Máthairionadaíocht

Réamhrá

Bealach atá i máthairionadaíocht inar féidir le lánúin nó duine aonair nach bhfuil aon leanaí acu chun leanbh a bheith acu, ina ndéanann máthair ionaid an leanbh a iompar. Comhaontaíonn an mháthair ionaid bheith inseamhnaithe go saorga nó go n-aistrítear an suth go dtí a broinn d’fhonn éirí torrach. Iompraíonn sí an leanbh, ansin, ar feadh an téarma, agus é beartaithe aici caomhnóireacht an linbh a thabhairt don duine/lánúin (ar a dtugtar an duine/lánúin choimisiúnaithe) lena ndearna sí an comhaontú.

Féadfaidh máthairionadaíocht titim amach trí leas a bhaint as aon cheann díobh seo a leanas:

  • Ubháin na máthar coimisiúnaithe agus speirm an athar choimisiúnaithe
  • Ubháin na máthar coimisiúnaithe agus speirm dheontóra
  • Ubháin na máthar ionaid agus speirm an athar choimisiúnaithe
  • Ubháin na máthar ionaid agus speirm dheontóra
  • Ubháin deontóra agus speirm an athar choimisiúnaithe
  • Ubháin agus speirm dheontóra, nó suth deontóra

Féadfaidh socruithe máthairionadaíochta titim amach agus leas á bhaint as teicnící inseamhnaithe shaorga (AI) nó toirchithe in vitro (IVF), agus is féidir leo titim amach gan aon idirghabháil leighis. Féadtar iontráil sa socrú máthairionadaíochta in Éirinn nó thar lear.

Ós rud é nach bhfuil an mháthair coimisiúnaithe ag iompar clainne, níl sí i dteideal saoire mháithreachaisSochar Máithreachais má tá sí fostaithe.

Stádas dlí

Níl aon reachtaíocht Éireannach ann chun na saincheisteanna dlíthiúla a chuimsiú a eascraíonn ó mháthairionadaíocht. I dTuarascáil an Choimisiúin um Atáirgeadh Daonna Cuidithe (2005) (pdf), rinne an Coimisiún an moladh gur cheart glacadh leis gur leis an lánúin choimisiúnaithe leanbh a shaolaítear trí mháthairionadaíocht. Ina theannta sin, mhol an Coimisiún gur cheart comhlacht rialaithe a bhunú le haghaidh atáirgeadh daonna cuidithe. Ní dhearnadh na moltaí a chorprú i ndlí na hÉireann go fóill.

Go traidisiúnta, meastar gurb ionann an mháthair ionaid agus máthair dhlíthiúil an linbh agus caomhnóir an linbh, mar gheall gur rug sí ar an leanbh. Baineann tábhacht le máithreachas dlíthiúil ar mhaithe le clárú breithe, forálacha sainchónaithe agus saoránachta, comharbas, forálacha cúram linbh, uchtú, forálacha leasa shóisialaigh agus oideachais, mar gheall go mbraitheann go leor de na seirbhísí seo ar thoiliú na máthar dlíthiúla.

Má tá an mháthair ionaid pósta, meastar de réir an dlí, faoi Alt 46 den Acht um Stádas Leanaí, 1987, gurb ionann fear céile na máthar ionaid agus athair an linbh, mura gcruthaítear a mhalairt. Mura bhfuil sí pósta, is í caomhnóir aonair an linbh.

Uchtú

Ba ghá don duine/do na daoine coimisiúnaithe an leanbh a uchtú d’fhonn caidreamh dlíthiúil bheith acu leis/léi. Má tá an leanbh á uchtú, ní mór seo a dhéanamh trí Údarás Uchtála na hÉireann, agus ní féidir a chinntiú go leagfar leanbh máthair ionaid faoi chúram na máthar/an athar fola. Ní cheadaítear uchtáil phríobháideach, agus cuirtear cosc ar thuismitheoir linbh ó aon íocaíocht a fháil as an leanbh a thabhairt suas le haghaidh uchtála.

Tá máthair uchtála (nó fear atá ina uchtaitheoir aonair) i dteideal leas a bhaint as saoire uchtaíoch ó fhostaíocht. Féadfaidh siad cáiliú freisin le haghaidh Sochar Uchtaíoch.

Caomhnóireacht agus caomhnadh

Mar mhalairt air sin, d’fhéadfadh fear coimisiúnaithe iarratas a dhéanamh ar chaomhnóireacht an linbh faoin Acht um Chaomhnóireacht Leanaí, 1964 más é athair fola nó géiniteach an linbh. Ní bheadh aon cheart ag a pháirtnéir, áfach, chun an t-iarratas sin a dhéanamh.

Maidir le cearta caomhnóireachta, má úsáideann an mháthair ionaid a hubháin féin chun an leanbh a ghiniúint, is dóchúil, mar gheall gurb í an mháthair ghéiniteach agus iompair, go gcaithfeadh cúirt Éireannach léi mar an máthair dhlíthiúil. I gcás máthair ionaid a iompraíonn suth a gineadh ó ubháin agus speirm na lánúine coimisiúnaithe, níl cúrsaí chomh soiléir céanna.

Socruithe máthairionadaíochta thar lear

Nuair a iontráiltear i socruithe máthairionadaíochta thar lear, tagann saincheisteanna, ar nós saoránachta agus cáipéisí taistil chun solais chomh maith. D’fhoilsigh an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais cáipéis a sholáthraíonn comhairle ar shaoránacht, tuismíocht, caomhnóireacht agus cáipéisí taistil i dtaca le leanaí a shaolaítear mar thoradh ar shocruithe máthairionadaíochta inar iontráladh lasmuigh den Stát.

Comhairle dlí

Ba cheart d’aon duine a dhéanann machnamh ar shocruithe máthairionadaíochta comhairle dlí a lorg. Tá fáil ar fhaisnéis teagmhála le haghaidh aturnaetha ar fud na hÉireann ar láithreán gréasáin Dhlí-Chumann na hÉireann.

Page edited: 21 July 2016