróiseas chun cur isteach ar chaomhnóireacht.

Dá mb’fhearr leat comhairle dlí a lorg, téigh i dteagmháil le haturnae.

Déan teagmháil leis an ionad dlí is gaire duiti gcomhair eolais um Chabhair Dhlíthiúil. Bíonn eolas ar fáil ón mBord um Chabhair Dhlíthiúil freisin.

Teagmháil

Tá fáil ar Shonraí teagmhála le haghaidh gnólachtaí aturnaetha ar fud na hÉireann ar láithreán gréasáin Dhlí-Chumann na hÉireann.

Cuireann Treoir, an tIonad Náisiúnta um Faisnéis le haghaidh Tuismitheoirí Neamhphósta, faisnéis ar fáil le haghaidh tuismitheoirí neamhphósta. Tá teacht ar roinnt faisnéise áisiúil ar ábhair éagsúla ar a láithreán gréasáin, na hábhair seo a leanas san áireamh:

Treoir (Comhdháil Seirbhísí do Thuismitheoirí nach bhfuil Pósta agus dá gClann)

14 Teach Gandon
Sráid an Mhéara Íochtarach,
IFSC
Dublin 1
Ireland

Teil:+353 (0)1 670 0120
Lóghlao:1890 252 084
Láithreán Gréasáin: http://www.treoir.ie
Contact Form: http://www.treoir.ie/contact-contact.php
R-phost: info@treoir.ie

Ionaid Saorchomhairle Dhleathach

13 Sráid Dorset Íochtarach
Dublin 1
D01 Y893
Ireland

Teil:+353 (0)1 874 5690
Lóghlao:1890 350 250
Láithreán Gréasáin: http://www.flac.ie
R-phost: info@flac.ie

An tSeirbhís Eadrána Teaghlaigh

Cé Urumhan Íochtarach
Baile Átha Cliath 1
D01 KF95
Éire

Teil:+353 (0)1 874 7446
Facs:+353 (0)1 874 7449
Láithreán Gréasáin: http://www.legalaidboard.ie/lab/publishing.nsf/Content/Family_Mediation_Service
R-phost: info@legalaidboard.ie

Page edited: 20 December 2016